Φτωχότερη είναι πλέον η ποντιακή μουσική παράδοση, καθώς άφησε την τελευταία του πνοή ο σπουδαίος λυράρης και κατασκευαστής λύρας Αρχιμήδης Γεωργιάδης. Με μια διαδρομή που ξεκίνησε από τα παιδικά του χρόνια στη Βέροια και σφραγίστηκε από τις συνεργασίες του με κορυφαία ονόματα του ποντιακού τραγουδιού, υπηρέτησε με συνέπεια τους παραδοσιακούς σκοπούς του Πόντου, αφήνοντας πίσω του σημαντική δισκογραφική και καλλιτεχνική κληρονομιά.
Ο Αρχιμήδης Γεωργιάδης γεννήθηκε το 1939 στους Γεωργιανούς Βεροίας. Ήταν το τρίτο παιδί του Στυλιανού Γεωργιάδη και της Χαρίκλειας Γρηγοριάδου, με καταγωγή και των δύο από το Χανάκ του Καρς. Το χωριό ονομαζόταν αρχικά Γεωργιανή, παίρνοντας το όνομά του από την οικογένεια Γεωργιάδη που εγκαταστάθηκε πρώτη εκεί το 1921, ενώ μετά το 1960 απέκτησε τη σημερινή του ονομασία.
Από πολύ μικρός έδειξε την αγάπη του για την ποντιακή λύρα, σταυρώνοντας δύο ξύλα για να μιμηθεί το παίξιμό της. Το 1948, ενώ η οικογένειά του διέμενε στη Βέροια, δανείστηκε μια λύρα από μια γειτόνισσα και έκανε τα πρώτα του βήματα. Καθοριστική υπήρξε η επαφή του με τον Γώγο Πετρίδη, τον οποίο άκουγε στο ραδιόφωνο. Σε ηλικία έντεκα ετών, τον συνάντησε σε ένα πανηγύρι στη Βέροια και του ζήτησε να του παίξει πριν βγει στο πρόγραμμα.
Όπως θυμόταν ο ίδιος, ο Γώγος –τον οποίο θεωρούσε τον μεγαλύτερο λυράρη και τραγουδιστή όλων των εποχών– δεν του χάλασε ποτέ χατίρι, ενώ αργότερα, όταν συνδέθηκαν στενότερα, του έδωσε τη δική του λύρα για να παίξει σε έναν γάμο στη Βέροια.
Από τα δώδεκα χρόνια του άρχισε να παίζει σε γάμους και γλέντια στη Βέροια και τις γύρω περιοχές. Στις αφηγήσεις του ξεχώριζε τα «μουχαπέτια» εκείνης της εποχής, που διαρκούσαν ημέρες αντί για ώρες, με ανθρώπους που ήξεραν να τραγουδούν σωστά και να γλεντούν αγαπημένοι, όπως ο Γιώργος Τσαρτιλίδης (Τσάρτιλος), ο Μίμης Τσακαλίδης και ο Χρήστος Χαραλαμπίδης. Εκεί ακούγονταν αμιγώς παραδοσιακά τραγούδια φερμένα από τον Πόντο, χωρίς επαναλήψεις στίχων, σκοπούς που ο ίδιος συνέχιζε να διασώζει παίζοντάς τους στις παρέες.
Ως επαγγελματίας λυράρης εμφανίστηκε σε ποντιακά κέντρα εντός και εκτός νομού Ημαθίας, συνεργαζόμενος με καταξιωμένους ερμηνευτές, ανάμεσα στους οποίους οι Πέτρος Χαραλαμπίδης, Γιώργος Εμμανουηλίδης, Θέμης Ιακωβίδης, Βασίλης Πασχαλίδης, Σοφία Παπαδοπούλου, Θόδωρος Παυλίδης και Χρύσανθος Θεοδωρίδης.
Παράλληλα με την ερμηνεία, τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε με την κατασκευή λύρας, έχοντας μαθητεύσει δίπλα στον κορυφαίο κατασκευαστή Θέμη Θεοδωρίδη από τη Μικρή Σάντα.
Κατασκεύαζε μεγάλες και βαθιές λύρες, στα μέτρα της λύρας του Γώγου, αξιοποιώντας το πλεονέκτημα ότι έπαιζε ο ίδιος το όργανο κατά τη διάρκεια της κατασκευής ώστε να το τελειοποιεί επιτόπου. Όπως συνήθιζε να λέει, το όργανο έπρεπε να παίζει γεμάτα: «η λύρα πρέπ’ να μουρδουλίζ’».
Μέχρι και το τέλος μελετούσε καθημερινά επί ώρες και συμμετείχε ενεργά σε παρέες συνομηλίκων και νεότερων. Εξέφραζε συχνά την άποψή του για τη σύγχρονη ποντιακή μουσική πραγματικότητα, τονίζοντας ότι η ποντιακή λύρα αποτελεί έμβλημα των Ποντίων, έχει ως βάση τα παραδοσιακά ποντιακά και χρειάζεται σεβασμό στους παλαιότερους ώστε να μη χαθεί η παράδοση, προσθέτοντας πως κάθε μουσικός οφείλει να την ομορφαίνει μέσα από τη δική του προσωπικότητα και τα βιώματά του.
Το έργο του Αρχιμήδη Γεωργιάδη αποτυπώθηκε δισκογραφικά σε δύο εμβληματικές κυκλοφορίες:
- Θόδωρος Παυλίδης, Αρχιμήδης Γεωργιάδης – «Ο Πόντος Περιμένει», MAKEDONIA MAK 30009 (1976).
- Αρχιμήδης Γεωργιάδης – «Έλα πουλί μ’ ας σα μακρά», MAKEDONIA MAK 30038 (1981).
• Πηγή: Τα βιογραφικά στοιχεία προέρχονται από το βιβλίο Πόντιοι λυράρηδες γεννημένοι από το 1920 έως το 1945, Παράρτημα 45 της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.
