Χτισμένος σε πλαγιά στην κοιλάδα του Παραλί ντερέ, του δεξιού παραπόταμου του Σαγγάριου ποταμού, ο οικισμός Γιασί Κετσίτ ή Γιασίγκετσιτ βρισκόταν σε απόσταση 28 χιλιομέτρων βορειοδυτικά του Ατάπαζαρ (ή Αντάπαζαρ) και μόλις 2 χιλιομέτρων βορειοανατολικά του Σούμπατακ. Η τουρκική ονομασία του χωριού, Yassigeçit σημαίνει «επίπεδο πέρασμα». Η ερμηνεία της ονομασίας αυτής πιθανότατα συνδέεται με το γεγονός ότι από το συγκεκριμένο σημείο διερχόταν ο δρόμος που οδηγούσε στο Αντάπαζαρ, το οποίο αποτελούσε το διοικητικό αλλά και το οικονομικό κέντρο ολόκληρης της ευρύτερης περιοχής.
Το Γιασί Κετσίτ θεωρούνταν το μεγαλύτερο καθώς και το παλαιότερο από όλα τα ελληνορθόδοξα χωριά της επαρχίας του Αντάπαζαρ.
Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία, η δημιουργία αυτών των οικισμών, και κατά συνέπεια και του Γιασίγκετσιτ, οφειλόταν σε δύο βασικούς παράγοντες: αφενός στα εγγειοβελτιωτικά έργα που πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή ήδη από τη δεκαετία 1860-1870, και αφετέρου στη λειτουργία των μεταλλείων του Κιρεζλί (ή Καρασού, από τον ομώνυμο ποταμό της περιοχής) μετά το 1885. Η δραστηριότητα των μεταλλείων λειτούργησε ως πόλος έλξης για πολλούς κατοίκους που μετακινήθηκαν από την περιοχή του Πόντου.
Ο οικισμός ιδρύθηκε από εποίκους που κατέφθασαν από διάφορες περιοχές. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν έποικοι από τα Κοτύωρα (Ορντού) και ειδικότερα από τον οικισμό Βώννα, από την Τοκάτη, την Τραπεζούντα, την Κερασούντα και την Αργυρούπολη. Παράλληλα, στο χωριό εγκαταστάθηκαν και έποικοι από την κυρίως Ελλάδα, και συγκεκριμένα από την Ήπειρο και την Τσακωνία στη νοτιοανατολική Αρκαδία.
Το Γιασίγκετσιτ αποτελούσε έναν αμιγώς ελληνορθόδοξο οικισμό, στον οποίο κατοικούσαν κάτι λιγότερο από 1.000 κάτοικοι.
Η κύρια γλώσσα των κατοίκων ήταν η ελληνική, με τους περισσότερους να μιλούν την ποντιακή διάλεκτο.
Ωστόσο, την τουρκική γλώσσα τη γνώριζαν όλοι οι κάτοικοι, και ιδιαίτερα οι άνδρες, καθώς οι καθημερινές επαφές με τον τουρκόφωνο μουσουλμανικό πληθυσμό της περιοχής ήταν εντελώς απαραίτητες.
Όσον αφορά το διοικητικό καθεστώς στις αρχές του 20ού αιώνα, το Γιασίγκετσιτ υπαγόταν στο μουδιρλίκι του Καρασού (Karası ή İncirli), το οποίο διοικητικά ανήκε στο καϊμακαμλίκι του Αντάπαζαρ. Το τελευταίο υπαγόταν στο ανεξάρτητο μουτεσαριφλίκι της Νικομήδειας, το οποίο υπαγόταν απευθείας στο υπουργείο Εσωτερικών. Σε τοπικό επίπεδο, το χωριό λειτουργούσε ως μουχταρλίκι, δηλαδή τη διοίκησή του ασκούσε ένας μουχτάρης, ο οποίος συνεπικουρούνταν στο έργο του από 3 ή 4 αζάδες (συμβούλους). Παράλληλα, για τη διαχείριση των τοπικών υποθέσεων λειτουργούσαν σχολική εφορεία καθώς και εκκλησιαστική επιτροπή.
Σε εκκλησιαστικό επίπεδο, ο οικισμός υπαγόταν στη δικαιοδοσία της μητρόπολης Νικομήδειας. Στον τομέα της εκπαίδευσης, το Γιασίγκετσιτ διέθετε ένα μικτό εξατάξιο σχολείο, στο οποίο την εκπαίδευση των παιδιών είχαν αναλάβει δύο δάσκαλοι.
Ο οικισμός ήταν διαμορφωμένος σε 4 συνοικίες. Στο χωριό υπήρχε η κεντρική εκκλησία, η οποία ήταν αφιερωμένη στον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Αρχικά, ο ναός αυτός ήταν ξύλινος και πολύ μικρός σε μέγεθος. Μετά το 1900 όμως, ανοικοδομήθηκε εκ νέου ως πέτρινος ναός που διέθετε μικρό τρούλο.
Εκτός των ορίων του χωριού υπήρχε ένας ακόμη ναός, αφιερωμένος στον άγιο Δημήτριο. Η ανέγερσή του πραγματοποιήθηκε επίσης γύρω στο 1900, ως αποτέλεσμα ενός ονείρου που είδε ένας κάτοικος, στο οποίο ο άγιος τον οδηγούσε στη συγκεκριμένη τοποθεσία. Στη θεμελίωση αυτού του ναού χοροστάτησε ο τότε μητροπολίτης Νικομηδείας Φιλόθεος Βρυέννιος.
Η οικονομία του χωριού στηριζόταν κατά κύριο λόγο στη γεωργία. Οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτάρι, καλαμπόκι, φασόλια και οπωροκηπευτικά, ενώ στην περιοχή υπήρχαν εκτεταμένες εκτάσεις με καστανιές, καρυδιές και φουντουκιές. Τα πιο εύφορα και ποιοτικά χωράφια βρίσκονταν κοντά στον Σαγγάριο ποταμό. Ο ποταμός αυτός υπερχείλιζε κατά τη χειμερινή περίοδο και, όταν τα νερά αποσύρονταν, η ιλύς που εναποτιθέταν έκανε το έδαφος ιδιαίτερα γόνιμο.
Επιπλέον, μεγάλος αριθμός κατοίκων εργαζόταν στα μεταλλεία του Κιρεζλί, τα οποία βρίσκονταν υπό την εκμετάλλευση αυστριακής εταιρείας. Τα μεταλλεία αυτά λειτούργησαν από το 1885 έως το 1915, οπότε και εγκαταλείφθηκαν οριστικά. Τέλος, στην περιοχή δραστηριοποιούνταν και ένα μεγάλο εργοστάσιο επεξεργασίας ξυλείας, το οποίο ανήκε στον ιδιοκτήτη Μιχαήλ Κριμήτσο.
Η εγκατάσταση στην Ελλάδα
Μετά τα γεγονότα της Μικρασιατικής Καταστροφής, οι κάτοικοι του Γιασί Κετσίτ αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους. Κατά την άφιξή τους στην Ελλάδα, εγκαταστάθηκαν σε διάφορους οικισμούς της Μακεδονίας.
Συγκεκριμένα, δημιουργήθηκαν νέες εστίες εγκατάστασης στην Ακρινή και το Δρέπανο του νομού Κοζάνης, καθώς και στο Διαβατό, τη Νέα Νικομήδεια και την Πρανιάτα του νομού Βέροιας.
