Ένας μάλλον… παράξενος στο στιλ τύπος καθόταν λίγα μέτρα μακριά μου σε γλέντι γάμου, μεσημέρι Κυριακής, στις πλαγιές του πανέμορφου Παρνασσού. Τα σκουλαρίκια στ’ αυτιά του, τα δαχτυλίδια, οι αλυσίδες στη ζώνη του παντελονιού του, το μούσι, το ξυρισμένο του κεφάλι και τα υπερμοντέρνα γυαλιά του «φώναζαν» ότι θα πλήξει αφάνταστα στο γλέντι, που σε ένα πολύ μεγάλο μέρος του θα ακουγόταν ποντιακή μουσική.
Μόλις όμως το δοξάρι έπαιξε τις πρώτες νότες στην κεμεντζέ, ο τύπος, ο 43χρονος Νίκος Λαθύρης από τους Αμπελόκηπους Θεσσαλονίκης, πετάχτηκε από τη θέση του σαν ηλεκτρισμένος.
Άρχισε να σέρνει το κότσαρι και δεν ξανακάθησε μέχρι να πέσει για τα καλά η νύχτα, ώρες μετά το πρώτο άκουσμα της λύρας. «Αν και έχω μόλις κατά το ¼ ποντιακή φλέβα, η καρδιά μου αισθάνεται χίλια τα εκατό Πόντιος και αυτό δεν αλλάζει. Είμαι… άρρωστος Πόντιος. Ακούω ποντιακή μουσική και δακρύζω. Οπουδήποτε κι αν είμαι, με το που θα βγει ο κεμεντζετζής και θα ξεκινήσει να κουρντίζει τη λύρα του, κάτι χτυπάει μέσα μου. Σηκώνομαι για χορό και δεν κατεβαίνω», λέει στο pontos-news.gr ο Νίκος Λαθύρης.
Στο κατάστημά του στη Θεσσαλονίκη με τον Ρ. Κοντογιαννίδη
Από τα χρόνια του γυμνασίου προτιμά τη μουσική new wave και την punk (Ramones, Sex Pistols κτλ.), αλλά από ελληνικά τραγούδια πάντοτε –από τα νηπιακά του χρόνια ακόμα– άκουγε και συνεχίζει να ακούει μόνο ποντιακά. Τα βάζει μόνος του στο σπίτι και χορεύει εκστασιασμένος, τα βάζει ενίοτε και στο μαγαζί του στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Ο Πόντος στην καρδιά του από παιδί
Με το σόι της μητέρας του (από τη Ραχώνα του νομού Πέλλας) μεγάλωσε, όπως λέει στο pontos-news.gr ο Νίκος Λαθύρης. Από την ηλικία των 5 ετών τον έπαιρναν οι συγγενείς του μαζί τους, και μέσα στο κέφι τού ζητούσαν να χορέψει ποντιακά σε γλέντια και σε διάφορες εκδηλώσεις.
«Αν και ήμουν πολύ μικρός, όλο αυτό το σκηνικό μού άρεσε πάρα πολύ. Κάτι με τραβούσε· αυτό το κάτι είχε να κάνει με την καρδιά.
»Με εντυπωσίαζε ο ήχος της λύρας, και οι ποντιακοί χοροί μού φαίνονταν πολύ λεβέντικοι. Μου άρεσαν πολύ η ένταση και ο ρυθμός τους. Ως παιδί, έβλεπα 200 άτομα στην πίστα να χορεύουν ποντιακά και στα μάτια μου φάνταζαν σαν ένας!».
