Έμειναν για αιώνες θαμμένα στα ερείπια του Μεγάλου Παλατιού της Κωνσταντινούπολης. Ήρθαν ξανά στο φως το 1935 και, σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, ταξιδεύουν για πρώτη φορά έξω από την Πόλη. Βυζαντινά ψηφιδωτά του 6ου αιώνα βρίσκονται πλέον στο Λονδίνο, ανάμεσα στους θησαυρούς μιας μεγάλης έκθεσης που επιχειρεί να αφηγηθεί την ιστορία της Κωνσταντινούπολης μέσα από την τέχνη, την καθημερινότητα και την εξουσία.
Η έκθεση «Constantinople to Istanbul: One City, Two Empires» (Από την Κωνσταντινούπολη στην Ιστανμπούλ: Μία πόλη, δύο αυτοκρατορίες) εγκαινιάστηκε το Σάββατο 7 Νοεμβρίου στο Μουσείο Victoria and Albert (V&A), στο Νότιο Κένσινγκτον του Λονδίνου.
Περισσότερα από 200 αντικείμενα, πολλά από τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο βρετανικό κοινό, ξετυλίγουν μια ιστορία που αρχίζει το 330 μ.Χ., με την ανάδειξη της Κωνσταντινούπολης σε αυτοκρατορική πρωτεύουσα, και φτάνει έως το 1922, το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ανάμεσα στους φορείς που έχουν παραχωρήσει εκθέματα βρίσκονται το Μουσείο Τοπ Καπί, τα Μουσεία του Βατικανού, το Βρετανικό Μουσείο, η Βρετανική Βιβλιοθήκη και το Μουσείο Μπενάκη.
Τα ψηφιδωτά που έφυγαν από την Κωνσταντινούπολη μετά από 91 χρόνια
Από τα σημαντικότερα εκθέματα είναι τμήματα ψηφιδωτών του 6ου αιώνα από το Μεγάλο Παλάτι των Βυζαντινών αυτοκρατόρων.
Πρόκειται για σπάνια κατάλοιπα του αρχικού διακόσμου του ανακτορικού συγκροτήματος, τα οποία αποκαλύφθηκαν από αρχαιολόγους το 1935.
Σύμφωνα με το V&A, είναι η πρώτη φορά που τα συγκεκριμένα ψηφιδωτά εγκαταλείπουν την Κωνσταντινούπολη από την ανακάλυψή τους. Παραχωρήθηκαν για την έκθεση από το Μουσείο Ιστορίας και Εμπειρίας της Αγίας Σοφίας.
Η παρουσία τους στο Λονδίνο προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό την καλλιτεχνική παραγωγή της βυζαντινής πρωτεύουσας, όχι μόνο μέσα από τους ναούς, αλλά και μέσα από τον κόσμο των αυτοκρατορικών ανακτόρων.
Στην ίδια ενότητα παρουσιάζεται και ένα θραύσμα της περίφημης Στήλης των Όφεων, του αρχαίου ελληνικού μνημείου που είχε αρχικά ανεγερθεί στους Δελφούς και μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη.
Ένα βυζαντινό ύφασμα του 1261 και ένα σπάνιο μοναστηριακό χειρόγραφο
Ιδιαίτερη θέση στην έκθεση κατέχει ένα μεταξωτό ύφασμα μήκους τεσσάρων μέτρων, γνωστό ως Pallium of St Lawrence, που φυλάσσεται στο Μουσείο Sant’Agostino της Γένοβας.
Το πολύτιμο κειμήλιο συνδέεται με μια ιστορική στιγμή: το 1261, έτος της ανακατάληψης της Κωνσταντινούπολης από τους Βυζαντινούς, ο Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος το προσέφερε στη Δημοκρατία της Γένοβας.
Το ύφασμα, ένα από τα σπουδαιότερα σωζόμενα δείγματα μεταξοϋφαντουργίας του 13ου αιώνα, βγήκε για πρώτη φορά από την Ιταλία προκειμένου να παρουσιαστεί στο Λονδίνο, ύστερα από εργασίες συντήρησης.
Εξίσου σημαντικό είναι ένα εικονογραφημένο χειρόγραφο του 14ου αιώνα, το Τυπικό της Μονής της Θεοτόκου της Βεβαίας Ελπίδος, από το Lincoln College της Οξφόρδης. Το κειμήλιο, που συνδέεται με τη μοναστική ζωή των γυναικών στη βυζαντινή Κωνσταντινούπολη, εκτίθεται δημόσια για πρώτη φορά έπειτα από περισσότερα από 60 χρόνια.
Το κοινό μπορεί ακόμη να δει ένα περίτεχνο βυζαντινό εγκόλπιο του 11ου αιώνα, διακοσμημένο με σμάλτο, στο οποίο απεικονίζεται ένας αξιωματούχος με το όνομα Κωνσταντίνος γονατιστός μπροστά στον Χριστό.
Από την Αγία Σοφία στα καφενεία και τις αγορές της Πόλης
Η έκθεση δεν περιορίζεται στα αυτοκρατορικά κειμήλια. Μέσα από τέσσερις μεγάλες θεματικές ενότητες, οι επισκέπτες ακολουθούν την εξέλιξη της Κωνσταντινούπολης ως πολιτικού, θρησκευτικού, εμπορικού και καλλιτεχνικού κέντρου.
Η αφήγηση περνά από τον Ιππόδρομο, τα τείχη και τις βυζαντινές εκκλησίες στην Αγία Σοφία, στα οθωμανικά ανάκτορα και, τελικά, στις γειτονιές μιας πολυπολιτισμικής μητρόπολης.
Στο δεύτερο μέρος της ιστορικής διαδρομής παρουσιάζονται πολυτελή οθωμανικά ενδύματα, χειρόγραφα, κοσμήματα, κεραμικά και έργα ζωγραφικής.
Ανάμεσα στα εκθέματα βρίσκεται ένα πολύτιμο καφτάνι του σουλτάνου Σελίμ Β’, υφασμένο με χρυσές κλωστές, καθώς και το γνωστό πορτρέτο του Μωάμεθ Β’ από τον Βενετό ζωγράφο Τζεντίλε Μπελίνι.
Στην ενότητα για την καθημερινή ζωή, μουσικά όργανα, ενδύματα, αντικείμενα από λουτρά και καφενεία και παραστάσεις της αστικής ζωής φωτίζουν την Κωνσταντινούπολη πέρα από τα παλάτια.
Ανάμεσα στα έργα που παρουσιάζονται περιλαμβάνεται και μια υδατογραφία ανώνυμου Έλληνα καλλιτέχνη, περίπου του 1809, η οποία απεικονίζει σουλτανική πομπή προς την προσευχή της Παρασκευής.
Μία πόλη, δύο αυτοκρατορίες
Για τους επιμελητές, το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της έκθεσης είναι η προσπάθεια να παρουσιαστούν μαζί δύο καλλιτεχνικές παραδόσεις που συνήθως εξετάζονται χωριστά.
Ο επιμελητής Τιμ Στάνλεϊ εξηγεί ότι στόχος ήταν να συναντηθούν η βυζαντινή και η οθωμανική ιστορία της πόλης, ώστε να αναδειχθούν οι μεταξύ τους σχέσεις, οι μεταβολές αλλά και οι διαφορετικές μορφές πολιτιστικής δημιουργίας.
Πρόκειται για μια αφήγηση που δεν περιορίζεται στις αλλαγές της εξουσίας, αλλά επιχειρεί να φωτίσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι, η τέχνη και τα αντικείμενα συγκρότησαν τη διαχρονική φυσιογνωμία της Κωνσταντινούπολης.
