«Κατόπιν συγκεκριμένων πληροφοριών περί συνωμοτικών κινήσεων ελαχίστων αξιωματικών, απεφασίσθη η λήψις μερικών εκτάκτων μέτρων. Μεταξύ των μέτρων τούτων περιλαμβάνεται η επιφυλακή των φρουρών του λεκανοπεδίου Αττικής.
»Τα μέτρα απεφασίσθησαν κατόπιν εισηγήσεως του υπουργού Εθνικής Αμύνης εις σύσκεψιν της ηγεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων, σύσκεψιν ήτις έλαβε χώραν περί την μεσημβρίαν της Δευτέρας 24 τρέχοντος υπό την προεδρίαν του πρωθυπουργού Κ. Καραμανλή.
»Αι φήμαι αι οποίαι εκυκλοφόρησαν κατόπιν τούτου, περί κάπως ευρυτέρας εκδηλώσεως απειθαρχίας εις το Στράτευμα, ουδόλως ανταποκρίνονται προς την πραγματικότητα και ουδ΄ επί στιγμήν έθεσαν θέμα διαταράξεως της τάξεως. Βεβαιούται κατηγορηματικώς ότι πρόκειται περί ανοήτων κινήσεων ελαχίστων αμετανοήτων συνδεομένων με τους συλληφθέντας πρωτεργάτας της δικτατορίας.
»Εις τα πλαίσια της αποκατασταθείσης δημοκρατικής ομαλότητος η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων λαμβάνει και θα λάβη τα ενδεικνυόμενα προληπτικά μέτρα, αποφασισμένη να πατάξη αμειλήκτως οιονδήποτε παρεκκλίνει από την οδόν του καθήκοντος και της τιμής».
Πρόκειται για κυβερνητική ανακοίνωση που έχει εκδοθεί και διανεμηθεί στα γραφεία των εφημερίδων αργά το βράδυ της Δευτέρας 24 Φεβρουαρίου του 1975.
Ήδη, από το ίδιο απόγευμα ξένοι ανταποκριτές με έκτακτα τηλεγραφήματά τους πληροφορούν για έντονες φήμες περί καταστολής κινήματος αξιωματικών του στρατού με στόχο την ανατροπή της κυβέρνησης Καραμανλή. Ταυτόχρονα, ξένοι ραδιοσταθμοί μεταδίδουν ότι οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν τεθεί στον «ανώτατον βαθμόν ετοιμότητος δια λόγους εσωτερικής ασφαλείας».
Την επομένη το πρωί, τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων παγώνουν το αίμα των πολιτών…
• «Κατεστάλη εις τα Αθήνας κίνημα αξιωματικών / Μερική επιφυλακή στον ελληνικό στρατό» δημοσιεύει σε πηχυαίο τίτλο ο Ταχυδρόμος (των ομογενών της Αιγύπτου) στις 25ης Φεβρουαρίου και σε πλαϊνό μονόστηλο «Μερικοί άφρονες αξιωματικοί θέλησαν να ανατρέψουν την κυβέρνηση».
• «Επατάχθη χθες συνωμοσία ομάδος αξιωματικών / Συνελήφθησαν 35 πρωταίτιοι» «χτυπάει» στο δικό της πρωτοσέλιδο η Καθημερινή με «καπέλο» «Επίκεντρον η Αθήνα απ΄ όπου θα μετέδιδαν και διάγγελμα» και πλαϊνό τρίστηλο «Κυβερνητική διαβεβαίωση ηρεμεί την ανήσυχη Βουλή».
• «Συνωμοτική κίνηση χουντικών αξιωματικών σε μονάδες του στρατού» με «καπέλο» «Επίσημη κυβερνητική πηγή έφερε στο φως» κυκλοφορεί στο πρωτοσέλιδό του ο Ριζοσπάστης.