Θυμάται με χαμόγελο τον πρώτο… δάσκαλό του στους ποντιακούς χορούς, τον αδελφό της μητέρας του Δημήτρη Μιχαηλίδη –χρόνια μέλος του Συλλόγου Ποντίων Γιαννιτσών–, ο οποίος από τα πρώτα χρόνια του Δημοτικού Σχολείου ακόμα τον έπιανε από το χέρι και του μάθαινε βήματα ποντιακών χορών. Θυμάται βέβαια ότι και η μητέρα του στο σπίτι άκουγε μόνιμα ποντιακή μουσική, η οποία άρεσε και στον πατέρα του, αν και ήταν από το Καρπενήσι και δεν είχε ποντιακή φλέβα.
«Σιγά-σιγά κάποια ποντιακά τραγούδια άρχισαν να μου… κάνουν κλικ, όπως το “Ήλε μ’ ασ’ σην Ανατολήν”. Ζητούσα από τη μητέρα μου να μου λέει τους στίχους στα ποντιακά, για να μαθαίνω τα λόγια των τραγουδιών. Από πολύ μικρός πηγαίναμε με την οικογένειά μου σε γλέντια και εναγωνίως ρωτούσα αν θα έχει ποντιακή μουσική. Εξυπακούεται ότι δεν έχανα ποτέ τα οικογενειακά μουχαπέτια. Τα περίμενα πώς και πώς…».
Ένας ροκάς στον κύκλο των ποντιακών χορών
Το στιλ του Νίκου ήταν ροκ από τα πρώτα φοιτητικά του χρόνια ακόμα – σπούδασε Μάρκετινγκ στο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης. Με μακριά μαλλιά και με ρούχα μηχανόβιου πήγαινε σε εκδηλώσεις για να χορέψει… ποντιακά, συγκεντρώνοντας πάνω του βλέμματα απορίας.
«Με κοιτούσαν και καταλάβαινα ότι έλεγαν μέσα τους “άσε μας ρε φίλε”, όταν σηκωνόμουν να χορέψω ποντιακά. Όταν όμως με έβλεπαν στο χορό, εντυπωσιάζονταν και με έβαζαν πρώτο. Με έπιαναν μετά πολλοί και μου έλεγαν “Μπράβο σου, και δε σου φαίνεται”.
»Τα ίδια ακριβώς μου λένε και τώρα», λέει γελώντας ο Νίκος Λαθύρης. Σήμερα γνωρίζει τους περισσότερους ποντιακούς χορούς και μιλάει αρκετά καλά ποντιακά, τα οποία έμαθε από τη μητέρα του και τους συγγενείς της, και κυρίως από τον ιερέα παππού του, Προκόπιο Μιχαηλίδη, ο οποίος γεννήθηκε στο χωριό Μαγαρατζούκ του Καρς και ήρθε 10 χρονών πρόσφυγας στην Ελλάδα. Ήρθε ορφανός μαζί με τα επτά αδέλφια του, διότι μέσα σε τρεις μέρες χάθηκαν οι γονείς τους κατά τον ξεριζωμό. Αρχικά τους περιμάζεψε μια οικογένεια και αργότερα βρέθηκαν σε ορφανοτροφείο.
Πρόσφυγες από τον Πόντο – Κάπως έτσι ήρθαν και οι πρόγονοι του Νίκου…
Ο Νίκος Λαθύρης κατ’ επιλογήν του δεν έγινε ποτέ μέλος κάποιου ποντιακού συλλόγου. Αν και πολλοί γνωστοί του του έλεγαν να το πράξει, εκείνος προτίμησε έναν αυτόνομο δρόμο. «Κάτι μέσα μου με εμπόδιζε να γραφτώ σε κάποιον ποντιακό σύλλογο και να μάθω ποντιακή μουσική, ωστόσο χαίρομαι πάρα πολύ, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, που βλέπω πολλά νέα παιδιά να ασχολούνται».
Η μοναδική φορά που ο Νίκος Λαθύρης χόρεψε οργανωμένα ποντιακούς χορούς σε κάποια εκδήλωση, ήταν τον περασμένο Ιούλιο σε διεθνές φεστιβάλ παραδοσιακών χορευτικών συγκροτημάτων στη Ναύπακτο. Φίλοι του τον έπεισαν και χόρεψε με τη Νεανική Χορευτική Εστία του Αγίου Γεωργίου Ασβεστοχωρίου.
