«Είμαι ένας διεθνής άνθρωπος, που οι γονείς του τον συνέλαβαν στη Ρωσία, γεννήθηκα στο Λονδίνο, δούλεψα στο Χόλιγουντ και ζω στην Ελβετία». Η παραπάνω ήταν μια από τις πολλές έξυπνες και αληθινές ατάκες του Πίτερ Ουστίνοφ, του ανθρώπου που το όνομά του συνήθως συνοδεύεται, και πολύ σωστά, με τα επίθετα «πολυτάλαντος», «ευφυής» και «πληθωρικός».
Έχοντας ένα υπερφορτωμένο DNA που έναν κανονικό άνθρωπο μπορούσε και να τον τρελάνει, ο Πίτερ Ουστίνοφ –γεννήθηκε σαν σήμερα πριν από 105 χρόνια, το 1921– πήρε τη ζωή του και τη δημιουργία σοβαρά, όχι όμως τον εαυτό του.
Και ίσως για αυτό να ήταν δυο φορές κερδισμένος. Παρόλο που πέρασε ζόρια, ανακάλυψε πολλά πράγματα τόσο για τον εαυτό του και για την οικογένεια του, όλα αυτά δεν έγιναν πληγές, αλλά πηγές για δημιουργία.
Κάθε σπίτι έχει τα μυστικά του
Πίτερ Αλεξάντερ Φράιρερ φον Ουστίνοφ ήταν το πλήρες όνομά του. Όσο για τις ρίζες του; Κρατήστε σημειώσεις: Ο πατέρας του ήταν κατά το 1/4 Πολωνοεβραίος, 1/2 Ρώσος, 1/8 Γερμανός και 1/8 Αιθίοπας. Η μητέρα του ήταν 1/2 Ρωσίδα, 1/4 Ιταλίδα, 1/8 Γερμανίδα και 1/8 Ιταλίδα.
Όλα αυτά τα περιέγραψε ο ίδιος στο αυτοβιογραφικό του βιβλίο Dear me, όπου ξεχωριστή θέση κατέχει η οικογένειά του. Καθώς όπως γράφει ο ίδιος: «Γεννήθηκα στο Λονδίνο και σταδιακά άρχισα να γνωρίζω τους γονείς μου. Εφόσον δεν είχα άλλους γονείς για να κάνω συγκρίσεις, θεώρησα ότι ήταν κανονικοί, μέσοι άνθρωποι και συμπέρανα ότι όλοι οι γονείς ήταν σαν αυτούς. Μόνο αργότερα άρχισα να υποψιάζομαι ότι οι δικοί μου γονείς ήταν ελαφρώς εκκεντρικοί, για να μην πω μποέμ».
Η μητέρα του ήταν ζωγράφος και πολύ πετυχημένη. Επίσης εργαζόταν για το μπαλέτο και το θέατρο και αργότερα έκανε τα σκηνικά και τα κουστούμια για την πρώτη παράσταση του γιου της. Ο πατέρας του πάλι αν και ρωσικής καταγωγής, είχε γερμανική υπηκοότητα και είχε κερδίσει το μετάλλιο του Σιδηρού Σταυρού ως πιλότος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατόπιν έγινε ανταποκριτής του Γερμανικού Πρακτορείου Ειδήσεων στο Λονδίνο. Όπως γράφει ο Ουστίνοφ: «Όλα πήγαιναν καλά ως την άνοδο του Χίτλερ. Ο πατέρας μου προήχθη σε ακόλουθο Τύπου της γερμανικής πρεσβείας αλλά μισούσε τους ναζιστές και οι ανώτεροί του τον επέπλητταν συχνά επειδή δεν διαστρέβλωνε τις ειδήσεις από τη Βρετανία και ανάγκαζε το Βερολίνο να κάνει τη δική του δουλειά, δηλαδή να τις μετατρέπει σε προπαγάνδα. Απεχθανόταν τον Γιόακιμ φον Ρίμπεντροπ, τον πρεσβευτή του Χίτλερ στη Βρετανία». Η κόντρα του με τον πρεσβευτή τον έκανε να παραιτηθεί το 1935. Τα επόμενα χρόνια, χάνει τη μια δουλειά μετά την άλλη.
Τελικά γίνεται δημοσιογράφος, αλλά το 1938 του τηλεφώνησε ο καινούργιος Γερμανός στρατιωτικός ακόλουθος στο Λονδίνο προκειμένου να οργανώσει μία συνάντηση μεταξύ Γερμανών και Βρετανών στρατιωτικών σε μια προσπάθεια να σχηματιστεί αντίσταση προς τον Χίτλερ. Από τότε, όπως σημειώνει ο Ουστίνοφ, λύθηκαν τα οικονομικά προβλήματα της οικογένειας. Παράλληλα άρχισαν και κάποια περίεργα ταξίδια του πατέρα, αλλά και οι φήμες ότι ήταν διπλός κατάσκοπος. Για την ιστορία, το 1938, ο πατέρας προσελήφθη στην MI5, δηλαδή την Υπηρεσία Βρετανικής Αντικατασκοπίας.