Ούτε χρόνος δεν έχει κλείσει από την κατάρρευση της δικτατορίας στην Ελλάδα. Οι σκοτεινές μνήμες είναι πολύ νωπές και οι φήμες για κινήσεις που υπονομεύουν την προσπάθεια αποκατάστασης της δημοκρατίας, οργιάζουν.
Η επίσημη ανακοίνωση κάθε άλλο παρά καθησυχαστικά λειτουργεί. Τα επικίνδυνα «σταγονίδια», οι νοσταλγοί της δικτατορίας, βρίσκονται ακόμη μέσα στο στράτευμα. Είναι αλήθεια ότι από τον Ιούλιο του 1974 ίσαμε τώρα, εν ενεργεία αξιωματικοί, θερμοί θιασώτες της χούντας απεργάζονται θνησιγενή σενάρια ανατροπής της νεαρής δημοκρατίας, με αφετηρία τη δολοφονία του πρωθυπουργού. Όσα σχέδια καταφέρνουν να «στηθούν» και ετοιμάζονται να περάσουν στη φάση της εκτέλεσης, αποκαλύπτονται από δημοκράτες στρατιωτικούς και αποσοβούνται εγκαίρως.
Τα αιτήματα της αντιπολίτευσης για άμεση εκκαθάριση του στρατεύματος από τα φιλοχουντικά «σταγονίδια» εντείνονται μέρα με τη μέρα και μετατρέπονται σε αξιώσεις, σε απαιτήσεις. Αλλά η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή έχει διαφορετικό σχέδιο, παρά τους κινδύνους που εγκυμονεί η κατάσταση για τη δική του ζωή1.
Αλλά από το ξεκίνημα ακόμη της αποστολής του για την αποκατάσταση της δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός προσπαθεί να αποφύγει πρόσθετους κλυδωνισμούς. Η μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία πρέπει να γίνει μεθοδικά και με προσοχή, πόσω μάλλον στους κόλπους ενός ιδιαίτερα ευαίσθητου πεδίου, όπως ο στρατός, όπου πλάι στα όπλα και τα άρματα εκκολάπτονται και θεριεύουν φιλοχουντικές συνειδήσεις2.
«Δεν δύναμαι να κυβερνώ την χώραν απειλούμενος ο ίδιος εκ των έσω»
Ο πρωθυπουργός έχει αναθέσει την αποχουντοποίηση στους επιτελάρχες του στρατεύματος, αλλά στην πραγματικότητα η διαδικασία που εκτελείται με… το γάντι καθυστερεί και θέτει σε κίνδυνο αυτή την ίδια τη δημοκρατία που προσπαθεί να προστατεύσει.
Στις 11 Αυγούστου του 1974 ο Καραμανλής ετοιμάζεται για σύσκεψη με τον ταξίαρχο Φαίδωνα Γκιζίκη σε θέση προεδρεύοντα της Δημοκρατίας, τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Ευάγγελο Αβέρωφ και τον υπουργό Δημόσιας Τάξης Σόλωνα Γκίκα. Λίγο πριν από την έναρξη της συνάντησης πληροφορείται ότι για το ίδιο βράδυ προγραμματίζεται πραξικόπημα που έχει οργανωθεί από γαλονάδες συνδεόμενους με τον ταξίαρχο Ιωαννίδη.
Ο Καραμανλής μπαίνει στη σύσκεψη λάβρος: «Δεν δύναμαι να κυβερνώ την χώραν αυτήν και να αντιμετωπίζω κινδύνους που την απειλούν, απειλούμενος ο ίδιος εκ των έσω. Είπα εις τους αρχηγούς των Επιτελείων ότι είναι ζήτημα αξιοπρεπείας και δι’ εμέ και δι’ αυτούς να εξουδετερώσουν εντός της ημέρας τα καρκινώματα αυτά ή άλλως να παραιτηθούν.
