Στα χνάρια του Μπαχατίν Τσαμουραλί (Bahattin Çamurali), ο Γιουσούφ Τζεμάλ Κεσκίν (Yusuf Cemal Keskin) αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παραδοσιακούς δεξιοτέχνες της λύρας στη σημερινή Τουρκία, και επιπροσθέτως τραγουδά στην ποντιακή διάλεκτο. Γεννημένος στο ελληνόφωνο χωριό Ζενόζενα (Günebakan) των Σουρμένων, ο αναγνωρισμένος αυτός λυράρης και τραγουδιστής συνδέει αυθεντικά τις μουσικές μνήμες των Σουρμένων και του Κατωχωρίου.
Υπήρξε πρωτοπόρος, καθώς αποτύπωσε από τους πρώτους ηχογραφήσεις με ποντιακό στίχο σε μια ιδιαίτερα απαιτητική εποχή, ενώ εισήγαγε τη δική του καινοτομία κατασκευάζοντας τετράχορδη λύρα.
Ο Γιουσούφ Τζεμάλ Κεσκίν γεννήθηκε, στις 15 Ιουνίου του 1954, στο χωριό Γκιούνεμπακαν (Günebakan) των Σουρμένων.
Μητέρα του ήταν η Μπεχριέ και πατέρας του ο λυράρης και τραγουδιστής Μουσταφά Κεσκίν, στο πλευρό του οποίου ήδη από τη νηπιακή ηλικία άρχισε να μαθαίνει λύρα. Ήταν μόλις έντεκα χρονών όταν άρχισε να εμφανίζεται ως οργανοπαίκτης σε τοπικά γλέντια, στα οποία εκτιμήθηκε από το κοινό, συνεισφέροντας σημαντικά στο εισόδημα της οικογένειάς του, η οποία το είχε ανάγκη.
Τα έτη 1974-1976, κατά ειρωνεία της τύχης, κλήθηκε να υπηρετήσει ως στρατεύσιμος στην εισβολή του «Αττίλα» στην Κύπρο. Αμέσως μετά τη θητεία του έκανε οικογένεια και έχει τρεις γιους.
Αρχικά εργάστηκε ως τραπεζικός υπάλληλος, αλλά το 1982 παραιτήθηκε για να εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί συνεργάστηκε με διάφορους γνωστούς μαυροθαλασσίτες καλλιτέχνες, με μερικούς εκ των οποίων έδωσε παραστάσεις σε διάφορα μέρη της Τουρκίας και της Ευρώπης. Αρχικά εργάστηκε ως τραπεζικός υπάλληλος, αλλά το 1982 παραιτήθηκε για να εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη.
Αρχικά εργάστηκε ως τραπεζικός υπάλληλος, αλλά το 1982 παραιτήθηκε για να εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη.
Το παίξιμό του Γιουσούφ Τζεμάλ Κεσκίν, αυστηρά παραδοσιακό, είναι αισθητά επηρεασμένο από τη λύρα του Bahattin Çamurali, τον οποίο θεωρεί και αποκαλεί δάσκαλό του. Το χωριό του, η ορεινή Ζενόζενα, αν και ανήκει διοικητικά στα Σούρμενα, είναι πιο κοντά στο Κατωχώρι, ενώ η ευρύτερη περιοχή της ονομάζεται Χόλο.
Έτσι το παίξιμο του Yusuf Cemal Keskin εκφράζει το συνδυασμό των μουσικών παραδόσεων των Σουρμένων και του Κατωχωρίου. Ο ίδιος τραγουδά στην ηχογράφηση που ακολουθεί:
Ας σήν Χόλο έρχουμαι,
εγώ είμαι Χολαλής.
Έπαρ’ με κόρ’, έπαρ’ με,
σεβνταλής είμ’, σεβνταλής.
Τρώγω, πίνω και φορώ,
χορεύω και τραγωδώ.
Είναι από τους πρώτους Πόντιους καλλιτέχνες της Τουρκίας που κατέγραψαν ηχογραφήσεις με ελληνόφωνο στίχο, σε μια περίοδο δύσκολη για τέτοια εγχειρήματα.
Πάντα λες, πάντα γελάς
Τα τραγούδια που έχει συνθέσει ο ίδιος στα ποντιακά και στα τουρκικά αριθμούν κοντά στα 300, ενώ έχει δηλώσει σε συνέντευξή του ότι προτίθεται να κυκλοφορήσει ακόμα περισσότερα, ιδίως με ποντιακό στίχο.
Ποντιακή ηχογράφηση του Yusuf Cemal Keskin, με δίστιχα στη διάλεκτο του Κατωχωρίου
Η θεματολογία των τραγουδιών του περιλαμβάνει τα ερωτικά, τα νοσταλγικά και την καθημερινότητα στο χωριό. Επίσης ερμηνεύει τραγούδια του συνδέονται με τα τοπικά έθιμα, όπως το Kalandar Gecesi, δηλαδή το έθιμο των Μωμόγερων στον σημερινό Πόντο, με βάση το ρωμαίικο ημερολόγιο.
Τραγούδι του Καλαντάρη
Ο ίδιος εκτιμά τους χριστιανούς λυράρηδες, όπως τον πρώτης γενιάς ανταλλάξιμο εξ Αργυρουπόλεως Νίκο Παπαβραμίδη (1907-1995), αλλά και νεότερους, όπως τους Μιχάλη Καλιοντζίδη και Κώστα Σιαμίδη. Έχει συγχρωτιστεί πολλάκις, Πόντιους καλλιτέχνες από την Ελλάδα και λοιπούς εκδρομείς, σε παρακάθια στην Κωνσταντινούπολη.
Ο Cemal Keskin τραγουδά τουρκικά και ποντιακά σε παρακάθι με τον Ματθαίο Τσαχουρίδη και φίλους από την Ελλάδα
Κάτι που ξεχωρίζει τον «μεγάλο μάστορα της λύρας» όπως τον αποκαλούν στην Τουρκία, είναι μια καινοτομία που έχει εισάγει: κατασκεύασε και παίζει λύρα με τέταρτη χορδή, δηλαδή κάτι σαν τον γνωστό σε μας κεμανέ. Το μέλλον μένει να δείξει αν η λύρα αυτή θα διαδοθεί και θα καθιερωθεί.
Ο Cemal Keskin παίζει το σκοπό της Σέρρας και του Τίκ’ σε τετράχορδη λύρα
Το 2020 ο Κεσκίν ίδρυσε τη δική του μουσική σχολή στην Κωνσταντινούπολη, με την επωνυμία «Yusuf Cemal Keskin Kemençe Akademisi». Εκεί διδάσκονται όργανα όπως η λύρα, το αγγείο και το καβάλι. Επίσης στη σχολή διδάσκονται χοροί του Πόντου. Μαθήματα παραδίδονται και διαδικτυακά. Όπως δηλώνει, «Στόχος της σχολής είναι η μετάδοση της μουσικής της Μαύρης Θάλασσας και του παραδοσιακού παιξίματος της λύρας στις νέες γενιές».
