Μια σπάνια ολική έκλειψη Ηλίου θα σημειωθεί στις 12 Αυγούστου, καθώς η Σελήνη θα περάσει ακριβώς ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο, καλύπτοντας πλήρως τον ηλιακό δίσκο και βυθίζοντας για λίγο στο σκοτάδι περιοχές της Ευρώπης. Πρόκειται για την πρώτη ολική ηλιακή έκλειψη που θα είναι ορατή από την ηπειρωτική Ευρώπη από το 2006, γεγονός που αναμένεται να προσελκύσει πλήθος παρατηρητών και τουριστών στις περιοχές από τις οποίες θα περάσει το «μονοπάτι της ολότητας».
Η ηλιακή έκλειψη πραγματοποιείται όταν η Σελήνη ευθυγραμμίζεται ανάμεσα στον Ήλιο και τη Γη, ρίχνοντας μια στενή ζώνη σκιάς στην επιφάνεια του πλανήτη.
Κατά τη διάρκεια της έκλειψης το φως της ημέρας μειώνεται δραματικά και δημιουργείται ένα ιδιαίτερο λυκόφως. Η θερμοκρασία μπορεί να υποχωρήσει, οι σκιές αποκτούν ασυνήθιστη μορφή, ενώ ορισμένα ζώα αντιδρούν σαν να έχει έρθει η νύχτα.
Το εντυπωσιακό φαινόμενο οφείλεται σε μια ιδιαίτερη «κοσμική σύμπτωση». Παρότι ο Ήλιος είναι περίπου 400 φορές μεγαλύτερος από τη Σελήνη, βρίσκεται επίσης περίπου 400 φορές μακρύτερα από τη Γη. Έτσι, από τη σωστή θέση, η Σελήνη φαίνεται να έχει σχεδόν ακριβώς το ίδιο μέγεθος με τον Ήλιο και μπορεί να τον καλύψει πλήρως, αφήνοντας ορατό το ηλιακό στέμμα.
Το «μονοπάτι της ολότητας»
Η ολική έκλειψη θα γίνει αρχικά ορατή σε απομακρυσμένη περιοχή της βόρειας Ρωσίας. Στη συνέχεια το «μονοπάτι της ολότητας» θα περάσει από τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, την Ισπανία και το βορειοανατολικό άκρο της Πορτογαλίας.
Στην Ισπανία, η ζώνη της έκλειψης θα εκτείνεται από την περιοχή του Οβιέδο στα βόρεια έως τη Μαγιόρκα.
Η πορεία της έκλειψης θα περάσει, μάλιστα, από περιοχές που έχουν πληγεί τα τελευταία χρόνια από καταστροφικές πυρκαγιές. Μερική έκλειψη θα είναι ορατή σε πολύ μεγαλύτερη περιοχή, που περιλαμβάνει μεγάλο μέρος της Ευρώπης, τον Καναδά, τις βόρειες Ηνωμένες Πολιτείες και τη βορειοδυτική Αφρική.
Λιγότερο από δύο λεπτά το απόλυτο σκοτάδι στην Ισπανία
Για τους παρατηρητές στην Ισπανία, η φάση της ολικής έκλειψης θα είναι σχετικά σύντομη και θα σημειωθεί λίγο πριν από τη δύση του Ηλίου.
Στην πόλη Μπούργκος, για παράδειγμα, ο Ήλιος θα καλυφθεί πλήρως για περίπου ένα λεπτό και 48 δευτερόλεπτα. Σε ορισμένες περιοχές της Ρωσίας και της Γροιλανδίας η έκλειψη θα διαρκέσει περισσότερο, χωρίς όμως να ξεπερνά τα δυόμισι λεπτά.
Αντίθετα, η συνολική διάρκεια των μερικών φάσεων της έκλειψης θα είναι πολύ μεγαλύτερη, φτάνοντας περίπου τη μία ώρα και 45 λεπτά.
Σπάνιο φαινόμενο
Ηλιακές εκλείψεις σημειώνονται μία ή δύο φορές περίπου κάθε χρόνο, όμως η ζώνη από την οποία μπορεί κανείς να παρακολουθήσει την έκλειψη είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για το λόγο αυτόν, μια συγκεκριμένη περιοχή μπορεί να χρειαστεί ακόμη και εκατοντάδες χρόνια μέχρι να βρεθεί ξανά στο «μονοπάτι» μιας ολικής έκλειψης.