»Τους έταξα προθεσμίαν δια να μου είπουν εάν αναλαμβάνουν ή όχι την ευθύνην αυτήν και τους εδήλωσα ότι εάν δεν εσυνεμορφώνοντο θα ήμην υποχρεωμένος ή να παραιτηθώ ή να καλέσω εντός της ημέρας τον λαόν εις την πλατείαν Συντάγματος και να ζητήσω από αυτόν να κάμη αυτό που εκείνοι θα ηρνούντο ή δεν θα ηδύναντο να μου εξασφαλίσουν, δηλαδή να εξουδετερώση τους συνωμοτούντας κατά της κυβερνήσεως και του λαού!».
Πράγματι την ίδια μέρα οι ύποπτες μονάδες οδηγούνται εκτός Αθηνών και ο κίνδυνος πραξικοπήματος αποσοβείται. Για την ώρα. Διότι οι σχεδιασμοί για κατάλυση της δημοκρατίας δεν σταματούν εδώ.
Χρόνια μετά, ο διευθυντής του πρωθυπουργικού γραφείου, διπλωμάτης Άγγελος Βλάχος, θα δηλώσει: «Πριν από την εκπνοή του 1974 έρχονταν διαρκώς πληροφορίες για σχέδια ανατροπής. Tον Νοέμβριο λάβαμε την πληροφορία ότι μερικές ομάδες αξιωματικών θα προκαλούσαν αιματηρά επεισόδια και με την πρόφαση της επιβολής της τάξεως θα έφερναν τεθωρακισμένα στην πρωτεύουσα για να επιβάλουν τους όρους τους. Για το λόγο αυτό στα ανοιχτά του Μεγάλου Πεύκου είχε αράξει ένα αντιτορπιλικό, που αποσύρθηκε μετά τις πρώτες μεταδικτατορικές εκλογές».
Είναι εμφανές ότι τουλάχιστον ως προς τον «ήπιο δρόμο» για την αποχουντοποίηση του στρατεύματος που έχει επιλέξει ο πρωθυπουργός, παρά το αταλάντευτο αίτημα της αντιπολίτευσης να γίνει γρήγορα η αποπομπή των χουντικών αξιωματικών από τους κόλπους των Ενόπλων Δυνάμεων, δεν αποδίδει.
Ως τα τέλη του 1974 από το σύνολο των αξιωματικών του στρατού έχουν τεθεί σε διαθεσιμότητα όλοι κι όλοι 36 νοσταλγοί των «ένδοξων» ημερών της δικτατορίας. Αρκετοί καταλαμβάνουν ακόμα θέσεις-κλειδιά. Επιπλέον,
• πέντε από τους βασικούς πραξικοπηματίες (Παπαδόπουλος, Παττακός, Μακαρέζος, Ρουφογάλης και Λαδάς) βρίσκονται υπό περιορισμό σε ξενοδοχείο της Τζιας, ενώ
• άλλοι πέντε (Ιωαννίδης, Ντερτιλής, Μάλλιος, Θεοφιλογιαννάκος και Χατζηζήσης) κυκλοφορούν ελεύθεροι.
Το αίτημα της αντιπολίτευσης θα επανέρχεται ύστερα από κάθε φήμη περί προετοιμασίας ανατροπής της δημοκρατίας μέσα στο στράτευμα. Αλλά όσο ο χρόνος περνά και τα σκοτεινά σχέδια αποκαλύπτονται το ένα μετά το άλλο, στο πλευρό της αντιπολίτευσης προστίθενται και στελέχη της κυβέρνησης.
Κάποτε με πρωτοβουλία του εκδιωχθέντα από τη χούντα ταγματάρχη Πνευματικού, 136 βουλευτές της συμπολίτευσης καταθέτουν σχέδιο νόμου για την άμεση επάνοδο στην ενεργό υπηρεσία όσων αξιωματικών διώχθηκαν από τους Ταγματάρχες. Το ΠΑΣΟΚ τοποθετείται ασφαλώς υπέρ της πρότασης, αλλά ο Αβέρωφ εκφράζει στον Καραμανλή φόβους για ανεξέλεγκτες αναταραχές στην ηγεσία του στρατεύματος. Ο πρωθυπουργός πείθεται και επιβάλλει την απόσυρση του σχεδίου νόμου.
