Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι νικητές προχώρησαν στην ίδρυση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), ως μετεξέλιξη της Κοινωνίας των Εθνών, η οποία είχε ιδρυθεί μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τη φορά αυτή, οι νικητές αποφάσισαν την ίδρυση του Συμβουλίου Ασφαλείας (ΣΑ), το οποίο λειτουργεί στο πλαίσιο του ΟΗΕ.
Σε αντίθεση με άλλα όργανα του Οργανισμού, οι αποφάσεις (ψηφίσματα) του Συμβουλίου αποτελούν μέρος του Διεθνούς Δικαίου και είναι υποχρεωτικές για όλα τα κράτη-μέλη. Το Συμβούλιο μπορεί να επιβάλει κυρώσεις ή να εξουσιοδοτήσει τη χρήση στρατιωτικής βίας για την αποκατάσταση της ειρήνης.
Τα πέντε μόνιμα μέλη (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Ηνωμένο Βασίλειο και Γαλλία) διαθέτουν το δικαίωμα της αρνησικυρίας (βέτο), το οποίο χρησιμοποιούν όταν οι αποφάσεις ή τα ψηφίσματα είναι αντίθετα με τα συμφέροντά τους.
Όμως, μετά την ίδρυση του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Ασφαλείας, η ανθρωπότητα έζησε μια περίοδο ανταγωνισμού μεταξύ των νικητών του Β’ Παγκοσμίου – κυρίως μεταξύ του ΝΑΤΟ και του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Αυτή η περίοδος ονομάστηκε Ψυχρός Πόλεμος.
Την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου η παγκόσμια τάξη διακρίνονταν από μια στατικότητα και ενός είδους ευστάθεια. ΗΠΑ και Σοβιετική Ένωση –που ήταν οι πρωταγωνίστριες χώρες– είχαν βρει τον τρόπο να συνυπάρχουν, χωρίς να υπάρχει απειλή για μια σύγκρουση που θα οδηγούσε και πάλι σε έναν παγκόσμιο πόλεμο – οι εξαιρέσεις ελάχιστες. Το διάστημα του Ψυχρού Πολέμου, η Κίνα ακολουθούσε σε γενικές γραμμές εσωστρεφή πολιτική και δεν προσέδιδε αστάθεια στο διεθνές σύστημα.
Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης (26 Δεκεμβρίου 1991) σήμανε την απαρχή της μονοκρατορίας των Ηνωμένων Πολιτειών στο παγκόσμιο σύστημα. Την περίοδο αυτή –ελλείψει ισχυρού ανταγωνιστή– υπήρχε σταθερότητα και δεν απειλήθηκε η παγκόσμια ασφάλεια.
Όμως, την ίδια περίοδο της αμερικανικής μονοκρατορίας, η Ρωσία ανέκαμψε οικονομικά και στρατιωτικά, ενώ η Κίνα –εκμεταλλευόμενη τα κεφάλαια και την τεχνολογία που μετέφεραν οι ΗΠΑ, για να επωφεληθούν από το φθηνό ανθρώπινο δυναμικό της αχανούς αυτής χώρας–, απέκτησε σταδιακά τέτοια οικονομική και στρατιωτική δύναμη, που άρχισε να ανταγωνίζεται επί ίσοις όροις τις ΗΠΑ.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, Ρωσία και Κίνα άρχισαν να αμφισβητούν τη μονοκρατορία των ΗΠΑ και αναζήτησαν τρόπους για τη δημιουργία ενός πολυπολικού συστήματος, με κινήσεις όπως ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO, 2001) και η πολιτικο-οικονομική συνεργασία Βραζιλίας, Ρωσίας, Ινδίας, Κίνας και Νοτίου Αφρικής (BRICS).
Οι κινήσεις αυτές επιταχύνθηκαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όταν η Μόσχα ήλθε αντιμέτωπη στην ουσία με το ΝΑΤΟ και την ΕΕ.
Όμως, το τελευταίο διάστημα μια σειρά από συμβάντα και εξελίξεις θέτουν σε δοκιμασία την πορεία προς έναν πολυπολικό κόσμο – και την ίδια στιγμή μειώνεται η αποτρεπτική ισχύς των ΗΠΑ που είναι ένας σταθεροποιητικός παράγων στο διεθνές σύστημα.
