Η μορφή του Ιάκωβου Ψαρρά ήταν αναγνωρίσιμη και αγαπητή στον κόσμο. Οι θεατρόφιλοι πάλι τον είχαν συνδεδεμένο με κλασικούς ρόλους κυρίως στο Εθνικό Θέατρο. Και οι μαθητές που πέρασαν από τη Σχολή του Εθνικού ως έναν από τους κορυφαίους δάσκαλους που είχαν. Και έβγαλε μαθητές για πάνω από τρεις δεκαετίες.

Ο Ναξιώτης Ιάκωβος Ψαρράς ήταν ένας ηθοποιός και δάσκαλος προσηλωμένος στο έργο του. Αγαπούσε το θέατρο και την εκπαίδευση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είχε ζωή εκτός δουλειάς. Και έζησε και δημιούργησε και αγωνίστηκε και δίδαξε.
Ο Γιάκουμος ο Νάξιος
Ο πατέρας του Μανώλης Ψαρράς ήταν καθηγητής σωματικής αγωγής στην πατρίδα του στην Νάξο. Εκεί γεννήθηκε το 1936 ο γιος του Ιάκωβος. Ή Γιάκουμος όπως τον λέγανε στο νησί και ο ίδιος ήταν πολύ περήφανος για αυτό. Άλλωστε και τη Νάξο την αγάπησε ενώ και οι συμπατριώτες του τον τίμησαν όπως θα διαβάσετε παρακάτω.
Ο Γιάκουμος λοιπόν μεγαλώνει σε χρόνια δύσκολα στο νησί και συγκεκριμένα στο χωριό Φιλώτι και τελειώνει το Γυμνάσιο στη χώρα του νησιού. Και όπως φαίνεται υπήρχε από το σπίτι του, θετικό κλίμα στο να ακολουθήσει το θέατρο. Άλλωστε και όταν ήταν μικρός από αυτοσχέδια παιχνίδια τύπου κλέφτες και αστυνόμους στη γειτονιά, μέχρι τις παραστάσεις που διοργάνωνε στο σχολείο του σαν μαθητής, η υποκριτική φάνταζε μονόδρομος.

Κατεβαίνει λοιπόν στην Αθήνα, δίνει εξετάσεις στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου και περνάει. Μάλιστα όταν ήταν ακόμη στην σχολή τον είχε βάλει ο Αλέξης Μινωτής να κουβαλάει το φέρετρο του Αίμονα στην «Αντιγόνη». Οι πρόβες είχαν αρχίσει κάτι μήνες πριν, αλλά ξαφνικά για λόγους οικονομίας, οι υπεύθυνοι του Εθνικού Θεάτρου αποφάσισαν να κάνουν περικοπές. Όταν το κατάλαβε ο Αλέξης Μινωτής που ήταν ο σκηνοθέτης της παράστασης, φώναξε αμέσως «Φέρτε μου τον Ψαρρά να κουβαλήσει το φέρετρο». Πάνε οι υπεύθυνοι της παραγωγής στο σπίτι που έμενε ο νεαρός ηθοποιός, στις 3 τα χαράματα και τον ξυπνάνε. Και μετά πάνε με ταξί στην Επίδαυρο. Κάποια χρόνια μετά ρώτησε τον Αλέξη Μινωτή, γιατί έκανε αυτή την ενέργεια. Και ο Μινωτής του απάντησε: «Αγαπητέ μου, ένας πρωταγωνιστής θα κάνει τον ρόλο του. Ένας λάθος βοηθητικός, μπορεί να πάθει κάτι επί σκηνής και να καταστρέψει μια παράσταση». Ο Μινωτής ήταν άνθρωπος που ήθελε τα πάντα να είναι οργανωμένα όπως τα είχε φανταστεί και σχεδιάσει.
Το πέρασμα στον Κουν
Η πρώτη του επαγγελματική δουλειά σαν ηθοποιός ήταν στο θίασο του Αλέκου Αλεξανδράκη, που είχε ανεβάσει το έργο Ο ανακριτής έρχεται του Τζον Πρίσλεϋ.