Η επταετία έχει εγγραφεί στις μελανές σελίδες της ιστορίας. Βασανιστήρια, διώξεις, φιμωμένες φωνές, αγκυλωμένες ζωές και εντέλει η κυπριακή τραγωδία. Η κυβέρνηση γνωρίζει καλά ότι όσο οι Απριλιανοί διάγουν βίο ανεμπόδιστο –και για κάποιους τριφηλό–, οι θιασώτες τους θα χοροπηδούν στον ανοιχτό ακόμη δρόμο προς τη δικτατορία, οραματιζόμενοι νέα σενάρια για την επαναφορά της.
Για τους υπόλοιπους, τους πολλούς, τους ελεύθερους Έλληνες, ατιμώρητοι δικτάτορες ισοδυναμούν με ενεργή απειλή.
Τον Ιανουάριο του 1975, ο υπουργός Δικαιοσύνης Κωνσταντίνος Στεφανάκης καταθέτει στη Βουλή ψήφισμα με το οποίο διακηρύσσεται ότι «η δημοκρατία δικαίω ουδέποτε κατελύθη» και πως το «στασιαστικόν κίνημα της 21ης Απριλίου 1967 απετέλη πραξικόπημα δι’ ου σκοπείτο ο σφετερισμός της εξουσίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων του λαού. Αι εξ αυτού απορρεύσασαι κυβερνήσεις ήσαν κυβερνήσεις βίας».
Ο δρόμος προς την ποινική δίωξη των πραξικοπηματιών επιτέλους ανοίγει. Στις 14 Ιανουαρίου ο Ιωαννίδης περνά ως προφυλακιστέος το κατώφλι του Κορυδαλλού και λίγες μέρες αργότερα, στην ίδια φυλακή οδηγούνται και οι πέντε «επαναστάτες» που κρατούνται στην Τζια.
Είναι μια αρχή προς την αποκατάσταση του λαϊκού αισθήματος δικαίου, αλλά φαίνεται πως δεν αρκεί για να κατευνάσει τα πνεύματα. Φήμες ότι Καραμανλής και Μακάριος έχουν δολοφονηθεί και ότι αναμένεται υποτίμηση της δραχμής κατά το ήμισυ της αξίας της δυναμιτίζουν το ήδη ταραγμένο κλίμα.
Στις 15 και 16 του ίδιου μήνα χιλιάδες πολιτών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη πλημμυρίζουν τους δρόμους απαιτώντας το ξήλωμα και της τελευταίας χουντικής ραφής.
Οι πραξικοπηματίες «της πιτζάμας» πιάνονται στον ύπνο
Στους κόλπους των εναπομεινάντων νοσταλγών της «επανάστασης», όπου δεν έπαψαν ποτέ να εξυφαίνονται σενάρια «αποκατάστασης της στρατιωτικής τάξης», παίζεται η τελευταία παρτίδα. Τώρα ή ποτέ. Θέλουν να προλάβουν τις εξελίξεις, προπαρασκευάζοντας με γοργούς ρυθμούς ένα κίνημα που θα δικαιώσει τα «υψηλά οράματα» των εμπνευστών του.
Ο υποστράτηγος Παπαδάκης, οι ταξίαρχοι Ντερτιλής και Μανιάτης, ο ταγματάρχης Μπόλαρης και οι συν αυτώ κατώτεροι αξιωματικοί, οπαδοί του Ιωαννίδη, προσεγγίζουν μέλη του στρατεύματος που φαίνονται πρόθυμα να υπηρετήσουν μια νέα «επανάσταση».
