Η υπογραφή της Κοινής Αμυντικής Συμφωνίας από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν αποτελεί είδηση με στρατηγικό βάρος: οι τρεις χώρες δεσμεύθηκαν ότι ένοπλη επίθεση εναντίον μίας θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Η διατύπωση παραπέμπει ευθέως στη λογική συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, παρότι δεν έχουν δημοσιοποιηθεί επιχειρησιακά σχέδια, μηχανισμός αυτόματης στρατιωτικής συνδρομής ή συγκεκριμένες υποχρεώσεις δυνάμεων.
Συνεπώς, πρόκειται για συμμαχία εν τη γενέσει της και όχι ακόμη για ολοκληρωμένο «μουσουλμανικό ΝΑΤΟ».
Η επιλογή της Μέκκας έχει βαθύ συμβολισμό. Ο ιερότερος τόπος του Ισλάμ προσδίδει στη συμφωνία θρησκευτική νομιμοποίηση και παρουσιάζει τη συνεργασία ως έκφραση ισλαμικής αλληλεγγύης. Ταυτόχρονα, επιτρέπει στο Ριάντ να εμφανίζεται ως πολιτικό –και όχι μόνο θρησκευτικό– κέντρο του μουσουλμανικού κόσμου.
Η σαουδαραβική πλευρά, πάντως, αρνείται ότι συγκροτείται πυρηνικός άξονας. Αυτή η διάψευση είναι σημαντική, αλλά δεν εξαλείφει το συμβολισμό της σύμπραξης τριών μεγάλων σουνιτικών δυνάμεων απέναντι σε μια περιοχή όπου το Ιράν και οι σύμμαχοί του χρησιμοποιούν πυραύλους, drones και αποκλεισμούς ενεργειακών οδών.
Ο νέος άξονας συνδυάζει συμπληρωματικές δυνατότητες: σαουδαραβικό χρήμα και ενεργειακή ισχύ, τουρκική αμυντική βιομηχανία και τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, καθώς και πακιστανική στρατιωτική τεχνογνωσία, ανθρώπινο δυναμικό και πυρηνικά όπλα. Πρακτικά μπορεί να οδηγήσει σε κοινό επιχειρησιακό σχεδιασμό, ασκήσεις, εκπαίδευση, ανταλλαγή πληροφοριών, δικτυωμένη αεράμυνα, προστασία εγκαταστάσεων και θαλάσσιων ενεργειακών οδών, συμπαραγωγή drones, πυραύλων και πολεμικών πλοίων.
Ήδη το Πακιστάν έχει αναπτύξει περίπου 8.000 στρατιώτες, μαχητικά, drones και σύστημα αεράμυνας στη Σαουδική Αραβία, ενώ η Τουρκία αποτελεί σημαντικό προμηθευτή σαουδαραβικών drones.
Η πραγματική δοκιμασία θα είναι η εφαρμογή της ρήτρας. Το Πακιστάν απέφυγε το 2015 να πολεμήσει κατά των Χούθι, ενώ ακόμη και μετά τις ιρανικές επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία δεν ενεργοποίησε στρατιωτικά την προγενέστερη διμερή συμφωνία του με το Ριάντ.
Η Τεχεράνη δεν είχε εκδώσει επίσημη αντίδραση μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές. Είναι όμως προφανές ότι θα αντιληφθεί το σύμφωνο ως μηχανισμό ανάσχεσης της δικής της επιρροής, ακόμη κι αν οι υπογράφοντες επιμένουν ότι δεν στρέφεται κατά συγκεκριμένης χώρας.
Για το Ισραήλ, η συμφωνία έχει διπλή ανάγνωση. Βραχυπρόθεσμα ενισχύει την αποτροπή έναντι του Ιράν και των φιλοϊρανικών οργανώσεων, κάτι που εξυπηρετεί και ισραηλινά συμφέροντα. Μακροπρόθεσμα, όμως, συγκροτεί έναν ισχυρότερο μουσουλμανικό πόλο, ικανό να περιορίσει την ελευθερία κινήσεων του Ισραήλ στη Γάζα, στον Λίβανο, στη Συρία ή ακόμη και απέναντι σε χώρες του Κόλπου. Δεν είναι τυχαίο ότι οι τρεις κυβερνήσεις ανησυχούν ταυτόχρονα για την ιρανική και την ισραηλινή στρατιωτική επιθετικότητα. Η κυβέρνηση Νετανιάχου απέφυγε μέχρι στιγμής να σχολιάσει.
Η Ινδία έχει σοβαρότερο λόγο ανησυχίας, επειδή βλέπει το Πακιστάν να αποκτά στρατηγικό βάθος, χρηματοδότηση και πρόσβαση σε τουρκική τεχνολογία. Το Νέο Δελχί ανακοίνωσε ότι παρακολουθεί στενά την εξέλιξη. Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία δύσκολα θα θυσιάσει τις τεράστιες οικονομικές της σχέσεις με την Ινδία για το Κασμίρ. Επομένως, η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας πιθανότερα αφορά τη Μέση Ανατολή και όχι αυτομάτως μια νέα ινδοπακιστανική σύγκρουση.
Η Ουάσιγκτον θα δει θετικά τη μεγαλύτερη κατανομή του αμυντικού βάρους μεταξύ συμμάχων της, ιδίως για την προστασία του Κόλπου και των ενεργειακών ροών. Παράλληλα, όμως, θα ανησυχήσει αν δημιουργηθεί ένας αυτόνομος μηχανισμός που περιορίζει τον αμερικανικό έλεγχο, διευκολύνει την είσοδο κινεζικών οπλικών συστημάτων μέσω Πακιστάν ή επιτρέπει στην Τουρκία να χρησιμοποιεί το νέο σχήμα ως διαπραγματευτικό αντίβαρο εντός του ΝΑΤΟ
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη ενισχύει την Τουρκία οικονομικά, τεχνολογικά και διπλωματικά.
Η ελληνική συστοιχία Patriot στη Σαουδική Αραβία δεν αποτελεί πλέον συμβολική αποστολή. Στις 19 Μαρτίου κατέρριψε δύο ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς σαουδαραβικά διυλιστήρια.
Η Ελλάδα αποκτά πραγματική επιχειρησιακή εμπειρία αλλά αναλαμβάνει και κίνδυνο: σε μια γενικευμένη σύγκρουση, ελληνικό προσωπικό και εξοπλισμός μπορούν να θεωρηθούν μέρος της αμυντικής διάταξης απέναντι στο Ιράν.
Η συστοιχία Patriot προκαλεί διαφορετικές αντιδράσεις στην Ελλάδα. Όσοι υποστηρίζουν την παραμονή της θα πρέπει να σκεφθούν ότι οι κανόνες εμπλοκής της πρέπει να είναι σαφείς ενώ η Αθήνα θα πρέπει να μεριμνήσει ώστε η νέα σαουδαραβοτουρκική σύγκλιση να μην μειώσει το δικό της στρατηγικό αποτύπωμα.
