«Μαντολινάτα» ονομάζεται ένα μουσικό σύνολο που αποτελείται κατά κύριο λόγο από μαντολίνα αλλά και από άλλα νυκτά (έγχορδα που παίζονται με τα νύχια) όργανα, όπως κιθάρες. Στον ελλαδικό χώρο τέτοια μουσικά σύνολα υπήρχαν στα Επτάνησα (Ζάκυνθο, Κέρκυρα, Κεφαλλονιά) αλλά και στο κλεινόν άστυ, την πρωτεύουσα Αθήνα.
Είναι αλήθεια πως το τελευταίο πράγμα που θα περιμέναμε ήταν να δούμε ένα τέτοιο σύνολο, μια Μαντολινάτα, στον Πόντο.
Κι όμως ξεφυλλίζοντας το Μικρασιατικόν Ημερολόγιον 1910, ένα περιοδικό της Ελένης Σβορώνου, βρήκαμε μέσα στις σελίδες του μια φωτογραφία που απεικονίζονται νεαρές Ποντίες να κρατούν μαντολίνα και κιθάρες και να ατενίζουν με αυτοπεποίθηση τον φωτογραφικό φακό. Στην άκρη της φωτογραφίας, η μόνη αντρική μορφή, ένας ευπαρουσίαστος κύριος με φράκο, κρατάει μια μπαγκέτα και δείχνει περήφανος για την ορχήστρα του.
Είναι ο Αχιλλέας Καρακάσης, διακεκριμένος Πόντιος μουσικός-μαέστρος, διευθυντής ορχηστρών και διδάσκαλος ευρωπαϊκών μουσικών οργάνων.
Πού γίνονται όλα αυτά; Μα φυσικά σε ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά κέντρα του Πόντου, την Αμισό, την Σαμψούντα την πιο τραγική πόλη του Πόντου, την πόλη που άκμαζε από πολιτισμό μέχρι που τη 19η Μαΐου 1919 η βαρβαρότητα και η οπισθοδρόμηση προσωποποιημένη αποβιβάστηκε στο λιμάνι της.
Ας επανέλθουμε όμως στις παλιές καλές εποχές, τότε που στον σημερινό ελλαδικό χώρο οι κορασίδες δεν πήγαιναν ακόμα σχολείο, στον προοδευτικό Πόντο όμως υπήρχαν μουσικά σχήματα που έδιναν δημόσιες παραστάσεις, αποτελούμενα από κορίτσια!
Η Μαντολινάτα της Σαμψούντας ιδρύθηκε το 1890 από τον Πανευξείνιο Ελληνικό Σύλλογο «Η Αναγέννησις» και τον νέο και ταλαντούχο μουσικό Αχιλλέα Καρακάση. Αποτελούνταν από 25 γυναίκες μουσικούς, όλες νεαρής ηλικίας. Ο σκοπός της ίδρυσης της Μαντολινάτας δεν ήταν μόνο ψυχαγωγικός, αλλά αποσκοπούσε στη διάπλαση της νεολαίας και την καλλιέργεια της ευρωπαϊκής μουσικής παιδείας μέσω της διοργάνωσης φιλανθρωπικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων, την αγαπημένη ασχολία των Ποντίων!
Η ίδρυση μιας τέτοιας ορχήστρας με ευρωπαϊκό ρεπερτόριο και μουσική κουλτούρα από νεαρές γυναίκες, ήταν ένα ακόμα στοιχείο που μαρτυρούσε μεγαλοφώνως το υψηλό βιοτικό και πνευματικό επίπεδο της Σαμψούντας. Η χειραφέτηση των γυναικών στον Πόντο (τουλάχιστον στα μεγάλα αστικά κέντρα1) ήταν απόδειξη της προοδευτικότητας των Ελλήνων κατοίκων του και του δημοκρατικού τους πνεύματος.
Ο Αχιλλέας Καρακάσης, ο πρωτοπόρος Πόντιος μουσικός πέθανε πρόωρα στην πόλη του την Σαμψούντα, το 1914, πριν την δει να μετατρέπεται βίαια σε κάτι άλλο που δεν θύμιζε σε τίποτα τον πολιτισμό. Άνοιξε τον δρόμο για νέους μουσικούς όπως τον Βασίλειο Βεηλικτσίδη που τον διαδέχτηκε. Ο Αχιλλέας Καρακάσης εκτός από ιδρυτής και μαέστρος της Μαντολινάτας διατέλεσε Διευθυντής και Αρχιμουσικός της Φιλαρμονικής Αμισού η οποία διέθετε 40 πνευστά όργανα που είχαν εισαχθεί απευθείας από την Ευρώπη. Μάλιστα η Φιλαρμονική της Σαμψούντας υπό την διεύθυνση και διδασκαλία του μεγάλου αρχιμουσικού έφτασε σε εξαιρετικά υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο.
Ας δούμε όμως τι έγραφε το 1910 η Ελένη Σβορώνου για αυτόν και την Μαντολινάτα του με τις 25 Ποντίες μουσικούς:
Από την εν Αμισώ άφιξιν του κ. Καρακάση, του διαπρεπεστάτου τούτου μουσικού, την απουσίαν του οποίου βαθέως αισθάνεται η Κωνσταντινούπολις ακόμη και όστις είναι εκ των ολίγων ομογενών μας των τετιμημένων με το ανώτερον μετάλλιον των Ωραίων Τεχνών, από την εν Αμισώ λέγομεν άφιξίν του ως διευθυντού της bande του Πανευξείνιου Συλλόγου, η πόλις βαίνει αλματικώς προς την μουσικήν όλαις δυνάμεσιν. Ο κ. Καρακάσης συνέστησεν όντως εν Αμισώ την Μαντολινάταν των δεσποινίδων, περιλαμβάνουσαν ήδη περί τας 25 δεσποινίδας, όλας σχεδόν αποφοίτους ή και μαθητρίας ακόμη του Παρθεναγωγείου.
Η Μαντολινάτα είναι εν θαυμάσιον group μυροβόλων ρόδων, εν θαυμάσιον group χρυσαλλίδων, εις το απαλόν πτερύγισμα των οποίων αναδίδονται οι αρμονικώτεροι ήχοι. Είνε εν από τα ζηλευτότερα κοσμήματα, τα οποία υπερηφάνως δύναται να επιδείξη η Αμισός, αποτελούσα μετά του Πανευξείνου Συλλόγου την κορωνίδα της εν όλη τη Ανατολή Καλλιτεχνικής προόδου. Τυγχάνουσα της ηθικής και υλικής υποστηρίξεως των προοδευτικών ομογενών η μαντολινάτα, θέλει αναδειχθή κέντρον αρίστης καλλιτεχνικής απολαύσεως, του οποίου στερούνται αι μεγαλείτεραι μεγαλουπόλεις.
Το «Μικρασιατικόν» το οποίον με ενδιαφέρον και αγάπην παρακολουθεί πάσαν εν τη Ανατολή πρόοδον, συγχαίρει θερμώς τας δεσποινίδας της Αμισού δια τα φιλόμουσα αισθήματά των, ως και τον ιδρυτήν αυτής, τον αληθινόν καλλιτέχνην και εμπνευσμένον μουσικόν κ. Αχιλλέα Καρακάσην, όστις ακούραστος εις το έργον του και λάτρης της θείας του Τέχνης, ουδενός φείδεται κόπου προς εξάπλωσιν της Μουσικής.