Η Ισπανία, πάντως, δεν θα χρειαστεί να περιμένει τόσο. Στις 2 Αυγούστου 2027, μια ακόμη ολική έκλειψη θα διασχίσει τη νότια Ισπανία, τη βόρεια Αφρική και την Αραβική χερσόνησο. Η έκλειψη τότε θα διαρκέσει έως και έξι λεπτά και 23 δευτερόλεπτα.
Στις 26 Ιανουαρίου 2028 θα ακολουθήσει νέα έκλειψη, αυτή τη φορά δακτυλιοειδής, γνωστή και ως «δακτύλιος της φωτιάς», η οποία θα είναι ορατή από τη νότια Ισπανία.
Απαραίτητα τα ειδικά γυαλιά προστασίας
Η παρατήρηση μιας έκλειψης απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Η απευθείας θέαση του Ήλιου χωρίς κατάλληλη προστασία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή και μόνιμη βλάβη στην όραση. Οι ειδικοί συνιστούν τη χρήση ειδικών γυαλιών για την παρατήρηση εκλείψεων, τα οποία φιλτράρουν την επικίνδυνη ακτινοβολία.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επειδή ο αμφιβληστροειδής δεν διαθέτει υποδοχείς πόνου. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να προκληθεί βλάβη χωρίς ο παρατηρητής να αντιληφθεί άμεσα ότι τα μάτια του έχουν υποστεί τραυματισμό.
Ελλάδα: Οι Περσείδες θα κλέψουν την παράσταση
Το πραγματικό θέαμα για την Ελλάδα θα αρχίσει όταν νυχτώσει. Οι Περσείδες κορυφώνονται τη νύχτα της 12ης προς τη 13η Αυγούστου και θα είναι ορατές από ολόκληρη τη χώρα, εφόσον ο ουρανός παραμείνει καθαρός.
Οι διάττοντες προέρχονται από σωματίδια που έχει αφήσει πίσω του ο κομήτης 109P/Swift–Tuttle. Καθώς εισέρχονται στην ατμόσφαιρα με ταχύτητα περίπου 59 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο, καίγονται και δημιουργούν τις φωτεινές γραμμές που συνηθίζουμε να αποκαλούμε «πεφταστέρια».
Σε σκοτεινές περιοχές, μακριά από τον τεχνητό φωτισμό, μπορεί να γίνουν ορατές αρκετές δεκάδες διάττοντες ανά ώρα. Οι Περσείδες είναι επίσης γνωστές για τις ιδιαίτερα φωτεινές «βολίδες» τους, οι οποίες αφήνουν ίχνη που παραμένουν για λίγο στον ουρανό.
Πώς θα παρακολουθήσουμε τα δύο φαινόμενα
Για τη βροχή διαττόντων δεν απαιτείται τηλεσκόπιο ή άλλο εξοπλισμός. Αρκεί ένα σκοτεινό σημείο με ανοιχτό ορίζοντα και περίπου 30 λεπτά χωρίς κινητό ή άλλη φωτεινή οθόνη, ώστε να προσαρμοστούν τα μάτια στο σκοτάδι. Η καλύτερη παρατήρηση αναμένεται μετά τα μεσάνυχτα και έως τις πρώτες πρωινές ώρες.
Για την έκλειψη, ακόμη και στη δυτική Ελλάδα όπου το καλυμμένο τμήμα του Ήλιου θα είναι ελάχιστο, απαγορεύεται η απευθείας παρατήρηση χωρίς ειδικά πιστοποιημένα γυαλιά έκλειψης. Τα κοινά γυαλιά ηλίου δεν προσφέρουν προστασία, ενώ κάμερες, κιάλια και τηλεσκόπια χρειάζονται ειδικό ηλιακό φίλτρο μπροστά από το φακό.
Η ESA θα μεταδώσει ζωντανά την ολική έκλειψη από το Αστροφυσικό Παρατηρητήριο Javalambre της Ισπανίας, μέσω του ESA Web TV και του YouTube.