Σε συνέντευξη πολλά χρόνια μετά είχε πει πως «Στο Εθνικό, με καταπίεζε η φόρμα, θυμάμαι συγκεκριμένα τον μακαρίτη τον Κωτσόπουλο, ως δάσκαλός μου, που επέμενε πολύ στη φόρμα. Είχα απογοητευτεί πολύ από την σχολή του Εθνικού. Και πάω και βλέπω μια παράσταση στου Κουν. Έβαλα τα κλάματα. Με συγκλόνισε. Και είπα «Αυτό είναι θέατρο, θα μείνω στο θέατρο».
Και ύστερα από έναν χρόνο τον φώναξαν για μια αντικατάσταση στην σεξπιρική Δωδεκάτη νύχτα. Τελικά μένει στο Τέχνης για 4 χρόνια. Εκείνα τα χρόνια το Θέατρο Τέχνης με το Εθνικό, ήταν ας το πούμε αντίπαλοι. Και όταν κάποιος ηθοποιός πήγαινε από το ένα θέατρο στο άλλο και δεν ήταν εύκολο και γινόταν θέμα.

Όχι ότι ήταν ήρεμα τα πράγματα στον Κουν. Ήταν κορυφαίος στον χορό στις Όρνιθες μαζί με τον Γιώργο Λαζάνη και τον Μίμη Κουγιουμτζή. Και εκεί ήρθε σε σύγκρουση με τον Κουν. Έφυγε λοιπόν και η πρώτη του δουλειά στο ελεύθερο θέατρο ήταν στον θίασο της Έλλης Λαμπέτη. Και ξεκινάει η περιπλάνησή του στο ελεύθερο θέατρο, κουβαλώντας όμως μέσα του, ότι είχε διδαχτεί από τους δασκάλους και τους άλλους σπουδαίους που είχε συνεργαστεί ως τότε.
«Κοινή γλώσσα»
Ο ηθοποιός δεν έκρυψε ποτέ την αριστερή του ιδεολογία. Για αυτό το 1964 ήταν μεταξύ των ιδρυτικών μελών του «Αρματος Θεάτρου», του πρώτου εταιρικού θιάσου που δημιούργησε το 1964 η αριστερή διοίκηση του ΣΕΗ. Λόγω ιδεολογίας, συνδέθηκε και με τον συγγραφέα Βασίλη Ρώτα και συνεργάστηκε με το ΕΠΟΝίτικου απόηχου «Θεατρικό εργαστήρι» του δεύτερου. Παντρεύτηκε με την κόρη του Ρώτα, την επίσης ηθοποιό Μαρούλα Ρώτα, με την οποία απέκτησε μια κόρη. Στην πορεία της ζωής του έκανε έναν δεύτερο γάμο με την ηθοποιό Ηλιάνα Λαζαρίδου, και μαζί απέκτησαν άλλη μια κόρη.

Στον κινηματογράφο έπαιξε σε λίγες σχετικά ταινίες, σε αντίθεση με την τηλεόραση που ήταν από τα πρώτα πρόσωπα που εμφανίστηκαν και έγιναν ιδιαίτερα αγαπητά στο κοινό. Ο σεβασμός του χώρου στο πρόσωπο του, έκανε πολλούς να μην πουν τίποτα κακό για τις τηλεοπτικές του δουλειές, κάτι που ειδικά τη δεκαετία του ’70 ήταν σύνηθες οι θεατρικοί ηθοποιοί που δούλευαν και στην μικρή οθόνη να απαξιώνονταν ακόμα και από συναδέλφους τους.