Όχι στις προσμίξεις στην ποντιακή μουσική
Ο Νίκος έχει άποψη για την ποντιακή μουσική. Αν και πιστεύει ότι μπορεί να συνδυαστεί η παραδοσιακή μουσική με τη σύγχρονη, διαφωνεί με τις μουσικές προσμίξεις που έχουν γίνει μέχρι τώρα. «Ίσως γιατί το αποτέλεσμα αυτού του “παντρέματος” μέχρι σήμερα δεν ηχεί όμορφα στ’ αυτιά μου. Σε κάθε περίπτωση είμαι υπέρμαχος της ποντιακής μουσικής με λύρα, νταούλι, αγγείο και γαβάλ’. Δεν μπορώ να βλέπω πλήκτρα και ντραμς στην ποντιακή μουσική. Για παράδειγμα, άκουσα το τραγούδι στη Eurovision και σε λίγα δευτερόλεπτα το έκλεισα».
(Φωτ.: Φίλιππος Φασούλας)
Σήμερα ο Νίκος έχει κατάστημα γυναικείων ενδυμάτων στην οδό Γεωργίου Σταύρου 7, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, το οποίο άνοιξε μέσα στην κρίση. Τα ρούχα σχεδιάζει η γυναίκα του Ζωή, και όλα έχουν ιδιαίτερο στιλ. «Η Ζωή για χρόνια πουλούσε χονδρικά σε όλη τη χώρα τα ρούχα που σχεδίαζε. Ήθελα κι εγώ να κάνω κάτι δικό μου, και μέσα στην κρίση το τόλμησα και άνοιξα το μαγαζί. Στο κατάστημα εμπορεύομαι και κοσμήματα νέων Ελλήνων σχεδιαστών με ιδιαίτερο στιλ. Πολλές φορές στο μαγαζί βάζω σε χαμηλή ένταση ποντιακά και χορεύω μόνος μου! Καμιά φορά μπαίνουν πελάτισσες και δεν προλαβαίνω να το κλείσω και κάποιες μου λένε, “άσ’ το αγόρι μου, μ’ αρέσει”».
Όνειρο, ο γύρος του Πόντου με μηχανή
Ο Νίκος Λαθύρης δεν έχει πάει ποτέ στον Πόντο αλλά ονειρεύεται να το κάνει ένα μεγάλο ταξίδι και να φτάσει μέχρι το Καρς με μοτοσικλέτα. «Λατρεύω τις μηχανές και ονειρεύομαι να κάνω αυτό το ταξίδι μαζί με φίλους μου. Ελπίζω ότι θα το πραγματοποιήσω, αρκεί να με έχει γερό ο Θεός. Ο Πόντος είναι οι ρίζες μου. Έχω μια αγάπη ανεξίτηλη για την πατρίδα. Κάθομαι μόνος μου και προσπαθώ να φανταστώ πώς είναι τα παρχάρια, τα χωριά, οι μεγάλες πόλεις, τα βουνά του Καυκάσου, το χωριό του παππού μου.
»Η αγάπη μου για τον Πόντο δεν περιορίζεται μόνο στο χορό. Μ’ αρέσει να ψάχνω την ιστορία του Πόντου. Διαβάζω όποιο βιβλίο πέσει στα χέρια μου για τον Πόντο και παρακολουθώ όλα τα ντοκιμαντέρ».
Αν και δεν είναι φίλαθλος του Απόλλωνα Καλαμαριάς, δηλώνει ξεκάθαρα ότι συμπαθεί ιδιαίτερα την ομάδα, διότι του θυμίζει τις ρίζες του. Θα ήθελε, μάλιστα, να επισπευστεί η διαδικασία μετονομασίας της ομάδας σε «Απόλλων Πόντου», διότι κακώς η συγκεκριμένη προσφυγική ομάδα περιορίστηκε στα στενά όρια της Καλαμαριάς.