Όποια και αν ήταν η αλήθεια για αυτόν, ο Πίτερ Ουστίνοφ τελείωνε στο βιβλίο του, το κεφάλαιο για τον πατέρά του γράφοντας: «Ο πόλεμος έκανε γι’ αυτόν ό,τι δεν μπόρεσε να κάνει η ειρήνη. Του επέτρεψε να χρησιμοποιήσει όλη την εφευρετικότητα, το ένστικτο και το θάρρος του. Σήμερα είμαι πολύ πιο μεγάλος απ’ όσο έγινε ποτέ ο ίδιος. Μπορώ λοιπόν να τον αναπολώ με υπερηφάνεια, τρυφερότητα, κατανόηση και συμπόνια. Ναι, και αγάπη».
Καλλιτεχνική φύση
Τα μαθητικά του χρόνια δεν ήταν και τα καλύτερα, αφού εκτός από κακός μαθητής δεχόταν και builing από τους συμμαθητές του λόγω του ρώσικου επιθέτου του. Ήταν δε τόσο μεγάλη η πίεση, που ο πατέρας του αναγκάστηκε να αλλάξει το επίθετο του κάνοντας το Όστιν. Και μπορεί στο σχολείο, αν και ιδιωτικό, να πέρναγε χάλια, αλλά στο σπίτι του ξέδινε και έκανε τους δικούς του να γελάνε με τις φοβερές μιμήσεις του.
Στα 16 του εγκαταλείπει το σχολείο γιατί το βρίσκει «βαρετό και ψεύτικο». Γράφεται στη δραματική σχολή London Theater Studio και παράλληλα γράφει τα δικά του θεατρικά έργα ενώ εργάζεται και ως ηθοποιός. Το 1942 να ανεβαίνει το πρώτο του θεατρικό στο Λονδίνο. Όμως είναι και η χρονιά που κατατάσσεται στο στρατό και βρίσκεται σε στρατιωτική ακαδημία, ψάχνοντας την τύχη του για να κάνει καριέρα ως αξιωματικός. Ο ανυπότακτος χαρακτήρας του, δεν τον βοηθάει σε αυτό. Στην πρώτη του επίσημη πολεμική αποστολή, ο διοικητής του παρατηρεί στην αξιολόγησή του: «Σε καμία περίπτωση αυτός ο άντρας δεν πρέπει να τεθεί επικεφαλής άλλων»! Για καλή του τύχη εκεί γνωρίζεται με τον Βρετανό ηθοποιό Ντέιβιντ Νίβεν και γίνονται φίλοι. Και λίγα χρόνια αργότερα συνεργάτες.
Ο ηθοποιός των Όσκαρ
Μετά την όχι και τόσο πετυχημένη του πορεία στο στρατό, κυνηγάει εκ νέου το όνειρο του. Το 1951 το θεατρικό του Ο έρωτας των 4 συνταγματαρχών αποθεώνεται και από την Αμερική. Και στη μέκκα του κινηματογράφου, το Χόλιγουντ, κάνει όχι απλά αισθητή την παρουσία του, αλλά και κερδίζει πολλά χρήματα. Το 1961 κερδίζει Όσκαρ β’ ανδρικού ρόλου για την ερμηνεία του στον Σπάρτακο.
Και τέσσερα χρόνια μετά έρχεται και το δεύτερο Όσκαρ του, πάλι σε β’ ανδρικό ρόλο και με ολίγον από ελληνικό άρωμα. Υποδύθηκε έναν από τη συμμορία των απατεώνων στο Τοπ καπί του Ζιλ Ντασέν, δίπλα στη Μελίνα Μερκούρη αλλά και σε μια χαριτωμένη σκηνή με τη Δέσπω Διαμαντίδου, στην Καβάλα, όπου του δίνει ένα ψεύτικο παράσημο για να κάνει εφέ στους Εγγλέζους – υποψήφια κορόϊδα.
Η πρώτη του οσκαρική υποψηφιότητα είχε έρθει το 1952 για το Κβο Βάντις και η τέταρτη και τελευταία το 1969, όχι όμως για ερμηνεία αλλά για το σενάριο της κωμωδίας Τα εκατομμύρια που καίνε. Είπαμε ήταν πολυτάλαντος αλλά και διαχρονικός.
Τη δεκαετία του ’70 ήρθε ένας άλλος ρόλος που τον πέρασε στο νέο κινηματογραφικό κοινό, αυτόν του «Ηρακλή Πουαρό» στις ταινίες Θάνατος στο Νείλο και Ραντεβού με τον θάνατο. Έτσι, στο μεγάλο ρεπερτόριο των ρόλων του είχε και τον ήρωα της Άγκαθα Κρίστι.