Οι μυστικές συναντήσεις γίνονται σε διαμερίσματα στο κέντρο της Αθήνας και σε δωμάτια πολυτελών ξενοδοχείων. Ένας σημαντικός αριθμός μυημένων υπάγεται στο στρατηγείο της Λάρισας. Ως εκ τούτου, η τελευταία συνάντηση ορίζεται για εκεί.
Βάσει του σχεδίου, αρχικός στόχος είναι η κατάληψη στρατιωτικών μονάδων σε μεγάλες πόλεις της Ελλάδας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Βέροια, Κοζάνη και Νάουσα), προκειμένου να εκβιαστεί η αμνηστία των κρατούμενων Απριλιανών. Τα αιτήματα των καταληψιών θα μεταδοθούν από τις τηλεοπτικές συχνότητες ΥΕΝΕΔ και ΕΙΡΤ, των οποίων οι εγκαταστάσεις θα περικυκλωθούν από τεθωρακισμένα.
Ως χρόνος εκτέλεσης του σχεδίου ορίζεται το διάστημα 25 Φεβρουαρίου – 8 Μαρτίου. Οι διοργανωτές πρέπει να προλάβουν την αποστράτευση των ομοϊδεατών τους στρατιωτικών που αναμένεται μέσα στον Μάρτιο.
Το μεσημέρι της 23ης Φεβρουαρίου, μυστικός αξιωματικός της Κρατικής Υπηρεσίας Πληροφοριών που συμμετείχε στην άρτι περαιωθείσα μυστική σύσκεψη της Λάρισας, ενημερώνει τους ανωτέρους του ότι επίκειται νέο πραξικόπημα. Ο διευθυντής του τμήματος Ασφαλείας της ΚΥΠ Ι. Αλεξάκης, στον οποίο έχει ανατεθεί η αποστολή παρακολούθησης των χουντικών αξιωματικών του στρατεύματος, μεταφέρει την πληροφορία στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εθνικής Αμύνης.
Τα ξημερώματα της επομένης η κυβέρνηση προχωρά σε μερική επιφυλακή. Οι εν ενεργεία συμμετέχοντες στο κίνημα καλούνται εκτάκτως στις μονάδες τους, όπου συλλαμβάνονται, ενώ οι αποστρατευμένοι ή οι ευρισκόμενοι σε διαθεσιμότητα συλλαμβάνονται κατ’ οίκον στον… ύπνο, κάποιοι φορώντας πιτζάμες – και «βαφτίζοντας» έτσι σκωπτικά το κίνημά τους ως «πραξικόπημα της πιτζάμας».
Ο μόνος που προλαβαίνει να διαφύγει είναι ο Παρασκευάς Μπόλαρης, ο επονομαζόμενος και «γορίλας του Ιωαννίδη» (η άριστη εκπαίδευσή του τον κατέστησε ελκυστικό στον δικτάτορα που τον επέλεξε για προσωπικό φρουρό). Έχει προλάβει να φτάσει ως το λιμάνι του Πειραιά και να επιβιβαστεί στο πρώτο πλοίο που βρίσκει μπροστά του με προορισμό τα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου. Παρά ταύτα, άνδρες της Στρατιωτικής Αστυνομίας τον προλαβαίνουν.
Στη δίκη για συμμετοχή σε οργάνωση πραξικοπήματος θα καταδικαστεί σε οκταετή κάθειρξη, αλλά το 1977 θα δραπετεύσει από το Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο, όπου θα μεταφερθεί για ειδικές εξετάσεις. Θα καταφέρει να ταξιδέψει ίσαμε το Λονδίνο και εκεί θα παραμείνει επί 20ετία εργαζόμενος ως μεταφραστής. Όταν θα επιστρέψει στην Αθήνα, τα αδικήματά του θα έχουν παραγραφεί.
