Μέχρι τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος, οι Πόντιοι πιστεύουν ότι οι ψυχές των αγαπημένων τους βρίσκονται στον επάνω κόσμο. Γι’ αυτό –όσο κι αν στους αμύητους το έθιμο μοιάζει μακάβριο– στα κοιμητήρια στήνονται τραπέζια, ακούγονται λύρες και η μνήμη μετατρέπεται σε γιορτή.
Το ταφικό έθιμο, με ρίζες που χάνονται στην Αρχαιότητα, αναβιώνει κάθε χρόνο σε πολλές ποντιακές κοινότητες τη Δευτέρα του Πάσχα, την Κυριακή του Θωμά ή τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος. Στην περίπτωση των Σουρμένων, μάλιστα, η αναβίωσή του έχει εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, στο πλαίσιο της Σύμβασης της UNESCO.
Σε κάθε περίπτωση, η ημέρα δεν έχει πένθιμο χαρακτήρα – το αντίθετο. Κόκκινα αυγά, αλμυρά και γλυκά κεράσματα, κρασί και τσίπουρο μοιράζονται στους παρευρισκόμενους. Τα τραπεζομάντιλα στρώνονται ακόμη και πάνω στα μνήματα.
Αυτή η εικόνα ζωντάνεψε και φέτος την Κυριακή του Θωμά στο κοιμητήριο των Αχαρνών, όπου πλήθος κόσμου έδωσε το «παρών», τιμώντας τους ανθρώπους που έχουν φύγει από τη ζωή με έναν τρόπο βαθιά συμβολικό.
«Μια συμβολική ωδή στην αιώνια ζωή»
Το ιδιαίτερο αυτό έθιμο περιέγραψε και ο δήμαρχος Αχαρνών Σπύρος Βρεττός, τονίζοντας τη σημασία του για την τοπική κοινωνία:
«Το “Πάσχα των νεκρών” είναι ένα ιδιαίτερο ταφικό ποντιακό έθιμο και οι Αχαρνές μία από τις περιοχές της Ελλάδας όπου διατηρείται ζωντανό. Κάθε χρόνο, τέτοια μέρα, οι συνδημότες μας προσέρχονται στο κοιμητήριο της πόλης, απλώνουν τα λιτά εδέσματά τους, τα κόκκινα πασχαλινά αυγά τους στα μνήματα των αγαπημένων τους προσώπων και κερνούν τους επισκέπτες, αφού πρώτα ευχηθούν “Χριστός Ανέστη”».
Όπως σημείωσε, «η συγκίνηση είναι διάχυτη, όμως η θλίψη δεν μπορεί να νικήσει τη χαρά. Είναι η στιγμή που μεταφέρεται το μήνυμα της Ανάστασης στους θανόντες. Μια μικρή, συμβολική ωδή στην αιώνια ζωή».
Σε μια εποχή που πολλά έθιμα χάνονται, τα νεκρόδειπνα των Ποντίων παραμένουν μια από τις πιο δυνατές εκφράσεις της ποντιακής μνήμης και ταυτότητας, όπου οι ζωντανοί και οι νεκροί συναντιούνται – έστω και συμβολικά.
