Ξημερώματα της 27ης Σεπτεμβρίου 1831, στο Ναύπλιο. Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι εκείνη η Κυριακή θα έμενε στην ιστορία ως η μέρα που τα σκαλοπάτια του Αγίου Σπυρίδωνα θα βάφονταν με το αίμα του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας.
Η στυγερή δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια έκοψε απότομα το νήμα της προσπάθειας για τη συγκρότηση ενός σοβαρού ελληνικού κράτους, παραδίδοντας τη χώρα ξανά στις φλόγες του διχασμού.
Όταν ο Ιωάννης Καποδίστριας πάτησε το πόδι του στην Ελλάδα το 1828, δεν βρήκε οργανωμένη πολιτεία. Βρήκε μια γη ρημαγμένη από τον πολυετή Αγώνα, χωρίς ταμείο, χωρίς τακτικό στρατό και με μια κοινωνία χωρισμένη σε φέουδα. Ο στόχος του ήταν ξεκάθαρος: έπρεπε να φτιάξει ένα συγκεντρωτικό κράτος ευρωπαϊκών προδιαγραφών, όπου ο νόμος θα ίσχυε για όλους.
Αυτό όμως σήμαινε αυτόματα ότι οι ισχυροί κοτζαμπάσηδες, οι πρόκριτοι και οι οπλαρχηγοί έπρεπε να χάσουν τα παλιά τους προνόμια. Η σύγκρουση δεν άργησε να ξεσπάσει. Στην απέναντι όχθη στάθηκε η Μάνη και η κραταιά οικογένεια των Μαυρομιχαλαίων, που έβλεπαν τις παρεμβάσεις της κεντρικής εξουσίας ως προσβολή της τοπικής τους ανεξαρτησίας. Η σύλληψη και η φυλάκιση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη με εντολή του Καποδίστρια ήταν το σημείο χωρίς επιστροφή. Σύμφωνα με τα ήθη της εποχής και τους άγραφους νόμους της περιοχής, η βεντέτα είχε μόλις ανοίξει.
Το καρτέρι του θανάτου στον Άγιο Σπυρίδωνα
Το πρωί της μοιραίας Κυριακής, ο Καποδίστριας περπατούσε προς την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνος για να παρακολουθήσει τη θεία λειτουργία, όπως έκανε πάντα. Παρά τις επίμονες προειδοποιήσεις των συνεργατών του ότι η ζωή του διέτρεχε άμεσο κίνδυνο, ο ίδιος αρνιόταν να προστατευθεί πίσω από ισχυρές φρουρές, έχοντας μαζί του μόνον τον πιστό, αλλά μονόχειρα σωματοφύλακά του τον Κοκκώνη.
Στη γωνία του ναού παραμόνευαν ο αδελφός του Πετρόμπεη, Κωνσταντίνος, και ο γιος του, Γεώργιος Μαυρομιχάλης. Την ώρα που ο Κυβερνήτης πλησίαζε την είσοδο, οι δύο άνδρες κινήθηκαν αστραπιαία. Ο Κωνσταντίνος τον πυροβόλησε στο πίσω μέρος της κεφαλής, ενώ ο Γεώργιος τον έπληξε με μαχαίρι στην κοιλιά. Ο Καποδίστριας έπεσε νεκρός ακαριαία στο σοκάκι.
Ακολούθησε πανικός. Ο σωματοφύλακας του Κυβερνήτη πυροβόλησε και τραυμάτισε τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη, τον οποίο στη συνέχεια το οργισμένο πλήθος λιντσάρισε μέχρι θανάτου. Ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης κατέφυγε στη γαλλική πρεσβεία για να σωθεί, αλλά παραδόθηκε λίγο αργότερα στις Αρχές. Καταδικάστηκε σε θάνατο από στρατοδικείο και οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Ακολούθησε εμφύλιος σπαραγμός
Η δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια υπήρξε ίσως το πιο καθοριστικό πισωγύρισμα στην ιστορία του νεότερου ελληνικού έθνους. Ο θάνατός του διέλυσε κάθε έννοια διοικητικής συνοχής και βύθισε εκ νέου την επικράτεια σε έναν φθαρτικό εμφύλιο σπαραγμό.
Το τεράστιο πολιτικό κενό που δημιουργήθηκε άνοιξε διάπλατα την πόρτα στις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής –την Αγγλία, τη Γαλλία και τη Ρωσία– να παρέμβουν καταλυτικά στα εσωτερικά της χώρας. Η απόφαση για την επιβολή της αντιβασιλείας και την έλευση του ανήλικου Βασιλιά Όθωνα ήταν το άμεσο αποτέλεσμα εκείνης της αιματηρής Κυριακής στο Ναύπλιο, που στέρησε από την Ελλάδα έναν ηγέτη ο οποίος έδειχνε ότι θα μπορούσε να της δώσει πραγματική ανεξαρτησία.