(Μέρες μετά τη σύλληψη των επίδοξων πραξικοπηματιών, ο Αβέρωφ θα δηλώσει πως θεωρητικά η κυβέρνηση θα έπρεπε να κινηθεί μεθοδικά, ώστε να αποκαλυφθεί το όλο δίκτυο της συνωμοσίας. Ωστόσο, ο χρόνος πίεζε και προτιμήθηκε η άμεση επέμβαση).
Η είδηση κυκλοφορεί με ταχύτητα φωτός. Το ξημέρωμα της 25ης Φεβρουαρίου βρίσκει τους νεολαίους του ΠΑΣΟΚ, της ΚΝΕ, του Ρήγα Φεραίου και άλλων αριστερών παραφυάδων έτοιμους για κινητοποιήσεις ανά την Ελλάδα. Το αίτημα είναι ένα: άμεση αποχουντοποίηση του στρατεύματος και παραδειγματική τιμωρία των ενόχων.
Το πρωί της 26ης του μήνα, η πλατεία Κοτζιά πλημμυρίζει διαδηλωτές που ζητούν την εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από τις φασιστικές παρακρατικές οργανώσεις, την τιμωρία των πραξικοπηματιών και των επίδοξων μιμητών τους και την παραίτηση του υπουργού Αβέρωφ.
Ένα δημοσίευμα των Times του Λονδίνου ρίχνει λάδι στη φωτιά: το επόμενο βήμα στο σχέδιο των στασιαστών –σε περίπτωση που το κίνημά τους πετύχαινε– θα ήταν η ανατροπή του Μακάριου στην Κύπρο! Δεκαπέντε Έλληνες αξιωματικοί της Εθνικής Φρουράς στο νησί συνδέονται με το χουντικό καθεστώς και ξηλώνονται.
Η συζήτηση της 28ης του μηνός στη Βουλή διεξάγεται σε υψηλούς τόνους. Οι αρχηγοί των κομμάτων ασκούν δριμεία κριτική στην κυβέρνηση, που δεν προχώρησε άμεσα στην κάθαρση του στρατεύματος από τα φασιστικά σταγονίδια.
«Η προ τεσσάρων ημερών απόπειρα δεν επέτυχε. Αν δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, η προσεχής απόπειρα θα επιτύχει. […] Χωρίς κάθαρσιν είναι αδύνατον να θεμελιωθεί η δημοκρατία. Η κάθαρσις είναι μία υπόθεσις η οποία θα έπρεπε να έχει περαιωθεί εντός της συντομοτέρας δυνατής προθεσμίας» σημειώνει ο Γεώργιος Μαύρος της παράταξης Ένωσις Κέντρου – Νέες Δυνάμεις.
«Μην επιτρέψετε, κύριε πρόεδρε της κυβερνήσεως να υπάρξει χρόνος ανασύνταξης δυνάμεων μέσα στο στράτευμα» καλεί ο επικεφαλής του ΠΑΣΟΚ, Ανδρ. Παπανδρέου. «Ύστερα από την τιμωρία, ύστερα από την κάθαρσιν, χρειάζεται η αποκατάστασις των απομακρυθέντων από τη χούντα για πολιτικούς λόγους» σημειώνει ο πρόεδρος της ΕΔΑ Ηλίας Ηλιού.
«Εάν η κυβέρνησις ενήργει με σπουδήν κατά τρόπον άκαιρον, υπό την πίεσιν της κοινής γνώμης, θα είχαμεν αποτελέσματα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα» επισημαίνει από την πλευρά του ο πρωθυπουργός.
Ο υπουργός Εθνικής Αμύνης εξηγεί βήμα προς βήμα την επιχείρηση εξουδετέρωσης της συνωμοσίας, τονίζοντας πως το θέμα της αποχουντοποίησης του στρατεύματος δεν είναι ποσοτικό, αλλά ποιοτικό. «Πρέπει να πείσουμε τους καλόπιστους φλογερούς νέους αξιωματικούς ότι από εκείνη την πλευρά, των νοσταλγών, ήταν η εγωπάθεια και οι πομφόλυγες, η πατριδοκαπηλία και η εθνική ταπείνωση και από την εδώ πλευρά είναι η αλήθεια, η φιλελευθέρα παράδοσις, το φως το ελληνικόν…» λέει.
