Από μια τριμερή αμυντική συμφωνία σε μια ευρύτερη περιφερειακή ομπρέλα φιλοδοξεί να μετατρέψει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τη «Συμφωνία της Μέκκας», η οποία υπεγράφη στις 7 Αυγούστου από την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.
Η πρόβλεψη ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων έχει ήδη προκαλέσει συγκρίσεις με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Η Άγκυρα, μάλιστα, δεν κρύβει ότι θέλει να διευρύνει το σχήμα, με πρώτη υποψήφια την Αίγυπτο – παρά το γεγονός ότι το Κάιρο δεν δείχνει την ίδια προθυμία.
Από τριμερής συμφωνία σε περιφερειακή ομπρέλα
Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Asharq Al-Awsat, ο Ερντογάν υποστήριξε ότι η συμφωνία δεν πρέπει να περιοριστεί στις τρεις ιδρυτικές χώρες.
«Φιλοδοξούμε η συμφωνία να επεκταθεί και ίσως ευνοϊκές συνθήκες επιτρέψουν μία μέρα σε όλες τις χώρες της περιοχής να ενωθούν υπό την ομπρέλα της», δήλωσε.
Ο Τούρκος πρόεδρος παρουσίασε το εγχείρημα ως μοντέλο «περιφερειακής ιδιοκτησίας» της ασφάλειας, επαναλαμβάνοντας ότι τα προβλήματα της Μέσης Ανατολής πρέπει να επιλύονται από τις ίδιες τις χώρες της και όχι μέσω σχημάτων που επιβάλλονται από εξωτερικές δυνάμεις.
Η συμφωνία υπογράφηκε από τον Ερντογάν, τον Σαουδάραβα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ. Εκτός από τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, προβλέπει ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας, τακτικές πολιτικές και στρατιωτικές συναντήσεις, κοινές ασκήσεις και μόνιμη γραμματεία στη Σαουδική Αραβία.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έχει περιγράψει το μηχανισμό ως τεχνικά ανάλογο με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ. Στην πράξη, ωστόσο, η μορφή της συνδρομής προς ένα κράτος που θα δεχθεί επίθεση θα αποφασίζεται έπειτα από διαβουλεύσεις.
Αυτό σημαίνει ότι, παρά τον τίτλο περί ενός νέου «ΝΑΤΟ της Μέκκας», δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί συγκεκριμένες και αυτόματες στρατιωτικές υποχρεώσεις.
Τι φέρνει κάθε χώρα στη συμμαχία
Το σχήμα συνδυάζει τρεις διαφορετικούς πυλώνες ισχύος: την οικονομική και πολιτική επιρροή της Σαουδικής Αραβίας, τις στρατιωτικές δυνατότητες και την αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας και το αξιόμαχο –αλλά και πυρηνικά εξοπλισμένο– Πακιστάν.
Η παρουσία του Πακιστάν προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στη συμφωνία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το πυρηνικό του οπλοστάσιο τίθεται αυτομάτως στην υπηρεσία των άλλων δύο χωρών. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει δημοσιοποιημένη πρόβλεψη για παροχή «πυρηνικής ομπρέλας».
Οι τρεις κυβερνήσεις επιμένουν ότι η συμφωνία είναι αμυντική και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένου κράτους. Είναι δύσκολο, ωστόσο, να αποσυνδεθεί από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, τις επιθέσεις των Χούθι εναντίον σαουδαραβικών στόχων και τη γενικότερη αμφισβήτηση της ικανότητας των ΗΠΑ να λειτουργούν ως αποκλειστικός εγγυητής ασφαλείας στην περιοχή.
Η Αίγυπτος κρατά αποστάσεις
Ο Χακάν Φιντάν έχει προβλέψει ότι η Αίγυπτος θα ενταχθεί «στο επόμενο στάδιο», χαρακτηρίζοντάς την φυσικό εταίρο του νέου σχήματος. Θα επισκεφθεί το Κάιρο την Πέμπτη και την Παρασκευή, με τη διεύρυνση της συμφωνίας να αναμένεται να βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα.
Η αιγυπτιακή κυβέρνηση, πάντως, δεν έχει επιβεβαιώσει ότι προτίθεται να συμμετάσχει.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται αιγυπτιακές και περιφερειακές πηγές, το Κάιρο δεν θέλει να ενταχθεί σε έναν συνασπισμό που θα περιόριζε τη δυνατότητά του να ισορροπεί μεταξύ διαφορετικών εταίρων.
Στις αιτίες των επιφυλάξεών του περιλαμβάνονται οι στρατηγικές σχέσεις με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, η συνεργασία με την Ινδία και η απροθυμία συμμετοχής σε ένα μη αμιγώς αραβικό σχήμα ασφαλείας με ισχυρή τουρκική παρουσία.
Επιφυλάξεις φέρεται να υπάρχουν και στη Σαουδική Αραβία για το πόσο γρήγορα πρέπει να διευρυνθεί η συμφωνία. Το Ριάντ επιδιώκει να ενισχύσει την αποτρεπτική του ισχύ, αποφεύγοντας ταυτόχρονα να παρασυρθεί σε έναν ακόμη μεγαλύτερο περιφερειακό πόλεμο.