Όχι στους καρεκλοκένταυρους, ναι στην ενότητα
Υπέρμαχος της ενότητας στον ποντιακό χώρο δηλώνει ο Νίκος Λαθύρης. Εκφράζεται με αρκετά σκληρά λόγια γι’ όσους διοίκησαν και διοικούν τις υπάρχουσες ομοσπονδίες, όταν μάλιστα αντιτίθενται στην ενότητα, και σημειώνει ότι αυτή η κατάσταση διχασμού αποτρέπει πολλούς ανθρώπους, κυρίως νέους, εκ των οποίων πολλοί αξιόλογοι με μεράκι και αγάπη για το ποντιακό στοιχείο, από το να ασχοληθούν με τον ποντιακό χώρο.
«Θα ήθελα να υπάρχει κοινή γραμμή τουλάχιστον στα μεγάλα θέματα, όπως η διεθνής αναγνώριση της Γενοκτονίας. Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί να υπάρχει αυτός ο διχασμός, αφού θεωρητικά όλοι θέλουμε το ίδιο πράγμα.
»Θα ήθελα μεγαλύτερη πίεση προς τις κυβερνήσεις, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, αλλά για να γίνει σωστά αυτό χρειάζεται ομόνοια και ενότητα μεταξύ μας. Αυτοί που διοικούν σήμερα τις ομοσπονδίες θα πρέπει να καταλάβουν ότι εκπροσωπούν 2,5 εκατομμύρια Πόντιους Έλληνες, μια μεγάλη μερίδα του ελληνισμού, και θα πρέπει να τους εκπροσωπούν σωστά. Αυτή η διχόνοια δηλητηριάζει πολλά άτομα –και κυρίως νέα παιδιά– και τα αποτρέπει από το να ασχοληθούν με τον ποντιακό χώρο. Αυτό συμβαίνει διότι κάποιοι είναι καρεκλοκένταυροι και δεν θέλουν να αφήσουν τις θέσεις εξουσίας. Πιστεύω ότι κάποιοι από αυτούς που διοικούν σήμερα τις ομοσπονδίες προσπαθούν να καπηλευτούν για δικό τους όφελος το ποντιακό στοιχείο. Είναι απαράδεκτη αυτή η κατάσταση. Έλεος πια. Προσωπικά δεν θέλω να έχω σχέση με τέτοια άτομα».
Ο διχασμός έχει άμεσο αντίκτυπο και στις εκδηλώσεις μνήμης για τη Γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού στις 19 Μαΐου, αφού εξαιτίας αυτού, λέει ο Ν. Λαθύρης, κάθε χρόνο συμμετέχουν στις εκδηλώσεις μνήμης ολοένα και λιγότερα άτομα. «Προσωπικά έχω συμμετάσχει μόνο μία φορά στις εκδηλώσεις μνήμης για τη Γενοκτονία, διότι όλο αυτό το… πανηγυράκι δεν με εκφράζει και πιστεύω ότι δεν αποτελεί τιμή για τους σφαγιασθέντες προγόνους μας. Πιστεύω ότι τα ίδια με μένα σκέφτονται κι άλλοι Πόντιοι, και γι’ αυτό κάθε χρόνο συμμετέχουν όλο και λιγότερα άτομα στις εκδηλώσεις μνήμης. Αυτό δεν το βλέπουν οι ιθύνοντες;
»Γουστάρω να χορεύω για μένα, διότι εκείνη τη στιγμή εκστασιάζομαι. Νιώθω ότι χορεύω μαζί με τον παππού μου στα παρχάρια του Καρς».
Συνέντευξη, φωτογραφίες: Ρωμανός Κοντογιαννίδης