Εντέλει, το «πραξικόπημα της πιτζάμας» δρομολογεί σαρωτικές αλλαγές στο στράτευμα.
Στις επόμενες λίγες μέρες αντικαθίστανται δεκάδες διοικητές μονάδων του στρατού ξηράς και στις 5 Μαρτίου το Ανώτατο Συμβούλιο Ενόπλων Δυνάμεων αποστρατεύει τους αντιστρατήγους Ν. Μυγδάλη, διοικητή Στρατιάς και Θ. Επιτήδειο, πέντε υποστρατήγους και 15 ταξιάρχους. Ακολουθεί η αποστρατεία 181 ανώτατων αξιωματικών και από τα τρία ‘Οπλα.
Τόνια Α. Μανιατέα, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
1. Χρόνια μετά, ο Γεώργιος Ράλλης της Ένωσης Κέντρου, συμμετέχων στο μεταδικτατορικό κυβερνητικό σχήμα, θα δηλώσει: «Η κυβέρνηση δεν είχε θέσει υπό τον έλεγχό της το στρατό. Έρχονταν διαρκώς πληροφορίες για σχέδια συλλήψεως του Καραμανλή. Μερικά βράδια μάλιστα δεν κοιμόταν στη “Μεγάλη Βρετανία”, όπου είχε εγκατασταθεί με τον ερχομό του από τη Γαλλία. Κάποιο βράδυ κοιμήθηκε και στο πλοίο ενός φίλου του για να μην τον συλλάβουν».
Ο Τάκης Λαμπρίας, από τους στενότερους συνεργάτες του θα σημειώσει πως ο πρωθυπουργός «κυριολεκτικά περπάτησε πάνω στα κύματα μίας φουρτουνιασμένης θάλασσας».
Ο Σταύρος Ψυχάρης από την πλευρά του θα υποστηρίξει ότι στην πραγματικότητα οι μέρες που ο Καραμανλής αναγκάστηκε να εγκατασταθεί στο γιοτ του φίλου του ήταν περισσότερες από μία… «Διανυκτέρευε συχνά σε ένα μικρό σκάφος αναψυχής, μήκους τεσσάρων μόνον μέτρων με δύο τρεις άνδρες της ασφάλειάς του ως πλήρωμα, [που τη νύχτα] ανοιγόταν μερικές εκατοντάδες μέτρα από το λιμανάκι και έμενε εκεί μέχρι τα ξημερώματα, οπότε ο πρόεδρος της κυβερνήσεως επέστρεφε στο ξενοδοχείο πριν αρχίσει η μεγάλη κίνηση στους δρόμους».
2. «Σκόπιμα σταδιακή πορεία δράσης στην οποία στοιχεία συνέχειας και αλλαγής, καθώς και ουσιαστικές και συμβολικές πράξεις, εξισορροπήθηκαν με σύνεση» θα δημοσιεύσει αργότερα για την τακτική της μεταπολιτευτικής κυβέρνησης ο πολιτικός επιστήμων, ακαδημαϊκός Νικηφόρος Διαμαντούρος στο κείμενό του με τίτλο «Regime Change and the Prospects for Democracy in Greece: 1974-1983» (Η αλλαγή καθεστώτος και οι προοπτικές για τη δημοκρατία στην Ελλάδα: 1974-1983).
«Θεωρώ ως σημαντικότερο επίτευγμά μου το γεγονός ότι εδραίωσα τη δημοκρατία χωρίς αιματοχυσία» θα δηλώσει ο ίδιος ο Καραμανλής σε συνέντευξή του στο περιοδικό Time το 1976.
—
