Μια ανακάλυψη που ξεκίνησε από έναν μικροσκοπικό οργανισμό και επέτρεψε στους επιστήμονες να ελέγχουν τη δραστηριότητα νευρικών κυττάρων με φως βρίσκεται στο επίκεντρο του Νόμπελ Ιατρικής 2026.
Το βραβείο απονέμεται στον Αμερικανό Καρλ Ντάισεροτ (Karl Deisseroth) και στους Γερμανούς Πίτερ Χέγκεμαν (Peter Hegemann) και Γκέοργκ Νάγκελ (Georg Nagel), για τις ανακαλύψεις τους σχετικά με τους διαύλους ιόντων που ενεργοποιούνται από το φως και την οπτογενετική.
Η ανακοίνωση έγινε σήμερα στη Στοκχόλμη, από τη Συνέλευση Νόμπελ του Ινστιτούτου Καρολίνσκα.
BREAKING NEWS
The 2026 #NobelPrize in Physiology or Medicine has been awarded to Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Georg Nagel “for their discoveries concerning light-gated ion channels and optogenetics.” https://t.co/pkDDEBWtkz— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 5, 2026
Από ένα μονοκύτταρο φύκος στους νευρώνες
Η διαδρομή προς τη βράβευση ξεκίνησε από ένα ερώτημα του Χέγκεμαν: πώς μπορεί το μονοκύτταρο φύκος Chlamydomonas να κινείται προς το φως;
Peter Hegemann and Georg Nagel – awarded the 2026 medicine prize – discovered a remarkable protein, channelrhodopsin, in a single-celled alga.
Hegemann wondered how Chlamydomonas, a single-celled alga, is able to swim towards a light source. In the early 2000s, he and Georg Nagel discovered channelrhodopsin, an algal protein with unique properties, found on the surface of the cell. When it is illuminated by blue light, a channel opens through the protein. Charged ions then flow into the cell, creating an electrical impulse. They found that regardless of which cell they put the protein in, those cells became light sensitive.
#NobelPrize
— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 5, 2026
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μαζί με τον Νάγκελ, εντόπισαν τη φωτοευαίσθητη πρωτεΐνη channelrhodopsin. Όταν φωτίζεται με μπλε φως, ανοίγει ένας δίαυλος που επιτρέπει τη διέλευση ηλεκτρικά φορτισμένων ιόντων μέσα στο κύτταρο. Η ιδιότητα αυτή αποτέλεσε τη βάση για τη δημιουργία ενός εργαλείου ελέγχου της νευρικής δραστηριότητας.
Ο Ντάισεροτ και οι συνεργάτες του εισήγαγαν το γονίδιο μιας τέτοιας πρωτεΐνης σε νευρώνες, κάνοντάς τους ευαίσθητους στο φως. Το 2005 δημοσίευσαν αποτελέσματα που έδειχναν ότι φωτεινοί παλμοί μπορούσαν να προκαλέσουν νευρικά σήματα με ακρίβεια χιλιοστών του δευτερολέπτου.
Η ανάπτυξη διαφορετικών φωτοευαίσθητων πρωτεϊνών επέτρεψε στη συνέχεια τόσο την ενεργοποίηση όσο και την αναστολή της δραστηριότητας επιλεγμένων νευρώνων. Αυτός ο συνδυασμός γενετικών τεχνικών και φωτός βρίσκεται στον πυρήνα της οπτογενετικής.
Τι αλλάζει στη μελέτη του εγκεφάλου
Η σημασία της μεθόδου βρίσκεται στη δυνατότητα των ερευνητών να παρεμβαίνουν σε συγκεκριμένα νευρικά κυκλώματα και να εξετάζουν τις συνέπειες.
Έτσι μπορούν να διερευνούν ποιοι νευρώνες συμμετέχουν στη διαμόρφωση αναμνήσεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών, ελέγχοντας τι συμβαίνει όταν αλλάζει η δραστηριότητά τους. Η προσέγγιση αυτή βοηθά στον εντοπισμό αιτιωδών σχέσεων, πέρα από την παρατήρηση ότι μια περιοχή του εγκεφάλου ενεργοποιείται κατά τη διάρκεια μιας λειτουργίας.
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Καρολίνσκα, η οπτογενετική χρησιμοποιείται πλέον διεθνώς για τη μελέτη κυκλωμάτων που συνδέονται με νευρολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές.
Παράλληλα, διερευνάται κλινικά για την αποκατάσταση της όρασης σε ανθρώπους με προβλήματα όρασης, μεταφέροντας τις δυνατότητες της τεχνικής από τη βασική έρευνα προς πιθανές θεραπευτικές εφαρμογές.
Learn more about the 2026 #NobelPrize in Physiology or Medicine
Press release: https://t.co/KXRC5GPzfO
Popular information: https://t.co/W0NGwOBIuA
Advanced information: https://t.co/NwQTZddNGj https://t.co/lhn2ZOAgYd— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 5, 2026
Οι τρεις επιστήμονες θα μοιραστούν χρηματικό έπαθλο 12 εκατομμυρίων σουηδικών κορόνων. Το Ίδρυμα Νόμπελ αύξησε φέτος το ποσό κατά ένα εκατομμύριο κορώνες, με αφορμή τα 125 χρόνια από την πρώτη απονομή των βραβείων.
Οι ανακοινώσεις συνεχίζονται στις 6 Οκτωβρίου με το Νόμπελ Φυσικής, στις 7 με το Νόμπελ Χημείας, στις 8 με το Νόμπελ Λογοτεχνίας και στις 9 με το Νόμπελ Ειρήνης. Ο κύκλος ολοκληρώνεται στις 12 Οκτωβρίου, με το βραβείο Οικονομικών Επιστημών.