Πάντως ήταν πολύ αγαπητός αλλά και «χρήσιμος» ηθοποιός ασχέτως αν δεν είχε πρωταγωνιστικό ρόλο. Μάλιστα κυκλοφορούσε και η φήμη ότι πολλές κινηματογραφικές παραγωγές έπρεπε να καθυστερούν την έναρξη των γυρισμάτων τους εάν ήθελαν τον Ουστίνοφ μέρος του καστ!
Πολίτης και δημιουργός του κόσμου
Από το 1969 και έπειτα, ο Ουστίνοφ συμμετείχε σε εκστρατείες όπως εκείνες της UNICEF. Στις 31 Οκτωβρίου 1984, ο Ουστίνοφ ήταν να συναντήσει την πρωθυπουργό της Ινδίας Ίντιρα Γκάντι, όμως εκείνη δολοφονήθηκε ενώ βρισκόταν καθ’ οδόν για να τη συναντήσει. Φυσικά παρευρέθη στην κηδεία της γράφοντας μάλιστα έναν εξαιρετικό επικήδειο, που δημοσιεύθηκε στις αγγλικές εφημερίδες. Γενικώς εκτός από τα θεατρικά του, έγραφε και σε έντυπα ενώ ήταν και Πρέσβης Καλής Θελήσεως του ΟΗΕ.
Διακρινόταν επίσης για τη γλωσσομάθειά του, αφού, ενώ είχε ως μητρική του την αγγλική, μιλούσε άπταιστα ρωσικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, ισπανικά, ελληνικά και τουρκικά.
Ήταν δηλωμένος φιλέλληνας και εκτός από αρκετές φορές που είχε βρεθεί στη χώρα μας, ήταν και ο αφηγητής στα ντοκιμαντέρ: O Ιπποκράτης στην Ολυμπία και Αναζητώντας τον Άθλο του Γιώργου Πετρίτση, που γυρίστηκαν με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 στην Αθήνα.
Και μπορεί από τον σαρκαστικό του λόγο να μην γλίτωσαν οι Βρετανοί, όμως αυτό δεν εμπόδισε την βασίλισσα Ελισάβετ να τον χρήσει ιππότη το 1999. Όλα καλά; Ναι, για τον ίδιον, όχι για τους Βρετανούς αφού στα τέλη της δεκαετίας του ’80, πήρε την ελβετική υπηκοότητα, προκειμένου να γλιτώσει την βρετανική υψηλή φορολογία.
Η χαρά της ζωής
Όσον αφορά την προσωπική του ζωή παντρεύτηκε τρεις φορές και απέκτησε τέσσερα παιδιά. Αρχικά με την ετεροθαλή αδελφή της συναδέλφου Άντζελα Λάνσμπερι, Ιζόλδη Ντένχαμ με την οποία παντρεύτηκε όταν εκείνος ήταν μόλις 19 ετών. Χώρισαν το 1950 και τέσσερα χρόνια αργότερα παντρεύτηκε την Καναδή ηθοποιό Σούζαν Κλοτιέρ, με την οποία απέκτησαν τρία παιδιά. Ένα από αυτά η κόρη του Πάβλα Ουστίνοφ είχε πει για τον πατέρα της: «Ηταν ένας πολύ απών πατέρας. Έλεγε “θα σας δω αύριο” και εξαφανιζόταν για έξι μήνες. Φυσικά, αυτό δεν το καταλαβαίνετε από τις φωτογραφίες, όπου μοιάζουμε σαν μια μεγάλη ευτυχισμένη οικογένεια».
Από το 1977 μέχρι το τέλος της ζωής του, το 2004, ήταν παντρεμένος με την Γαλλίδα Ελέν ντι Λο ντ’ Αλενάν. Και επειδή δεν είχε κάνει διαθήκη, όλη του η περιουσία πήγε αρχικά σε εκείνη. Μέχρι τη στιγμή που ο γιος του Ίγκορ –και αυτός από τον δεύτερο γάμο του– παρουσίασε μια χειρόγραφη διαθήκη γραμμένη με μολύβι, που όμως στα δικαστήρια που έγιναν δεν αναγνωρίστηκε ως γνήσια.
Γενικώς η οικογένειά του, μετά τον θάνατό του στις 28 Μαρτίου 2004, βρέθηκε σε μια μεγάλη χρονικά και οικονομικά διαμάχη. Σαν ο πατήρ Πίτερ τους έστησε μια μεγάλη πλάκα έστω και μεταθανάτια. Άλλωστε ο Ουστίνοφ μεταξύ άλλων είχε πει πως «η κωμωδία είναι ένας χαριτωμένος τρόπος, για να φανείς σοβαρός».
Σπύρος Δευτεραίος
