Ο Πλάτωνας της Ιστορίας –ο «καλύτερος», όπως τον αποκαλεί ο ομώνυμος φωτογράφος– έθετε διαρκώς ερωτήματα μέσα από το έργο του. Στους διαλόγους του, ο δάσκαλός του Σωκράτης, επιχειρεί άλλωστε μέσα από ερωτήσεις να οδηγήσει τους συνομιλητές του στην αναζήτηση της αλήθειας· είναι η γνωστή μαιευτική μέθοδος.
Ο σύγχρονος Platon θέτει και αυτός ερωτήσεις, δίνοντας ευθύς εξαρχής τη συνθήκη: δεν έχει τις απαντήσεις, δεν προσπαθεί να μας… πουλήσει κανέναν.
Απλώς κρατά έναν καθρέφτη και μας καλεί σε διάλογο για τους ανθρώπους και την πολιτική, τον συλλογικό μηχανισμό που, όπως τον αντιλαμβάνεται, κάνει τις κοινωνίες να λειτουργούν και τους ανθρώπους να προοδεύουν.
Με μια φωτογραφική μηχανή στο χέρι εδώ και 40 χρόνια, αυτός ο old school τύπος που επιμένει να χρησιμοποιεί φιλμ είναι ένας από τους κορυφαίους φωτογράφους πορτρέτων της εποχής μας. Και, σύμφωνα με το βιογραφικό του, έχει απαθανατίσει περισσότερους παγκόσμιους ηγέτες από οποιονδήποτε άλλον.
Από τις Λεύκες της Πάρου στο Μουσείο Μπενάκη
Θεωρώντας την Πάρο και τις Λεύκες, το χωριό όπου πέρασε μέρος της παιδικής του ηλικίας, ως την αρχή όλων, ο Platon (Αντωνίου) επιστρέφει στην Αθήνα για τη μεγαλύτερη έως τώρα έκθεση της καριέρας του, ιδίως σε μουσειακό χώρο.
«Είναι ένα ευχαριστώ στην Ελλάδα, μια υπενθύμιση της ελληνικής φιλοξενίας, γιατί μας αρέσει να μοιραζόμαστε, δεν το θεωρούμε υποχρέωση», δήλωσε λίγο πριν από τα εγκαίνια στο Μουσείο Μπενάκη.
Συνομιλώντας με δημοσιογράφους και ξεναγώντας τους στην έκθεση με τίτλο «PEOPLE POWER PLATON», ο διεθνούς φήμης φωτογράφος έθεσε πολλαπλά ζητήματα: από τον διαρκή «θόρυβο» που σκεπάζει τις σκέψεις των ανθρώπων έως τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον ακτιβισμό. «Μια ζωή βασισμένη στην περιέργεια, όχι στην επίκριση» είναι το μότο του.
Την έκθεση έχει επιμεληθεί ο ίδιος, λειτουργώντας και ως σχολιαστής, και είναι χωρισμένη σε δύο θεματικές ενότητες. Η πρώτη είναι εκείνη των… διασημοτήτων, ενώ η δεύτερη περιλαμβάνει φωτογραφικές συνθέσεις που προέκυψαν από τα πολυάριθμα ταξίδια του στο νησί του.
Ωστόσο, ο Platon θεωρεί σημαντικότερο σημείο εκείνο που συναντά ο επισκέπτης περίπου στο μέσο του χώρου: ένα mural με πρόσωπα προσφύγων – όχι θλιμμένα ή «δυσάρεστα», αλλά πραγματικά. Το ταξίδι στις εικόνες κλείνει με την πρώτη ταινία του δημιουργού, My Body Is Not a Weapon, η οποία παρουσιάζει επιζώντες σεξουαλικής βίας σε καιρό πολέμου.
Αεικίνητος και φύσει αισιόδοξος –«πιστεύω στην ανθρώπινη ευφυΐα», μας είπε–, τόνισε ότι η έκθεση που δημιούργησε με την ομάδα του Studio Platon εξετάζει και το ζήτημα της αυτορρύθμισης. «Αν δεν συζητήσουνε τα ευαίσθητα κοινωνικά θέματα, πώς θα τα διορθώσουμε;» διερωτήθηκε.
Θεωρεί επίσης ότι έχει παραδώσει έναν «ναό αλήθειας», που δεν ωραιοποιεί την ιστορία και δεν ρομαντικοποιεί το παρελθόν. Τον ενδιαφέρουν ο κύκλος της ζωής και η δύναμη της κάθε ημέρας.
«Μεγαλοστομίες» θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς, βλέποντας πόσοι άνθρωποι που διαμόρφωσαν τον κόσμο έχουν βρεθεί απέναντι από το φακό του. Και όμως, όπως λέει, στον ίδιο ταλαιπωρημένο θαλαμίσκο όπου κάθισε ο τρισεκατομμυριούχος Ίλον Μασκ κάθισε αργότερα και ένας άστεγος.
Όπως εξηγεί, το ταξίδι κάθε φωτογραφίας δεν σταματά στην τελική λήψη, αλλά συνεχίζεται με την ελάχιστα παρεμβατική, όπως την περιγράφει, ψηφιακή επεξεργασία που ακολουθεί. Για παράδειγμα, η φωτογραφία του με τα χταπόδια που στεγνώνουν στον ήλιο χρειάστηκε μήνες δουλειάς, ώστε να αναδειχθούν οι βεντούζες και να μοιάζουν σαν να ξεκολλούν από το φωτογραφικό χαρτί.