Στη Μεταπολίτευση και συγκεκριμένα το 1976, τον βλέπει ο Αλέξης Μινωτής στην Όπερα της πεντάρας που είχε ανεβάσει ο Νίκος Κούρκουλος με την Μελίνα Μερκούρη. Και τον ζήτησε για το Εθνικό. «Έτσι ξαναγύρισα εκεί που είχα ξεκινήσει», είχε πει σε συνέντευξή του. Και σε άλλη συνέντευξη είχε πει ότι χαίρεται να συνεργάζεται αλλά και να είναι φίλος με ανθρώπους που έχουν «κοινή γλώσσα».
Τα χρόνια του Εθνικού και η διδασκαλία
Επιστρέφει λοιπόν στο Εθνικό Θέατρο, όπου μένει για σχεδόν 20 χρόνια ως ηθοποιός. Όμως το 1983 αναλαμβάνει να διδάξει στη δραματική σχολή του οργανισμού. Και εκεί παραμένει σχεδόν ως το τέλος της ζωής του. Θα «βγάλει» τουλάχιστον τρεις γενιές ηθοποιών και όλοι είχαν να λένε για έναν από τους καλύτερες δάσκαλους υποκριτικής που πέρασαν από εκεί.
Και ο Ιάκωβος Ψαρράς δεν μένει μόνο στα του θεάτρου. Άτομο βαθύτατης ευαισθησίας, ασχολήθηκε και με την ποίηση. Ποιήματά του δημοσίευσαν διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά. Επίσης ποιήματά του περιλήφθηκαν στην Ποιητική Ανθολογία του Ρένου Αποστολίδη, ενώ το 1978 εκδόθηκε η ποιητική συλλογή του Μνήμες.

Αυτή η θητεία του στο Εθνικό Θέατρο αποδείχτηκε η πιο γόνιμη. Παίζει σε παραστάσεις που ανεβαίνουν όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά στα πέρατα της γης. Ο ίδιος σε τηλεοπτική συνέντευξή του είχε εξομολογηθεί πως μια από τις πιο δυνατές στιγμές στην καριέρα του ήταν όταν «Πήγαμε να παίξουμε σε εκκλησία στην Ουρουγουάη και ενώ δεν είμαι παθιασμένος χριστιανός, ένιωσα τα βαθύτερα συναισθήματα που έχω νιώσει στη ζωή μου».
Το αναπάντεχο φινάλε
Μένει στο Εθνικό για περίπου 20 χρόνια, ως το 1996. Η τελευταία παράσταση που παίζει στο Εθνικό ήταν οι Βρυκόλακες του Ίψεν. Επιστρέφει το 2000 στον Οιδίποδα τύρανο σε σκηνοθεσία Βασίλη Παπαβασιλείου, όπου υποδύθηκε τον Θεράποντα.
Οι τελευταίες του δουλειές ήταν το καλοκαίρι του 2006 ως Πηλέας στην Ανδρομάχη του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Γιάννη Ιορδανίδη. Η συγκεκριμένη παράσταση περιόδευσε ανά την χώρα μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2006. Η σεζόν είχε αρχίσει, ο ίδιος συνέχιζε να διδάσκει στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Μέχρι την ημέρα που αναγκάζεται να ανέβει στην Θεσσαλονίκη για να κάνει εγχείρηση ανοικτής καρδιάς,. Δυστυχώς δεν βγήκε ποτέ από το χειρουργείο.
Φυσικά η είδηση της απώλειας του, που έγινε σαν σήμερα, πριν από 20 ακριβώς χρόνια, έπεσε σαν βόμβα όχι μόνο στον χώρο του θεάτρου. Το ταλέντο, ο περίπου μισός αιώνας θεατρικής εργασίας, αλλά και το ήθος και η προσωπικότητα του, τον είχε κάνει ιδιαίτερα αγαπητό στον κόσμο. Και όπως αποδεικνύεται δεν ξεχάστηκε παρόλα τα χρόνια.
Το 2019 ο σύλλογος των εκπαιδευτικών του 1ου Γυμνασίου, αποφάσισε ομόφωνα να δώσει στο αμφιθέατρο, του σχολείου το όνομά του ηθοποιού. Μάλιστα εκείνο το καλοκαίρι έγινε εκδήλωση αφιερωμένη στη μνήμη του. Ο χώρος υπάρχει ακόμα και σήμερα.

Για το τι ήταν ο Ιάκωβος Ψαρράς, ίσως και να συνοψίζεται στην κριτική που του είχε γράψει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος για την ερμηνεία του στην παράσταση Τα δέντρα πεθαίνουν όρθια του Αλέξανδρου Κασόνα που είχε ανεβάσει ο Γιάννης Βούρος, το 2005. Σε αυτή την κριτική, μεταξύ άλλων ο Κώστας Γεωργουσόπουλος είχε γράψει: «Ο Ιάκωβος Ψαρράς είναι ηθοποιός με κύρος, μέτρο και κάτοχος της τεχνικής των αποχρώσεων: Λάμπει».
Σπύρος Δευτεραίος

















