Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται ξανά στο κατώφλι μιας –ακόμη– μεγάλης στρατιωτικής ενέργειας στη Μέση Ανατολή, χωρίς μια καθαρή, δημόσια αιτιολόγηση του «γιατί» και «γιατί τώρα», γράφουν οι New York Times. Δεν υπάρχει «γιατί τώρα», δεν υπάρχει «ποιο ακριβώς είναι το πρόβλημα», δεν υπάρχει «ποιος είναι ο στόχος και ποιο το τέλος της διαδρομής». Υπάρχει μόνο η αίσθηση ότι μια απόφαση που αφορά εκατομμύρια ζωές μπορεί να ληφθεί σαν να πρόκειται για μια ακόμη κίνηση ισχύος που δεν χρειάζεται ιδιαίτερη εξήγηση.
Αυτό θεωρείται στρατηγικό κενό. Όταν μια χώρα πάει σε πόλεμο χωρίς καθαρά διατυπωμένο στόχο, τότε ο πόλεμος γίνεται αυτοσκοπός.
Και τότε αρχίζει η ολίσθηση: από τη «συμβολική επίδειξη», στο «αναγκαίο πλήγμα», και από εκεί στο «δεν μπορούμε να κάνουμε πίσω τώρα», επειδή το γόητρο, η ισχύς και η αξιοπιστία έχουν ήδη επενδυθεί στην κλιμάκωση.
Ο στόχος παραμένει θολός ακόμη και στις ίδιες τις διατυπώσεις του προέδρου. Άλλοτε μιλά για πυρηνικό πρόγραμμα, άλλοτε για πυραύλους, άλλοτε για «σταθερότητα της περιοχής», άλλοτε για «συμφωνία που πρέπει να γίνει», άλλοτε για να υποστηρίξει τους διαδηλωτές. Αυτή η εναλλαγή αιτιολογήσεων δείχνει έλλειψη σαφούς προσανατολισμού. Ωραία, οι ΗΠΑ θα χτυπήσουν. Μετά; Ποιος θα πληρώσει το μετά;
Το «μετά» δεν είναι ποτέ ουδέτερο. Το Ιράν δεν είναι στόχος που εξαφανίζεται σε μια νύχτα. Είναι κράτος με ιστορία, πληθυσμό, δίκτυα επιρροής και δυνατότητες αντιποίνων. Ακόμη και αν μια επίθεση παρουσιαστεί ως περιορισμένη, μπορούν να προκληθούν αντίποινα σε βάσεις και συμμάχους των ΗΠΑ, πίεση στη ναυτιλία, στην ενέργεια, στις μεταναστευτικές ροές και ένας κύκλος κλιμάκωσης που κανείς δεν ελέγχει απόλυτα. Όταν ανοίγεις την πόρτα του φρενοκομείου κινδυνεύεις να μπεις και εσύ μέσα.
Μήπως πίσω από τις ηθικές και στρατηγικές δικαιολογίες υποκρύπτεται μια πιο πεζή λογική ισχύος; Ο έλεγχος πόρων του Ιράν –ιδίως του πετρελαίου– από τον οποίο ωφελούνται σήμερα η Κίνα και άλλες δυνάμεις που οι ΗΠΑ αισθάνονται μη φιλικές προς αυτές; Η ωμότητα με την οποία συνοδεύονται οι απροκάλυπτες αμερικανικές απαιτήσεις υποβιβάζουν στα έσχατα επίπεδα τις διεθνείς σχέσεις. Είναι σαν να πρόκειται για επιχειρηματικό μοντέλο και όχι για αμφισβήτηση κρατικής κυριαρχίας.
Ο δρ Παντελής Φ. Οικονόμου διετέλεσε ανώτερο στέλεχος και πυρηνικός επιθεωρητής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ).
Σε άρθρο του επισημαίνει ότι έμεινε έκπληκτος όταν πρόσφατα έμαθε, από πρώην συνάδελφό του ασιατικής πυρηνικής δύναμης, «ότι τα έσοδα από τα πετρέλαια του Ιράκ, Λιβύης και Βενεζουέλας πηγαίνουν σε τράπεζες των ΗΠΑ και στη συνέχεια αυτές στέλνουν, σε περιορισμένα ποσά, χαρτονομίσματα σε δολάρια στις ομάδες που διακυβερνούν την κάθε χώρα. Η μεταφορά αυτών των πετρελαίων γίνεται από έναν προστατευμένο σκιώδη στόλο».
Τι ακριβώς συμβαίνει με τις ΗΠΑ και τον παγκόσμιο ρόλο τους; Έχουμε μια αμερικανική δικτατορία σε ένα μέρος του κόσμου, η οποία προσπαθεί να επιβληθεί παγκόσμια; Και αν αυτό συμβαίνει γιατί να συμπαραταχθεί κάποιος με την Αμερική του Τραμπ;
Για να επανέλθουμε στο Ιράν: το θέμα δεν είναι αν οι ΗΠΑ «μπορούν να χτυπήσουν;» αλλά «τι θα πετύχουν;». Μια εισβολή είναι σχεδόν απίθανη. Άρα μιλάμε για αεροπορική και ναυτική εκστρατεία, που εύκολα μετατρέπεται σε εβδομάδες πίεσης και σε μήνες αστάθειας.
Και το αποτέλεσμα; Ακόμη κι αν καταστραφούν εγκαταστάσεις, η τεχνογνωσία, η πολιτική βούληση, η αίσθηση περικύκλωσης και η λογική της εκδίκησης μένουν. Το Ιράν θα βρίσκεται εκεί αλλά μια μεγάλη αστάθεια θα ταλανίζει τη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιοχή. Αυτό θέλουν οι ΗΠΑ;
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν αν συμβεί –που δεν είναι εύκολο πλέον να αποφευχθεί– δεν έχει καθαρό πολιτικό στόχο, οπότε ή θα υπάρξει άδοξη υποχώρηση ή δεν θα τελειώσει.
Η απουσία δημόσιας εξήγησης δεν είναι απλώς δημοκρατικό έλλειμμα· είναι προμήνυμα στρατηγικής αποτυχίας. Γιατί αν δεν μπορείς να πεις καθαρά τι θες να πετύχεις, είναι πολύ πιθανό να καταλήξεις να πετυχαίνεις μια κρίση μεγαλύτερη από αυτή που υποτίθεται ότι ήθελες να προλάβεις.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν ο Τραμπ «θα το κάνει». Το ερώτημα είναι αν μια υπερδύναμη μπορεί να παίζει με τη φωτιά της Μέσης Ανατολής σαν να πρόκειται για ελεγχόμενο πείραμα.
