Νέα στοιχεία για τη μορφή και την ιστορία ενός εντυπωσιακού κρηναίου οικοδομήματος στους Φιλίππους έφερε στο φως η ανασκαφική έρευνα που πραγματοποίησε το 2025 ομάδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν, το μνημείο φαίνεται ότι στην τελευταία οικοδομική του φάση αποτελεί είτε αναμόρφωση ενός παλαιότερου κτίσματος που μεταφέρθηκε από άλλη θέση είτε ριζική ανακατασκευή μιας παλαιότερης κρήνης στο ίδιο σημείο.
Την εκτίμηση αυτή παρουσίασε η διευθύντρια της ανασκαφής, ομότιμη καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Ναταλία Πούλου, κατά τη διάρκεια της 38ης Αρχαιολογικής Συνάντησης για το Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη που πραγματοποιείται στο Κέντρο Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων του πανεπιστημίου.
Παραδείγματα από τη Μικρά Ασία
Όπως εξήγησε η Ναταλία Πούλου, παρόμοιες πρακτικές έχουν εντοπιστεί και σε πόλεις της Μικράς Ασίας.
Στη Σίδη, για παράδειγμα, ένα αυτοκρατορικό μνημείο μεταφέρθηκε από την αρχική του θέση και χρησιμοποιήθηκε αργότερα ως κρήνη, ενώ στη Σαγαλασσό μία κρήνη αναμορφώθηκε τόσο ως προς τη μορφή όσο και ως προς τον γλυπτικό της διάκοσμο σε δεύτερη οικοδομική φάση.
Η στοά και η «νησίδα 7»
Κατά την ανασκαφική περίοδο του 2025 αποκαλύφθηκε πλήρως το τμήμα της στοάς που βρίσκεται στη λεγόμενη «νησίδα 7», το οποίο ερευνάται από το 2023 σε συνέχεια παλαιότερων ανασκαφών.
Οι αρχαιολόγοι έχουν πλέον σαφή εικόνα για τη διάταξη της στοάς και της συγκεκριμένης οικοδομικής ενότητας της πόλης.
Το ανατολικό τμήμα φαίνεται ότι διαμορφώθηκε διαφορετικά και πιθανώς εξυπηρετούσε άλλη λειτουργία σε σχέση με το δυτικό. Η προσθήκη ορόφου αλλά και η ιδιαίτερη διαμόρφωση του ισογείου δείχνουν ότι οι χώροι αυτοί χρησιμοποιήθηκαν με διαφορετικό τρόπο.
Ο περίκλειστος χώρος της στοάς επικοινωνούσε με τους νότιους χώρους της νησίδας μέσω ενός μεγάλου θυραίου ανοίγματος πλάτους 2,35 μέτρων. Το άνοιγμα ήταν ιδιαίτερα επιμελημένο και διατηρεί ακόμη το κατώφλι του, ενώ στο σημείο εντοπίστηκε και ένα πινάκιο terra sigillata.
Η πλατεία και οι οδικοί άξονες της πόλης
Στην ίδια ανασκαφική περίοδο αποκαλύφθηκε και το πλήρες πλάτος του cardo, του κάθετου οδικού άξονα που οριοθετεί τη νησίδα 7 στα ανατολικά, με πλάτος έξι μέτρων.
Στο σημείο όπου συναντώνται οι δύο βασικοί δρόμοι της πόλης διαμορφώνεται μια πλατεία, η οποία δεν έχει ακόμη αποκαλυφθεί σε όλη της την έκταση.
Ένα σημαντικό μέρος της καταλαμβάνει το κρηναίο οικοδόμημα, του οποίου το σχήμα άρχισε να αποκαλύπτεται πιο καθαρά κατά την ανασκαφική περίοδο του 2025.
Η μορφή της κρήνης
Από το κυρίως κρηναίο οικοδόμημα έχει αποκαλυφθεί η βάση του, η οποία είναι επιστρωμένη με ισχυρό υδραυλικό κονίαμα. Η βάση φαίνεται ότι έχει τραπεζιόσχημη μορφή, με έντονα συγκλίνουσες πλευρές, δημιουργώντας ένα σφηνοειδές σχήμα προς τα ανατολικά.
Στην ανατολική άκρη εντοπίστηκαν τρία σημεία διανομής νερού. Αυτά διαμορφώνονταν με καμπύλα μαρμάρινα διαφράγματα μεγάλου πάχους, τοποθετημένα έτσι ώστε να δημιουργούν ελλειψοειδείς κόγχες.
Η μορφή αυτή υποδηλώνει ότι επρόκειτο για μια τρίπλευρη κρήνη, η οποία ακολουθούσε τη διαμόρφωση του χώρου όπου συγκλίνουν δύο δρόμοι της πόλης, ενώ ένας τρίτος οδηγούσε προς τα ανατολικά, πιθανότατα προς την Πύλη των Τειχών.
Γλυπτά, επιγραφές και νέα ευρήματα
Η ανασκαφή στους Φιλίππους έφερε στο φως και νέα γλυπτά ευρήματα.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει ένα γλυπτό λέοντα με πλούσια χαίτη, που πιθανότατα κοσμούσε το κρηναίο οικοδόμημα ή άλλες κατασκευές της πλατείας. Το γλυπτό χρονολογείται στους πρώιμους μεταχριστιανικούς αιώνες.
Παράλληλα εντοπίστηκαν τμήματα από θριγκό, τα οποία φαίνεται ότι συμπληρώνουν αρχιτεκτονικά μέλη που είχαν ήδη αποκαλυφθεί σε προηγούμενες ανασκαφές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και θραύσματα με λατινικές επιγραφές, που αναμένεται να προσφέρουν στοιχεία για την ταυτότητα και πιθανώς τη χρονολόγηση του μνημείου από το οποίο προέρχονται.
Για τη χρονολόγηση των κατασκευών γύρω από την πλατεία, οι βασικές ενδείξεις προέρχονται από νομίσματα του 8ου, 9ου και 10ου αιώνα, καθώς και από την κεραμική που βρέθηκε στα ανασκαφικά στρώματα.
