Οι καλοκαιρινές διακοπές στο βουνό Πετρόβκα, με τη μεγαλύτερη αδελφή της και μακριά από τη μητέρα της, εξελίχθηκαν σε μια εμπειρία που η Σοφία Αλεξανιάν θα μετέφερε χρόνια αργότερα στο χαρτί.
Ξέσπασε πόλεμος στην Αμπχαζία, η επικοινωνία χάθηκε και η αγωνία για την τύχη της μητέρας της έγινε μέρος της καθημερινότητάς της.
Αυτή η αναζήτηση βρίσκεται στον πυρήνα του βιβλίου Η ζωή αύριο, η ζωή χτες, που κυκλοφόρησε το 2018 από τις εκδόσεις Κέδρος. Μια προσωπική αφήγηση μέσα από την οποία περνούν η ζωή της ποντιακής κοινότητας, η βία του πολέμου και η προσπάθεια για ένα νέο ξεκίνημα στην Ελλάδα.
Μια αληθινή ιστορία με μυθιστορηματική μορφή
Γεννημένη στο Σουχούμι, από Πόντιο πατέρα και Αρμένισσα μητέρα, η Αλεξανιάν αφηγείται γεγονότα που έζησε ως παιδί. Στο επίκεντρο βρίσκεται και το ποντιακό χωριό Οντίσι Πάβλαφκα, όπου έζησε κατά τη διάρκεια του πολέμου και μετά.
Σε συνέντευξή της στο pontosnews.gr, τον Φεβρουάριο του 2020, είχε εξηγήσει ότι μικρή δεν μπορούσε να αντιληφθεί πλήρως τη σοβαρότητα όσων συνέβαιναν. Εκείνο που τη βασάνιζε περισσότερο ήταν πως δεν γνώριζε αν η μητέρα της ζούσε.
«Είναι μια αληθινή ιστορία, δίχως ίχνος μυθοπλασίας, γραμμένη σαν μυθιστόρημα», είχε πει για το βιβλίο της, περιγράφοντας μια αφήγηση που περιλαμβάνει εκτελέσεις, ανθρώπους που χάθηκαν, έρωτες και τη λαχτάρα για μια διαφορετική ζωή.
Οι ελληνικές ρίζες πριν από την ελληνική γλώσσα
Στο απόσπασμα του βιβλίου που διαθέτει ο εκδότης, μια μικρή σκηνή αποτυπώνει τη σχέση του παιδιού με την καταγωγή του.
Στην παραλιακή λεωφόρο στο Σουχούμι ακούγονται ελληνικά τραγούδια. Η μικρή Σοφία δηλώνει περήφανη για τις ελληνικές της ρίζες, παρότι δεν μιλά τη γλώσσα. Όταν κάποιος τη ρωτά τι λέει το τραγούδι, μπορεί να εξηγήσει μόνο ότι αναφέρεται σε δύο άλογα, ένα άσπρο και ένα μαύρο. Είναι το «Ένα όμορφο αμάξι με δυο άλογα».
Η σκηνή δείχνει, μέσα από την παιδική ματιά, μια ελληνική ταυτότητα που υπάρχει ήδη στην οικογένεια και στη συνείδηση του παιδιού, πριν ακόμη αποκτηθεί η γλώσσα.
Στην αφήγηση εντάσσονται επίσης η επιχείρηση «Χρυσόμαλλο Δέρας» για τη διάσωση των ομογενών και η φυγή από έναν τόπο όπου η ποντιακή κοινότητα είχε δημιουργήσει τη δική της καθημερινότητα.
Η ασθένεια της μητέρας και η ανάγκη της καταγραφής
Η συγγραφή ήρθε πολύ αργότερα. Σε κείμενό της στην ΕΡΤ, το 2019, η Αλεξανιάν εξηγούσε ότι αφορμή στάθηκε μια βαριά ασθένεια της μητέρας της. Μέχρι τότε απέφευγε να μιλά για όσα είχε ζήσει· ακόμη και άνθρωποι με τους οποίους συναναστρεφόταν καθημερινά αγνοούσαν αυτή την πλευρά της ζωής της.
Η ίδια περιέγραφε και μια επιλογή της αφήγησης: ανάμεσα στις σκηνές φρίκης παρεμβάλλονται ευτράπελα περιστατικά και παράδοξες εικόνες, όπως τα αντιλαμβάνεται ένα παιδί. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να ερωτεύονται, να επιθυμούν και να κυνηγούν πράγματα, ακόμη και υπό την απειλή του θανάτου.
Το βιβλίο συμπληρώνεται με μαρτυρίες άλλων ανθρώπων που έζησαν τον πόλεμο, καθώς και με ξεχωριστό κεφάλαιο για τα ιστορικά γεγονότα.
Η παρουσίαση στου Ζωγράφου
Το βιβλίο παρουσιάστηκε στις 14 Οκτωβρίου, στο Μουσείο «Μαρίκα Κοτοπούλη», στο πλαίσιο των «Χαρτογραφημάτων» του Δήμου Ζωγράφου, σε συνδιοργάνωση με την Ένωση Ποντίων Ζωγράφου.
Για το έργο μίλησε ο ηθοποιός Βασίλης Σταματάκης, ενώ αποσπάσματα διάβασε η ηθοποιός Βασιλική Δέλιου. Ο πρόεδρος της Ένωσης, Δαμιανός Μετικαρίδης, συνόδευσε τις αναγνώσεις με ποντιακή λύρα. Ακολούθησε συζήτηση της συγγραφέα με το κοινό για τη μεταφορά του προσωπικού βιώματος στη λογοτεχνία.
