Η νύχτα των Χριστουγέννων στην Άδυσσα Χαλδίας

Αστείρευτη πηγή της ιστορίας του Πόντου τα Ποντιακά Φύλλα που εκδίδονταν τον προηγούμενο αιώνα, μας δίνουν γεύση από το Λαϊκόν Ποντιακόν Εορτολόγιον, όπως το δημοσίευσε στο τεύχος 25 του 1938, ο Παντελής Η. Μελανοφρύδης, γεννημένος το 1885 στην Άδυσσα Μεσοχαλδίου.

Δημοσιεύουμε απόσπασμα για μια ποντιακή συνήθεια της νύχτας των Χριστουγέννων, αλλά και το έθιμο των Μωμόγερων.

η νύκταν των Χριστουγέννων ο οικογενειάρχης έχυνε σταυροειδώς κρασί εις την εστίαν, εις την οποίαν ετοποθέτη σταυροειδώς φύλλα καρυδιάς. Άλλα φύλλα έπαιρναν τα μέλη της οικογένειας, τα έβρεχον και τα έρριπτον εις το πυρ της εστίας δια να είδουν αν τα ηγάπα το άτομον, του οποίου το όνομα επρόφερον κατά το πέταγμα των φύλλων.

Έλεγαν δηλ.: «Ας τερώ αν αγαπά με ο κύρι μ’ (να δω αν μ’ αγαπά ο πατέρας μου)».

Αν τα ριπτόμενα επί της πυράς φύλλα ανεφλέγοντο αμέσως και επηδούσαν, τούτο ήτο σημείον ότι τον αγαπά ο πατέρας του, αν δε εκαίοντο χωρίς φλόγα, τούτο εσήμαινεν ότι δεν τον αγαπά.

Την νύκταν εκείνην τα πρόβατα εχόρευον. Τα δένδρα προσέκλινον και προσεκύνουν την γην. Εις τους ουρανούς ηνοίγετο μια ωραία φωτεινή πύλη και την στιγμήν εκείνην ο ευτυχής, όστις θα έβλεπε ανοικτήν την πύλην αυτήν ηδύνατο να ζητήση οιανδήποτε ευχήν (έναν μουράτ) πριν κλείση η πύλη και η ευχή εκείνη πάντοτε εισηκούετο και εξεπληρούτο.

Πολλαί γυναίκες εβεβαίωναν ότι είδαν ανοιγομένας τα πύλας του ουρανού και η μόνη ευχή την οποία συνήθως έκαμνον ήτο: «σωτηρία! παράδεισον!».

Επίσης την νύκταν αυτήν «εποίναν τη Μωμοέρτς» (έκαναν, παράστεναν τους μωμόγερους). Μερικοί δηλ. νέοι, μετημφιεσμένοι συνήθως με γούνας, δέρματα προβάτων ή αιγών, με κουδούνια και προσωπίδας, περιήρχοντο τα οικίας, παριστάνοντας με διαφόρους μιμικάς κινήσεις και εις τουρκικήν γλώσσαν ένα δράμα.

Εις τους μωμογέρους εδίνοντο χρήματα ή τραγήματα: τσίρια, απίδια, καρύδια, χουρμάδες κλπ.

Αι επισκέψεις εγίνοντο την ημέραν των Χριστουγέννων. Προσεφέροντο δε κατ’ αυτάς ρακί και μεζέδες, συνήθως δε το απόγευμα εχόρευον επί των δωμάτων όπου συνεκεντρούντο όλοι οι χωρικοί συνοδεία, εν συνοδεία της λύρας.

• Βλ. Ποντιακά φύλλα, τχ 20, σ. 320. Πηγή: terra-pontus.blogspot.gr.