Η Κερασούντα των αρχών του 20ού αιώνα ήταν μια πόλη που «μύριζε» θάλασσα και Ευρώπη και δεν μπορούσε να συγκριθεί με πολλές πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στον πυρήνα αυτής της ακμάζουσας κοινωνίας, σημαντικό σύμβολο της αστικής υπεροχής και του κοσμοπολιτισμού του ποντιακού ελληνισμού ήταν η «Λέσχη των Φίλων» ή «Κύκλος της Κερασούντας» (Cercle de Giresun).
Σε αντίθεση με την πλειονότητα των ποντιακών σωματείων της εποχής που είχαν εθνικό, εκπαιδευτικό ή φιλανθρωπικό χαρακτήρα, ο Κύκλος ιδρύθηκε στα πρότυπα των κλειστών ευρωπαϊκών λεσχών.
Όπως επισημαίνει ο Gerasimos Augustinos (1992), οι ελληνικές κοινότητες των παραλίων της Μικράς Ασίας χρησιμοποίησαν τέτοιους θεσμούς για να εδραιώσουν την ταξική τους ταυτότητα και να επικοινωνήσουν με τη Δύση.
Η Λέσχη στεγαζόταν σε ένα επιβλητικό νεοκλασικό κτήριο στην προκυμαία της πόλης, με μεγάλα παράθυρα που έβλεπαν στη θάλασσα, θυμίζοντας τα κτήρια της Κωνσταντινούπολης ή της Σμύρνης. Διέθετε αίθουσες ανάγνωσης με ευρωπαϊκό Τύπο, σαλόνια για μπιλιάρδο και χαρτιά, ενώ η γαλλική γλώσσα ήταν η επίσημη γλώσσα επικοινωνίας και αλληλογραφίας των μελών της, υπογραμμίζοντας το υψηλό μορφωτικό τους επίπεδο.
Η ελίτ της Κερασούντας είχε αίμα ελληνικό
Μέλος του Κύκλου δεν μπορούσε να είναι ο μέσος πολίτης, έπρεπε να ανήκει στην οικονομική και διοικητική αριστοκρατία της περιοχής. Σύμφωνα με τη μελέτη του Κυριάκου Χατζηκυριακίδη (2011) για την Ελληνική Κοινότητα της Κερασούντας, οι οικογένειες που πρωτοστατούσαν στη Λέσχη ήταν εκείνες που ταυτίζονταν με τη διοίκηση της κοινότητας και του δήμου, αλλά και εκείνοι που είχαν τον έλεγχο στο εμπόριο των φουντουκιών και τις ναυτιλιακές γραμμές. Ανάμεσά τους βρίσκονταν η:
- Οικογένεια Κωνσταντινίδη: Με πρωτεργάτη τον επί σειρά ετών δήμαρχο Γεώργιο Κωνσταντινίδη, η οικογένεια είχε τεράστια επιρροή, κατείχε αρχοντικά που σώζονται μέχρι σήμερα και ήταν οι κύριοι εκφραστές αυτού του ευρωπαϊκού κοσμοπολιτισμού
- Οικογένεια Παντελίδη: Μεγάλοι έμποροι φουντουκιών με διασυνδέσεις στην Ευρώπη. Ο Περικλής Παντελίδης ήταν από τους πλουσιότερους ανθρώπους της πόλης. Το αρχοντικό αποτελεί σήμερα το Μουσείο της πόλης
- Οικογένεια Πίσσα: Αριστοκρατική οικογένεια της Κερασούντας, με μέλη που συμμετείχαν ενεργά στα πολιτιστικά δρώμενα και τη φιλανθρωπία
- Οικογένεια Μαυρίδη: Πολλά μέλη της κατείχαν θέσεις στα Διοικητικά Συμβούλια των κοινοτικών οργανισμών και ήταν τακτικοί θαμώνες της Λέσχης. Είχαν επαφές στα μεγάλα λιμάνια της Μασσαλίας και της Τεργέστης
- Οικογένεια Σούρμελη: Γνωστοί για τις ναυτιλιακές και εμπορικές τους δραστηριότητες στην Ευρώπη. Είχαν έντονη παρουσία και στην Κωνσταντινούπολη, μεταφέροντας τον αέρα της Πόλης πίσω στην Κερασούντα.
Η Λέσχη ήταν το επίκεντρο των περίφημων «χορών μεταμφιεσμένων» (Bals Masqués) και των μουσικών εσπερίδων. Μαρτυρίες από το Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών (Φάκελος 212) περιγράφουν σκηνές όπου οι κυρίες της Κερασούντας, ντυμένες με την τελευταία λέξη της παρισινής μόδας, συζητούσαν για τις εξελίξεις στην Ευρώπη, ενώ οι άνδρες διαπραγματεύονταν εμπορικές συμφωνίες στους χώρους της Λέσχης όπου ήταν έντονη η μυρωδιά των ακριβών πούρων.
Ωστόσο, η Λέσχη δεν ήταν μόνο χώρος αναψυχής. Στα σαλόνια της λαμβάνονταν κρίσιμες αποφάσεις για την κοινότητα. Όπως αναφέρεται στην Ποντιακή Εστία (Κανδηλάπτης, 1951), η κοινωνική συνοχή που προσέφερε ο Cercle de Giresun επέτρεψε στην ελληνική ελίτ να διατηρήσει την πολιτική της επιρροή απέναντι στις οθωμανικές Αρχές μέχρι και τις παραμονές των μεγάλων διωγμών.
Το τέλος μιας εποχής
Η ακμή της Λέσχης σταμάτησε απότομα με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την Ανταλλαγή των Πληθυσμών. Το κτήριο, που κάποτε έσφυζε από ζωή και γαλλικούς διαλόγους, σιώπησε, αφήνοντας πίσω του μόνο τις μνήμες μιας κοινωνίας που κατάφερε να μετατρέψει μια γωνιά του Πόντου σε ευρωπαϊκό προάστιο.
Πόπη Παπαγεωργίου
