Ο Μάιος δεν είναι ένας ουδέτερος μήνας για τη Νικόπολη του Πόντου. Είναι ο μήνας που επιστρέφει ξανά και ξανά στη μνήμη της – από την ίδρυση μιας πόλης-σύμβολο νίκης μέχρι μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές της ιστορίας της.
Η κωμόπολη, γνωστή στους Πόντιους ως Γαράσαρη και σήμερα κατόπιν πρότασης του Μουσταφά Κεμάλ ως Σεμπίν-καραχισάρ (Şebinkarahisar στα τουρκικά, στην επαρχία Κερασούντας), ιδρύθηκε το 66 π.Χ. από τον Πομπήιο ως Κολώνεια, μετά τη νίκη του επί του Μιθριδάτη ΣΤ’.
Όπως αναφέρεται και στις πηγές, επρόκειτο για μια πόλη που δημιουργήθηκε για να θυμίζει τη νίκη – όμως η πορεία της θα αποδεικνυόταν πολύ πιο σύνθετη.
Κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, η Νικόπολη γνώρισε σφοδρούς διωγμούς. Επί Λικινίου, ανάμεσα στους μάρτυρες συγκαταλέγονταν και 45 στρατιώτες της ρωμαϊκής λεγεώνας, γεγονός που οδήγησε αργότερα τον Ιουστινιανό να ενισχύσει την πόλη και να ιδρύσει μονή προς τιμήν τους.
Στους βυζαντινούς χρόνους, η πόλη φαίνεται πως μετακινήθηκε, διατηρώντας όμως τη στρατηγική της σημασία. Τα τείχη, η ακρόπολη και τα σύμβολα –όπως ο δικέφαλος αετός– μαρτυρούν αυτή τη φάση. Δεν είναι τυχαίο ότι η περιοχή ταυτίζεται με το σημερινό Σεμπίν Καραχισάρ, όπου δεσπόζει το εντυπωσιακό κάστρο σε βραχώδη κορυφή.
Το κάστρο αυτό, με διαδοχικές φάσεις από την αρχαιότητα έως τους Οθωμανούς, αποτέλεσε στρατηγικό σημείο και κατοικούνταν για αιώνες, με δεξαμενές, αποθήκες και οχυρώσεις.
Τον 19ο αιώνα, η Νικόπολη ήταν μια ζωντανή πολυεθνική πόλη. Έλληνες και Αρμένιοι συνυπήρχαν, με έντονη οικονομική δραστηριότητα. Η ελληνική κοινότητα διατηρούσε σχολεία και ναούς, ενώ λειτουργούσε και το «Ευανθίειον» σχολείο θηλέων. Παράλληλα, η περιοχή ήταν πλούσια σε μεταλλεύματα –χαλκό, λιγνίτη και αργυρούχο μόλυβδο–, γεγονός που τροφοδοτούσε την ανάπτυξη.
Γύρω από τη Νικόπολη απλώνονταν περίπου 20 ελληνικά χωριά, με κοινά έθιμα που συνδέονταν με τη Χαλδία, αλλά και τοπικές ιδιαιτερότητες – όπως τα ιδιαίτερα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς, ένα μίγμα θρησκευτικού και λαϊκού λόγου.
Κι όμως, η ιστορία κορυφώνεται ξανά τον Μάιο – αυτή τη φορά με τραγικό τρόπο.
Το 1915, μέσα στο κύμα διώξεων, οι Αρμένιοι της Νικόπολης και της γύρω περιοχής κατέφυγαν στο κάστρο (το Μαυρόκαστρο των Ελλήνων). Περίπου 3.000 άνθρωποι οχυρώθηκαν εκεί, ελπίζοντας να σωθούν. Για πέντε ημέρες αντιστάθηκαν. Στη συνέχεια, ο τουρκικός στρατός επιτέθηκε.
Η κατάληξη ήταν σφαγή. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά εξοντώθηκαν μέσα σε τρεις ημέρες, σύμφωνα με μαρτυρίες. Το ίδιο κάστρο που για αιώνες προστάτευε, έγινε τόπος εγκλωβισμού και θανάτου.
Η Νικόπολη, λοιπόν, είναι μια πόλη που κουβαλά διαδοχικά στρώματα ιστορίας μέσα σε αυτοκρατορίες: ρωμαϊκή ίδρυση, βυζαντινή ακμή, οθωμανική περίοδο, πολυεθνική συνύπαρξη – και τελικά τραγωδία.
