Δεν ήταν μια ακόμη επετειακή εκδήλωση για έναν μεγάλο θεατρικό συγγραφέα. Η βραδιά που αφιερώθηκε στον Δημήτρη Ψαθά από το Σύλλογο Ποντίων «Αργοναύται-Κομνηνοί» έμοιαζε περισσότερο με μια επιστροφή – όχι μόνο στο έργο του, αλλά και στον ίδιο τον άνθρωπο, στις σχέσεις του και στη βαθιά σύνδεσή του με τον Πόντο.
Με αυτό το αφιέρωμα εγκαινιάστηκε ο «Έβδομος μήνας θεάτρου – Εν αρχή ήν ο λόγος», σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την εγγονή του συγγραφέα και εκδότρια των Απάντων του, Λένα Νίτσου-Ψαθά.
Από την αρχή ωστόσο ήταν σαφές ότι δεν επρόκειτο για μια τυπική θεατρική βραδιά, αλλά για μια συνάντηση ανθρώπων, μνήμης και βιωμάτων.
Ο πρόεδρος του συλλόγου Θεόφιλος Καστανίδης, φρόντισε να υπενθυμίσει ότι ο Δημήτρης Ψαθάς δεν υπήρξε απλώς μια εμβληματική μορφή του ελληνικού θεάτρου, αλλά ιδρυτικό μέλος του ίδιου του συλλόγου, ένας άνθρωπος που δεν απομακρύνθηκε ποτέ από την ποντιακή του καταγωγή. Το έργο του, άλλωστε, δεν έμεινε μόνο στις σκηνές της Αθήνας, αλλά ταξίδεψε και στον ποντιακό ελληνισμό, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Στραβόξυλο, που μεταφράστηκε στα ποντιακά και παρουσιάστηκε τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Η στιγμή που έδωσε έναν πιο προσωπικό τόνο στη βραδιά ήταν η ομιλία της Λένας Νίτσου-Ψαθά, η οποία δεν στάθηκε σε μια απλή αναφορά στο έργο του παππού της, αλλά μίλησε με εμφανή συναισθηματική φόρτιση για τη δική της σχέση με το σύλλογο. Όπως ανέφερε, ο χώρος αυτός αποτελεί για την ίδια «δεύτερο σπίτι», καθώς εκεί διαμορφώθηκαν οι παιδικές της μνήμες, δίπλα στον Δημήτρη Ψαθά και την οικογένειά της, σε εκδηλώσεις που λειτουργούσαν ως σύνδεσμος με τις ρίζες και τον Πόντο.
Στο ίδιο πνεύμα, ανακοίνωσε ότι η οικογένεια θα συνεχίσει να στηρίζει ενεργά το σύλλογο, προσφέροντας κάθε χρόνο μία κωμωδία του συγγραφέα.
Ύστερα από το Ζητείται Ψεύτης της περασμένης χρονιάς, τη σκυτάλη παίρνει το Ξύπνα Βασίλη, το οποίο θα παρουσιαστεί τον προσεχή Οκτώβριο, δίνοντας έτσι συνέχεια σε μια σχέση που δεν έχει διακοπεί.
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και η παρουσία ανθρώπων που γνώρισαν τον Δημήτρη Ψαθά από κοντά και μετέφεραν προσωπικές ιστορίες που ξεφεύγουν από τα βιβλία και τις βιογραφίες. Η Άννα Μπιθικώτση θυμήθηκε τις συχνές επισκέψεις του συγγραφέα στο σπίτι του πατέρα της, Γρηγόρη Μπιθικώτση, και τις συμβουλές που της έδινε σε μικρή ηλικία, ενώ στάθηκε και σε μια χαρακτηριστική φωτογραφία της έκθεσης, όπου οι δύο άνδρες απεικονίζονται μαζί.
Από την πλευρά της, η Πολύνα Γκιωνάκη μίλησε για τη στενή σχέση του Δημήτρη Ψαθά με τον πατέρα της, Γιάννη Γκιωνάκη, αλλά και για τη δική της συμμετοχή σε έργα του συγγραφέα, όπως το Στραβόξυλο και το Μικροί Φαρισαίοι. Με τον τρόπο αυτό, ανέδειξε τη συνέχεια που υπάρχει ανάμεσα στις γενιές των ηθοποιών που υπηρέτησαν το έργο του.
Παράλληλα, το κοινό είχε την ευκαιρία να περιηγηθεί στην έκθεση φωτογραφίας «Ο Δημήτρης Ψαθάς και οι πρωταγωνιστές των έργων του», η οποία περιλαμβάνει σπάνιο υλικό από τη συλλογή της Λένας Νίτσου-Ψαθά. Οι φωτογραφίες λειτουργούν σχεδόν σαν ένα άτυπο χρονικό του ελληνικού θεάτρου, φέρνοντας κοντά μορφές όπως ο Δημήτρης Χορν, η Μαίρη Αρώνη, ο Βασίλης Λογοθετίδης, ο Ντίνος Ηλιόπουλος, αλλά και νεότερους ηθοποιούς που συνέχισαν την πορεία των έργων του.
Η βραδιά κορυφώθηκε με την παρουσίαση της κωμωδίας Μικροί Φαρισαίοι από τη θεατρική ομάδα «Τέχνη και Δράση» του Αντώνη Περπινιά, η οποία απέσπασε θερμό χειροκρότημα, επιβεβαιώνοντας ότι το έργο του Ψαθά παραμένει ζωντανό και επίκαιρο.
Τι είναι αυτό που το καθιστά διαχρονικό; Μα η κοινωνική υποκρισία!
Ο πρωταγωνιστής Ανδρέας Ντελής είναι το πρότυπο του «ευσεβούς» αστού και προέδρου φιλανθρωπικών σωματείων, ο οποίος πίσω από τη βιτρίνα της ηθικής κρύβει έναν αδίστακτο κόσμο καταχρήσεων, κλοπών και απιστίας.
Η εύθραυστη ισορροπία της «καθωσπρέπει» οικογένειάς του διαλύεται από τον καλοπροαίρετο αλλά γκαφατζή γαμπρό του Αριστείδη, οι γκάφες του οποίου οδηγούν σε μια σειρά από απολαυστικές και αποκαλυπτικές καταστάσεις.
Το κλείσιμο της εκδήλωσης δεν είχε τίποτα το τυπικό. Με ένα δείπνο που παρέθεσαν οι «Αργοναύται-Κομνηνοί» προς τιμήν των συντελεστών, η βραδιά απέκτησε έναν πιο ανθρώπινο χαρακτήρα, με την οικογένεια του συγγραφέα να δίνει το παρών ως φυσική συνέχεια μιας ιστορίας που εξακολουθεί να γράφεται.
Και ίσως αυτό να ήταν το πιο ουσιαστικό στοιχείο της εκδήλωσης: ότι ο Δημήτρης Ψαθάς δεν παρουσιάστηκε ως μια μορφή του παρελθόντος, αλλά ως μια παρουσία που εξακολουθεί να συνδέει ανθρώπους, μνήμες και τον ίδιο τον ποντιακό ελληνισμό με το σήμερα.