Με άλλα λόγια, το παγκόσμιο σύστημα την τελευταία περίοδο χαρακτηρίζεται από μια επικίνδυνη αστάθεια και ρευστότητα, που μπορεί να ανοίξει το δρόμο για εξελίξεις που ενδεχομένως να μην είναι εύκολο να τεθούν υπό έλεγχο.
Και εξηγούμαστε.
Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν έναν πόλεμο κατά του Ιράν, τον οποίον όχι μόνο δεν μπόρεσαν να κερδίσουν, αλλά προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα στην παγκόσμια και στη δική τους οικονομία· υπάρχει δε η ομολογηθείσα μείωση των αποθεμάτων αντιαεροπορικών και αντιπυραυλικών πυρομαχικών, τα οποία είχαν ήδη φθάσει στο «κόκκινο» λόγω της υποστήριξης της Ουκρανίας.
Δηλαδή, οι ΗΠΑ που με την αποτρεπτική τους ισχύ προσέδιδαν σταθερότητα στο παγκόσμιο σύστημα, τώρα αδυνατούν να παίξουν αυτόν το ρόλο, που είναι από μόνο του επικίνδυνο για την παγκόσμια ασφάλεια.
Η Ρωσία με τη σειρά της, η δεύτερη –ή πρώτη– πυρηνική δύναμη του κόσμου, δέχεται πλήγματα από τους ουκρανικούς πυραύλους και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε βάθος 1.500 και 2.000 χιλιομέτρων στην ενδοχώρα της, με το 30-40% των διυλιστηρίων της να έχει δεχτεί πλήγματα και να έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας.
Δηλαδή, και η Ρωσία έχει απωλέσει την αποτρεπτική της ισχύ, γεγονός που επιδεινώνει την αστάθεια του διεθνούς συστήματος.
Ο δε ρωσικός βομβαρδισμός του σιδηροδρομικού σταθμού στα σύνορα Ουκρανίας-Πολωνίας, στον οποίον βρίσκονταν λίγα λεπτά νωρίτερα ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας Μπόρις Τζόνσον και ο πρώην επικεφαλής της CIA, στρατηγός Ντέιβιντ Πετρέους, είναι ένα ισχυρό μήνυμα ότι πλησιάζουμε στην «κόκκινη γραμμή».
Να σημειωθεί ότι ο Μπόρις Τζόνσον είναι αυτός που με παρέμβασή του στον Ζελένσκι ακύρωσε τα προσχέδια της Κωνσταντινούπολης έναν μήνα μετά την εισβολή. Πρόκειται για τα ανεπίσημα κείμενα συμφωνίας που συζητήθηκαν μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας στα τέλη Μαρτίου του 2022, τα οποία ήταν πολύ πιθανό να οδηγούσαν στη λήξη του πολέμου – τα ίδια εξετάζονται εκ νέου, ως πιθανή βάση για ειρηνευτικές συνομιλίες.
Μια άλλη εξέλιξη που εντείνει την αστάθεια του παγκόσμιου συστήματος είναι η φημολογούμενη επιδείνωση της υγείας του ηγέτη της Κίνας Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος φέρεται να αναχώρησε εσπευσμένως από την Ινδία, από τη Σύνοδο Κορυφής των χωρών που συμμετέχουν στους BRICS, λόγω ισχαιμικού επεισοδίου.
Τέλος, η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο, τα Στενά του Ορμούζ και τα Στενά του Μπαμπ ελ Μαντέμπ και η δυσχερής κατάσταση στην οποία έχει βρεθεί η Σαουδική Αραβία, βαραίνουν έτι περαιτέρω την κατάσταση σε παγκόσμιο επίπεδο.
Συνοψίζοντας, να επισημάνουμε ότι σε τέτοιες περιόδους αστάθειας και ρευστότητας σε περιφερειακό –πόσο μάλλον σε παγκόσμιο– επίπεδο, οι ισχυροί και οι… έξυπνοι που επωφελούνται εις βάρος των ανίσχυρων και των αφελών που νομίζουν ότι πλέουν σε… ήρεμα νερά.
