Νέα στοιχεία που ενισχύουν μία από τις πιο εμβληματικές ιστορικές συνδέσεις της μακεδονικής γης έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην αρχαία Μίεζα. Πρόκειται για τον χώρο όπου, σύμφωνα με την επιστημονική προσέγγιση, εκπαιδεύτηκαν ο Μέγας Αλέξανδρος και οι βασιλικοί παίδες υπό την καθοδήγηση του Αριστοτέλη. Τα πρόσφατα αρχαιολογικά δεδομένα παρουσιάστηκαν το περασμένο Σάββατο στην εσπερίδα με τίτλο Από τη Μίεζα στην Οικουμένη. Ανασκάπτοντας το βασιλικό γυμνάσιο, ανακαλύπτοντας τη συμβολή των Μακεδόνων στην ελληνική παιδεία.
Στο επίκεντρο της εκδήλωσης βρέθηκαν τα συμπεράσματα της διετούς ανασκαφικής δραστηριότητας, η οποία εξελίσσεται από το 2024 σε μια έκταση περίπου 30 στρεμμάτων, αποκαλύπτοντας σταδιακά την πραγματική κλίμακα, την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία και τις λειτουργίες ενός οργανωμένου γυμνασιακού συγκροτήματος της εποχής του Φιλίππου Β’.
Τα εντυπωσιακά αρχιτεκτονικά ευρήματα και ο «ξυστός»
Οι εργασίες, που περιλάμβαναν την απομάκρυνση μεγάλων ποσοτήτων επιχώσεων και μπαζών, έφεραν στο φως σημαντικά τμήματα του οικοδομήματος. Μέχρι στιγμής έχουν αποκαλυφθεί τοίχοι, στοές, η παλαίστρα, το στάδιο, χώροι διδασκαλίας και δίκτυα αγωγών νερού, συνθέτοντας μια καθαρή εικόνα για τη λειτουργία του χώρου. Παράλληλα, εντοπίστηκαν αρχιτεκτονικά μέλη υψηλής ποιότητας, όπως κιονόκρανα και κίονες ιωνικού ρυθμού, καθώς και αμφορείς που συνδέονται με την αποθήκευση λαδιού για τις ανάγκες των αθλητών στην παλαίστρα.
Ξεχωριστή θέση ανάμεσα στα ευρήματα κατέχει η αποκάλυψη του «ξυστού», μιας στεγασμένης στοάς μήκους περίπου 200 μέτρων, η οποία χρησιμοποιούνταν άμεσα για τη σωματική άσκηση και την εκπαίδευση των νέων.
Η έκταση του οικοδομήματος, η ποιότητα της κατασκευής και η συνύπαρξη χώρων άθλησης και διδασκαλίας ενισχύουν την εικόνα ενός συγκροτήματος με κεντρικό ρόλο στη μακεδονική εκπαιδευτική παράδοση.
Σημαντικές πληροφορίες για την καθημερινότητα στο γυμνάσιο προσφέρουν και τα κινητά ευρήματα, όπως σπασμένα κεραμικά αγγεία, νομίσματα, γραφίδες γραφής και τμήματα γλυπτών, τα οποία φωτίζουν την εκπαιδευτική και αθλητική δραστηριότητα που αναπτυσσόταν εκεί.
Η ταύτιση του μνημείου και η βίαιη ρωμαϊκή καταστροφή
Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν αναλυτικά από την επικεφαλής των ανασκαφών και Επίτιμη Έφορο Αρχαιοτήτων Ημαθίας δρ Αγγελική Κοτταρίδη, στην κεντρική ομιλία της.
Η δρ Κοτταρίδη υποστήριξε ότι το μεγάλο οικοδόμημα της Μίεζας ταυτίζεται με το Βασιλικό Γυμνάσιο, σημειώνοντας πως τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του παραπέμπουν στα πρώιμα μακεδονικά γυμνάσια.
Η χρονολόγησή του στα χρόνια του Φιλίππου Β’, η έκτασή του και η αρχιτεκτονική του οργάνωση αποτελούν καθοριστικά στοιχεία για την τεκμηρίωση της ταυτότητάς του.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ιστορική διαδρομή του μνημείου, καθώς τα ανασκαφικά δεδομένα δείχνουν ότι το συγκρότημα καταστράφηκε βίαια από τους Ρωμαίους κατά τον 2ο αιώνα π.Χ., μετά την οριστική υποταγή της Μακεδονίας. Η ενέργεια αυτή εντασσόταν προφανώς στο πλαίσιο της συστηματικής αποδυνάμωσης των συμβόλων της μακεδονικής ισχύος και της συλλογικής μνήμης.
Σχεδιασμός για Αριστοτέλειο Αρχαιολογικό Κέντρο στη Νάουσα
Στην προοπτική της μελλοντικής αναστήλωσης και ανάδειξης του χώρου, ώστε το Βασιλικό Γυμνάσιο να καταστεί επισκέψιμο, αναφέρθηκε ο δήμαρχος Ηρωικής Πόλεως Νάουσας Νίκος Κουτσογιάννης. Ο δήμαρχος της Νάουσας χαρακτήρισε τη Μίεζα χώρο παγκόσμιας σημασίας και γνωστοποίησε τον σχεδιασμό για τη δημιουργία Αριστοτελείου Αρχαιολογικού Κέντρου στη Νάουσα, το οποίο θα φιλοξενεί ευρήματα και θα λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την περιοχή. Παράλληλα, ανακοίνωσε τη συνέχιση των προσπαθειών για την εξασφάλιση χρηματοδοτήσεων με σκοπό την προστασία του μνημείου, υπογραμμίζοντας ότι στη Μίεζα διαμορφώθηκε ένα εκπαιδευτικό πρότυπο που επηρέασε βαθιά τον ελληνιστικό κόσμο.
Στην εσπερίδα μίλησε επίσης ο ομότιμος καθηγητής του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Γεωφυσικής του ΑΠΘ Γρηγόρης Τσόκας παρουσιάζοντας τα συμπεράσματα τεσσάρων δεκαετιών ερευνών (1984-2026) μέσω γεωφυσικών μεθόδων στις Αιγές και τη Μίεζα, αναδεικνύοντας τη συμβολή της τεχνολογίας στη χαρτογράφηση των καταλοίπων.
Από την πλευρά του, ο επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και Καθηγητής Αρχαίας Νομισματικής στο Πανεπιστήμιο Radboud Παναγιώτης Ιωσήφ, ανέλυσε την εξάπλωση του θεσμού του γυμνασίου στην ελληνιστική Ανατολή ως φορέα παιδείας και σωματικής αγωγής.
Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από τον δήμο Ηρωικής Πόλεως Νάουσας και τον Σύλλογο Φίλων του Πολυκεντρικού Μουσείου των Αιγών και του Δικτύου, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της αρχαιολογικής και ακαδημαϊκής κοινότητας, ενώ χαιρετισμό απηύθυνε η αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, δρ Γεωργία Στρατούλη.
