Φτωχότερη είναι η ποντιακή μουσική παράδοση, καθώς έφυγε από τη ζωή ο Κώστας Καλπατσινίδης, ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς και αναγνωρίσιμους εκφραστές του ποντιακού κλαρίνου.
Η είδηση του θανάτου του σκόρπισε συγκίνηση στον ποντιακό χώρο, με δεκάδες μουσικούς, φίλους και ανθρώπους της παράδοσης να τον αποχαιρετούν ως έναν καλλιτέχνη που «μίλησε» μέσα από το κλαρίνο όσο λίγοι. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί τον χαρακτήριζαν «ό,τι πιο ποντιακό υπάρχει σε κλαρίνο».
Γεννημένος το 1942 στο Αμμοχώρι Φλώρινας, ο Κώστας Καλπατσινίδης καταγόταν από οικογένεια με βαθιές ρίζες στην ποντιακή μουσική παράδοση. Οι γονείς του είχαν καταγωγή από τη Ματσούκα του Πόντου, και συγκεκριμένα από τη Γαλίαινα.
Η μουσική βρισκόταν στο σπίτι του από γενιά σε γενιά: ο παππούς του Χαράλαμπος Καλπατσινίδης έπαιζε λύρα και ο Ιωάννης Δημητριάδης ζουρνά. Ο ίδιος υπήρξε αυτοδίδακτος μουσικός και άρχισε να ασχολείται ήδη από τα οκτώ του χρόνια, παίζοντας αρχικά φλογέρα. Στα 18 του έπιασε για πρώτη φορά το κλαρίνο – και εξελίχθηκε σε δεξιοτέχνη.
Ο «Κώτσος» (όπως τον έλεγαν οι φίλοι) συνδέθηκε με τη μουσική παράδοση των Ποντίων του Καρς και της Μακεδονίας, υπηρετώντας ένα ύφος που έφερε έντονα τα ίχνη της προσφυγικής μνήμης.
Αν και το κλαρίνο δεν θεωρείται παραδοσιακά το κυρίαρχο όργανο του Πόντου –ρόλο που κατέχει η λύρα– στις κοινότητες των Καρσλήδων εξελίχθηκε σε βασικό εκφραστικό μέσο μετά τον ξεριζωμό και την εγκατάσταση στην Ελλάδα.
Οι Έλληνες του Κυβερνείου του Καρς, που εγκαταστάθηκαν κυρίως στη Μακεδονία μετά το 1922, προέρχονταν από περιοχές της ενδοχώρας του Πόντου, όπως η Αργυρούπολη, το Ερζιντζάν και η Σεβάστεια. Στις περιοχές αυτές κυριαρχούσε παραδοσιακά ο ζουρνάς, ωστόσο το κλαρίνο πέρασε σταδιακά στο μουσικό τους ιδίωμα, αποκτώντας ένα ιδιαίτερο, σχεδόν «λυρικό» ύφος που μιμούταν τις φράσεις και τα στολίσματα της ποντιακής λύρας.
Μέσα σε αυτή τη μουσική παράδοση κινήθηκε και ο Κώστας Καλπατσινίδης. Το παίξιμό του θεωρούνταν χαρακτηριστικό της λεγόμενης «σχολής της Φλώρινας», με έντονα τρέμουλα, σκληρές αποχρώσεις και ιδιαίτερες τεχνικές που παρέπεμπαν ευθέως στον κεμεντζέ.
Σε πανεπιστημιακή έρευνα για το ποντιακό κλαρίνο, αναφέρεται ως ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους αυτής της σχολής, με ειδική μνεία στον τρόπο που απέδιδε χορούς όπως το ατσαπάτ’ και το τίκ’.
«Τα τρέμουλα εκτελούνται με χρήση εναλλακτικού δακτυλισμού και έτσι εξηγείται η σκληρή μορφή τους», σημειώνεται χαρακτηριστικά στη μελέτη, η οποία καταγράφει το προσωπικό του ύφος και τη σύνδεσή του με τη μουσική των Ποντίων του Καρς.
Η παρουσία του στη δισκογραφία και στα ποντιακά γλέντια υπήρξε μακρόχρονη. Συνεργάστηκε με γνωστούς καλλιτέχνες του ποντιακού χώρου, ενώ ηχογραφήσεις του εξακολουθούν να κυκλοφορούν μέχρι σήμερα στο διαδίκτυο και να ακούγονται σε εκδηλώσεις και χορούς. Ξεχωρίζουν οι εκτελέσεις του στη σέρρα, στο τας και σε οργανικούς σκοπούς που συνδέθηκαν με την παράδοση των Καρσλήδων.
Η ανακοίνωση της Ευξείνου Λέσχης Φλώρινας
Η είδηση του θανάτου του σκόρπισε συγκίνηση στην οικογένεια της Ευξείνου Λέσχης Φλώρινας και σε όλους τους Πόντιους που είχαν την τύχη να τον γνωρίσουν, να χορέψουν και να γλεντήσουν υπό τους μελωδικούς ήχους του κλαρίνου του.
Για την Εύξεινο Λέσχη Φλώρινας, ο Κώστας Καλπατσινίδης αποτέλεσε διαχρονικό σημείο αναφοράς στους ετήσιους χορούς και στις εκδηλώσεις της. Με το μοναδικό του παίξιμο έδινε παλμό, ζωντάνια και ψυχή σε κάθε μας αντάμωμα. Πάντοτε πρόθυμος, χαμογελαστός, ευγενικός και ιδιαίτερα αγαπητός, βρισκόταν δίπλα μας κάθε στιγμή που τον καλούσαμε, ανεξαρτήτως ημέρας και ώρας.
Με τη σπουδαία μουσική του παρουσία συνέβαλε καθοριστικά στη διατήρηση και ανάδειξη της ποντιακής μουσικής παράδοσης της Φλώρινας, κερδίζοντας το σεβασμό και την αγάπη όλων.
Αξέχαστη θα μείνει η συνάντησή του με τον αείμνηστο Πρόεδρο της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος Γιώργο Παρχαρίδη, με τον οποίο για χρόνια άνοιγαν τον ετήσιο χορό της Λέσχης μας. Χαρακτηριστικά είχε πει ο επίτιμος Πρόεδρος όταν τον πρωτάκουσε: «Αχ, αυτός ο άτιμος ο κοντός με το κλαρίνο του και το παίξιμό του, απόψε μας πήρε τα μυαλά».
Αυτός ήταν για όλους εμάς ο «Κώστας Καλπατσινίδης». Ένας άνθρωπος της παράδοσης, της παρέας και της ψυχής.
Οι σκοποί του θα μας συντροφεύουν για πάντα και η μνήμη του θα παραμείνει ζωντανή στις καρδιές μας.
Καλό Παράδεισο, αγαπημένε μας «Κώτσο».
