Υπάρχουν φωτογραφίες που, αν δεν γνώριζες πότε τραβήχτηκαν, θα μπορούσες εύκολα να τις τοποθετήσεις έναν και πλέον αιώνα πίσω, καθώς αποτυπώνουν έναν κόσμο που μοιάζει να έχει μείνει σχεδόν ανέγγιχτος από τον χρόνο.
Σε ένα καταπράσινο οροπέδιο βόσκει ένα κοπάδι, ενώ ξύλινα σπίτια είναι διάσπαρτα στις πλαγιές και, λίγο πιο πέρα, δύο ηλικιωμένες γυναίκες έχουν στήσει έναν υπαίθριο αργαλειό και υφαίνουν, όπως έκαναν κάποτε οι μητέρες και οι γιαγιάδες τους.
Και όμως, αυτές οι εικόνες δεν προέρχονται από κάποιο λαογραφικό λεύκωμα του Πόντου πριν από τη Γενοκτονία των Ελλήνων, αλλά από το 2026, καθώς τραβήχτηκαν στην Κατίρκαγια (Kadırga), το ιστορικό παρχάρι που απλώνεται στα σύνορα των νομών Τραπεζούντας και Αργυρούπολης.
Οι άνθρωποι που ζουν σήμερα εκεί δεν είναι οι ίδιοι, αφού ο ελληνικός πληθυσμός που για αιώνες διαμόρφωσε τον χαρακτήρα της περιοχής εξοντώθηκε ή εκδιώχθηκε κατά τη δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα, ενώ όσοι επέζησαν εγκατέλειψαν οριστικά τις πατρογονικές τους εστίες με την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών.
Και οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί που έχουν απομείνει, έχουν συρρικνωθεί δραματικά με αποτέλεσμα να χάνονται τα ρωμαίικα – είναι οι μουσουλμάνοι των περιοχών Τόν(γ)ιας, Όφεως, Σουρμένων και Ματσούκας, οι οποίοι αλλαξοπίστησαν βίαια τον 17ο και 18ο αιώνα, αλλά η πλειοψηφία δεν ξέχασε την καταγωγή της.
Μολαταύτα, η ζωή στα παρχάρια συνεχίζει να υπακούει στους ίδιους κανόνες, όχι επειδή έμεινε αμετάβλητη η ιστορία, αλλά επειδή δεν άλλαξε η γεωγραφία.
Το βουνό επιβάλλει τον τρόπο ζωής
Στα ορεινά του Πόντου η καθημερινότητα δεν καθοριζόταν ποτέ μόνο από τους ανθρώπους, αλλά κυρίως από το ίδιο το βουνό, το οποίο όριζε τον ρυθμό της ζωής και τις ανάγκες των κατοίκων.
Με τον ερχομό του καλοκαιριού, οι οικογένειες ανέβαιναν στα παρχάρια μαζί με τα κοπάδια τους, αναζητώντας τα πλούσια βοσκοτόπια και τις χαμηλότερες θερμοκρασίες, και εκεί περνούσαν μήνες ολόκληρους σε έναν κόσμο που λειτουργούσε σχεδόν αυτόνομα.
Αυτός ο κύκλος της ζωής συνεχίζεται μέχρι σήμερα, όπως καταγράφουν και οι εικόνες που μετέδωσε το τουρκικό πρακτορείο Anadolu από την Κατίρκαγια, όπου η κτηνοτροφία, τα μικρά ξύλινα σπίτια, τα πολύχρωμα λιβάδια και οι γυναίκες που υφαίνουν στην ύπαιθρο συνθέτουν μια γνώριμη εικόνα.
Δεν πρόκειται για αναπαράσταση ή για τουριστικό δρώμενο, αλλά για μια καθημερινότητα που εξακολουθεί να εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο.
Η ύφανση που δεν έγινε ποτέ έκθεμα
Ανάμεσα στις εικόνες ξεχωρίζει εκείνη δύο γυναικών που υφαίνουν καϊτάνια, τα πολύχρωμα κορδόνια που χρησιμοποιούνταν κυρίως για τη μεταφορά φορτίων, αλλά και σε πολλές καθημερινές εργασίες των ανθρώπων του βουνού.
Η ύφανση αυτή δεν παρουσιάζεται ως λαογραφικό θέαμα για τους επισκέπτες, αλλά παραμένει μια δεξιότητα που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, όπως συνέβαινε και στις ελληνικές κοινότητες του Πόντου, όπου οι γυναίκες ύφαιναν μέσα στον ετήσιο κύκλο της παρχαροζωής.
Έτσι, γίνεται μια χαρακτηριστική υπενθύμιση ότι παρχαρομάνες εξακολουθούν να υπάρχουν – έτσι, ορισμένες παραδόσεις επιβιώνουν όχι επειδή προστατεύονται από κάποιο μουσείο, αλλά επειδή εξακολουθούν να εξυπηρετούν τις ανάγκες της καθημερινότητας.
Η Κατίρκαγια των ελληνόφωνων
Η Κατίρκαγια βρίσκεται κοντά στην Τόν(γ)ια, μια περιοχή που εξακολουθεί να είναι γνωστή για τα ελληνόφωνα χωριά της.
Για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής, το παρχάρι δεν αποτελεί απλώς έναν καλοκαιρινό προορισμό, αλλά έναν τόπο συνάντησης και κοινωνικής ζωής, όπου συνεχίζεται μια παράδοση που ξεπερνά τα σύγχρονα διοικητικά σύνορα.
Κάθε χρόνο, στα μέσα Ιουλίου, πραγματοποιείται εκεί το περίφημο πανηγύρι της Κατίρκαγιας, το οποίο συνδέεται παραδοσιακά με τη γιορτή του Προφήτη Ηλία και εξακολουθεί να συγκεντρώνει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Παρά τις αλλαγές που έχει επιφέρει η οργανωμένη διοργάνωση των τελευταίων ετών, για πολλούς –και ιδιαίτερα για τους ελληνόφωνους της Τόνιας– παραμένει το σημαντικότερο ετήσιο αντάμωμα.
Οι φωτογραφίες της Κατίρκαγιας δεν προκαλούν συγκίνηση μόνο επειδή θυμίζουν έναν χαμένο ελληνικό κόσμο, αλλά κυρίως επειδή αναδεικνύουν ότι υπάρχουν τόποι όπου η φύση εξακολουθεί να επιβάλλει τον δικό της ρυθμό, ανεξάρτητα από τις πολιτικές αλλαγές, τις μετακινήσεις πληθυσμών και τις τραγωδίες της ιστορίας.
Οι άνθρωποι μπορεί να άλλαξαν και οι γλώσσες που ακούγονται στα παρχάρια να είναι διαφορετικές, όμως το βουνό εξακολουθεί να ζητά τα ίδια πράγματα από όσους ζουν σε αυτό.
