Απρίλτ’ς στον Πόντο: Κρύο, βροχές και ξενιτιά – Ο μήνας της άνοιξης μέσα από ένα ποίημα

Μπορεί να είναι μήνας της άνοιξης, όμως στον Πόντο ο Απρίλτ’ς δεν υπακούει σε… ημερολόγια. Το κρύο επιμένει, οι βροχές είναι καλοδεχούμενες και η ζωή κινείται ανάμεσα στη φύση που ανθίζει και στους ανθρώπους που φεύγουν. Ένας μήνας αντιθέσεων, όπως τον κατέγραψαν οι παροιμίες και τον κράτησε ζωντανό η παράδοση.

Στην ποντιακή παράδοση, ο Απρίλιος δεν είναι ποτέ δεδομένος. Ακόμη κι όταν «μαλακώνει», δεν σημαίνει ότι τελείωσε το κρύο. «Απρίλτ’ς κι αν εκαταπράεσεν, απρινάρευτος ’κι εξέβεν», λέει η παροιμία.

Αν υπάρχει μια φράση που συμπυκνώνει τον Απρίλη του Πόντου, είναι αυτή: ποτέ δεν τελειώνει όπως ξεκινά – και ποτέ δεν είναι αυτό που περιμένεις. Και αυτό γιατί είναι ένας μήνας «διπρόσωπος».

«Απρίλτ’ς έρται και περάν’ / Τ’ άλλο κλαίει, τ’ άλλο γελά»,

μια εικόνα που αποτυπώνει με ακρίβεια την εναλλαγή του καιρού, αλλά και της ζωής.

Όπως λέει και το ποίημα του Ηλία Τσιρκινίδη (από τις συλλογές της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών):

Οι ξαφνικές κακοκαιρίες των ημερών –τα λεγόμενα «τη γραίας τα ποράνα»– έρχονται να θυμίσουν ότι ο χειμώνας δεν υποχωρεί τόσο εύκολα. Η ιστορία της γριάς που βιάστηκε να πιστέψει ότι τέλειωσαν τα βάσανα και τελικά τιμωρήθηκε από τον καιρό, είναι μια λαϊκή προειδοποίηση: η φύση έχει τους δικούς της κανόνες.

Και όμως, μέσα σε αυτή την αβεβαιότητα, η άνοιξη βρίσκει χώρο να ξεδιπλωθεί. Ανθίζουν αγραπιδιές, κορομηλιές και αγριοδαμασκηνιές, ενώ λίγο αργότερα έρχονται οι ροδακινιές και τα σφεντάμια.

Ο Απρίλιος είναι και μήνας δουλειάς. Στα παρχάρια, οι βοσκοί ετοιμάζονται για τη νέα περίοδο, ενώ στα χωράφια ξεκινά η προετοιμασία για τη συγκομιδή.

Αλλά είναι και μήνας αποχωρισμού. Άνδρες φεύγουν για την ξενιτιά, αναζητώντας εργασία μακριά από τον τόπο τους. Και πίσω μένουν γυναίκες, οικογένειες, σπίτια μισά.

Η λαϊκή μνήμη το αποτυπώνει χωρίς περιστροφές:

«Έρθεν Απρίλτ’ς με το καλόν, κ’ έγκεν τα πρασινάδας / ξενιτεύνε οι παντρεμέν, ’κλαινίζ’νε τοι νιφάδας».

Ο Απρίλτ’ς στον Πόντο είναι ένα όριο. Ανάμεσα στο κρύο και τη ζέστη. Ανάμεσα στην παραμονή και την αναχώρηση. Ανάμεσα στην προσμονή και την απώλεια.

Και ίσως γι’ αυτό παραμένει τόσο ζωντανός: γιατί δεν περιγράφει μόνο τον καιρό, αλλά τον τρόπο που οι άνθρωποι έμαθαν να ζουν μαζί του.