Ο Πούτιν και ένα πορτρέτο με δύο αναγνώσεις
«Είναι στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας, που διαβάζονται διαφορετικά από τον καθένα», σημειώνει ο Platon. Και έχει ένα παράδειγμα να δώσει: το πορτρέτο του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Το 2007 έγινε εξώφυλλο στο TIME, καθώς ο Ρώσος ηγέτης είχε ανακηρυχθεί πρόσωπο της χρονιάς. Η φωτογραφία απέσπασε το πρώτο βραβείο στην κατηγορία πορτρέτου του διαγωνισμού World Press Photo το 2008.
Όλα αυτά θα μπορούσαν να είναι αρκετά, αλλά δεν είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο το συγκεκριμένο πορτρέτο ξεχωρίζει.
Είναι έγχρωμο – μια συνειδητή επιλογή, εξηγεί ο δημιουργός. Κατά τη διάρκεια της συνεργασίας τους, η αίσθηση που του έδωσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν ήταν εκείνη ενός ανθρώπου ψυχρού και απρόσιτου. Έτσι, επέλεξε το χρώμα για να την αποτυπώσει.
Το Κρεμλίνο ήταν απόλυτα ικανοποιημένο: ο Ρώσος ηγέτης εμφανιζόταν κυρίαρχος, ισχυρός, σχεδόν ατσάλινος. Όμως το ίδιο πορτρέτο αγάπησαν και οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία – ακριβώς για τον ίδιο λόγο, από άλλη σκοπιά.
Μάλιστα, όπως αφηγήθηκε ο φωτογράφος, σε μια διαδήλωση των Pussy Riot στη Νέα Υόρκη υπήρχε η πρόθεση να καούν συμβολικά ορισμένες κόπιες – μέχρι που επενέβη η Πυροσβεστική Υπηρεσία.
«Δεν έχω σκοπό να κάνω κανέναν να δείχνει κακός. Η δουλειά μου είναι να αποτυπώνω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το χαρακτήρα κάποιου. Δουλεύω με δικτάτορες, δεν είμαι δικτάτορας», λέει.
Ο Μπέκαμ, η Μισέλ Ομπάμα και οι απειλές για τον Χάρι Στάιλς
Κατά την ξενάγηση, ο Platon έφερε επίσης ως παράδειγμα το πορτρέτο του Χάρβεϊ Γουαϊνστάιν, που ποζάρει με τον αδελφό του Μπομπ. Τα όσα αποκαλύφθηκαν αφότου τον φωτογράφισε άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε σήμερα τη φωτογραφία.
Ή η ιστορία πίσω από τη γυμνή πλάτη του Ντέιβιντ Μπέκαμ. Στο στούντιο βρίσκονταν και η σύζυγός του, Βικτόρια, με τα παιδιά τους. Ο Platon δεν θέλησε να τραβήξει μια οικογενειακή φωτογραφία χωρίς την άδειά τους. Όταν τη ζήτησε, η Βικτόρια Μπέκαμ τού είπε ότι ο σύζυγός της είχε κάνει τατουάζ τα ονόματα όλων των παιδιών τους.
Αυτή είναι άλλωστε η μαγεία της δουλειάς του φωτογράφου: το υψωμένο φρύδι της Μισέλ Ομπάμα, που έγινε σήμα κατατεθέν του πορτρέτου, ήταν η αντίδρασή της στον ενθουσιώδη τρόπο με τον οποίο την αντιμετώπισε ο Platon. Μια συνομιλία ανάμεσα στο «αντικείμενο» και στον δημιουργό.
Ή οι απειλές –ακόμα και θανάτου– που, όπως λέει, δέχτηκε από έφηβα κορίτσια μετά το πορτρέτο του Χάρι Στάιλς. Ήταν προτού διαλυθούν οι One Direction. «Ο προσωπικός μου στόχος δεν ήταν να αναπαράγω την εμπορική τους εικόνα και την προπαγάνδα που τη συνόδευε. Είχε έρθει η στιγμή να δει ο κόσμος αυτούς τους νέους ανθρώπους να περνούν στην ενηλικίωση», εξήγησε.
Όταν όμως δημοσιεύθηκαν τα εξώφυλλα του GQ, προκλήθηκε έκρηξη οργής από τις Directioners, τις φανατικές θαυμάστριες του συγκροτήματος.
«Είχα καταστρέψει την εικόνα των γλυκών εφηβικών ειδώλων που βρίσκονταν στο κρεβάτι τους, με ένα φλιτζάνι κακάο, μέχρι τις εννέα το βράδυ. Τα όνειρα αυτών των νεαρών κοριτσιών για ποπ είδωλα που έμοιαζαν με αρκουδάκια είχαν γκρεμιστεί. Μπροστά τους βρίσκονταν πλέον αρρενωποί νεαροί άνδρες, έτοιμοι να ενηλικιωθούν».
Πρόκειται για μια συνεπή στάση του δημιουργού: τα πρόσωπα που αποτυπώνει συνθέτουν ένα δοκίμιο για τον τρόπο με τον οποίο αλλάζει ο κόσμος.
Άλλωστε, το 2013 ίδρυσε τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό The People’s Portfolio, για την ανάδειξη ηγετικών προσωπικοτήτων στον χώρο των ανθρώπινων και πολιτικών δικαιωμάτων σε όλο τον κόσμο. Στόχος είναι μια οπτική γλώσσα που καταρρίπτει φραγμούς, προάγει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, καταπολεμά τις διακρίσεις και κινητοποιεί το κοινό.
Η έκθεση «PEOPLE POWER PLATON» θα διαρκέσει από τις 5 Νοεμβρίου 2026 έως τις 31 Ιανουαρίου 2027. Συνδιοργανώνεται από το Μουσείο Μπενάκη και το Studio Platon.
