Σήμερα, 24 Ιανουαρίου, η Νόρα Βαλσάμη κλείνει τα 78 της χρόνια. Μια ημερομηνία-σταθμός, όχι μόνο γιατί σηματοδοτεί έναν ακόμη κύκλο ζωής για την ίδια την ηθοποιό, αλλά και γιατί φωτίζει μια διαδρομή γεμάτη αντιθέσεις:
Επιτυχία και απομόνωση, έρωτα και απώλεια, αποθέωση αλλά και σιωπή.
Η ζωή της μοιάζει με κινηματογραφικό φιλμ που ξεκίνησε με φως, κύλησε με ένταση και σήμερα προβάλλεται χαμηλόφωνα, αλλά με αλήθεια.
Χαμηλών τόνων, με σπάνια ομορφιά και φυσική ευγένεια, η Νόρα Βαλσάμη υπήρξε και παραμένει μία από τις πιο αγαπημένες Ελληνίδες ηθοποιούς. Ένα γνήσιο ταλέντο που δεν χρειάστηκε ποτέ υπερβολές για να ξεχωρίσει. Σημάδευε τους ρόλους που υποδυόταν παίζοντας με άνεση και φυσικότητα, αφήνοντας πάντα κάτι ανθρώπινο πίσω της.
Τα πρώτα χρόνια – Από το Κάιρο στην τέχνη
Η Ελεονώρα Βαλσάμη, όπως είναι το πραγματικό της όνομα, γεννήθηκε το 1948 και μεγάλωσε στο Κάιρο από Έλληνες γονείς. Εκεί ήρθε πρώτη φορά σε επαφή με την τέχνη, μαθαίνοντας χορό και ρυθμική. Από νωρίς φάνηκε πως η κίνηση, το συναίσθημα και η έκφραση ήταν για εκείνην κάτι φυσικό, σχεδόν έμφυτο.
Με την επιστροφή της οικογένειας στην Ελλάδα, η απόφαση ήταν ξεκάθαρη.
Σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Γιώργου Θεοδοσιάδη και αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά στην υποκριτική. Δεν κυνηγούσε τη φήμη, κυνηγούσε την αλήθεια του ρόλου που κάθε φορά αναλάμβανε.
Το θέατρο – Η σκηνή ως δοκιμασία και λύτρωση
Σπουδάστρια ακόμη, και μόλις 17 χρόνων, το 1965, έκανε το ντεμπούτο της στο θέατρο με τις Εκκλησιάζουσες του Αριστοφάνη. Ήταν η πρώτη της επαφή με τη σκηνή και η αρχή μιας βαθιάς σχέσης με το θέατρο, που θα τη συνόδευε σε όλη της τη ζωή.
Την επόμενη κιόλας χρονιά, ο κινηματογράφος την κέρδισε ολοκληρωτικά. Η Φίνος Φιλμ την «ανακαλύπτει» και η Νόρα Βαλσάμη αφοσιώνεται για πολλά χρόνια στη μεγάλη οθόνη. Μετά το θάνατο του Φιλοποίμενα Φίνου, το 1977, επιστρέφει δυναμικά στο θέατρο, όπου συνεργάζεται με εκλεκτούς θιάσους.
Το 1979 υπογράφει συμβόλαιο με το Εθνικό Θέατρο και ενσαρκώνει σημαντικούς ρόλους του κλασικού και σύγχρονου ρεπερτορίου. Οι κριτικές είναι διθυραμβικές. Ξεχωρίζει στον Ματωμένο γάμο του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, στον Ιδανικό σύζυγο του Όσκαρ Ουάιλντ και στα Βρόμικα χέρια του Ζαν-Πολ Σαρτρ. Το 1992 παίζει τραγωδία, στην Αντιγόνη του Σοφοκλή, αποδεικνύοντας πως το εύρος της ήταν βαθύ και ουσιαστικό.
Το παιδί της Φίνος Φιλμ
Το 1965, στα γυρίσματα της ταινίας Τζένη-Τζένη, η Νόρα Βαλσάμη περνά από οντισιόν. Ο Φίνος θέλει να δει πώς «γράφει» στο πανί. Της δίνει έναν μικρό ρόλο – μια τραγουδίστρια σε νυχτερινό κέντρο, με τη φωνή της ντουμπλαρισμένη από την Καίτη Χωματά.
Ήταν αρκετό. Την επόμενη χρονιά υπογράφει αποκλειστικό συμβόλαιο με την εταιρεία και ξεκινά η συναρπαστική κινηματογραφική πορεία της. Το 1966 πρωταγωνιστεί στις Κυρίες της αυλής και αποκαλύπτει το εύρος του ταλέντου της.
Ακολουθούν δραματικοί ρόλοι υψηλών απαιτήσεων στις ταινίες Στεφανία, Πυρετός στην άσφαλτο και Εν ονόματι του νόμου.
Η σχέση της με τη Φίνος Φιλμ ήταν σχεδόν οικογενειακή. Ο ίδιος ο Φίνος συνήθιζε να λέει: «Η Νόρα είναι δικό μας παιδί».
Η ίδια έχει πει για τη συνεργασία της αυτή, τη σπουδαιότερη ίσως της καριέρας της: «Η αγαπημένη μου ταινία είναι η τελευταία που έκανα στην Φίνος Φιλμ Οι βάσεις και η Βασούλα του Ντίνου Δημόπουλου, αλλά και η πρώτη μου, Οι κυρίες της αυλής – τρελαίνομαι γι’ αυτήν!».
Η φιλία με την Αλίκη – Μια αδελφική σχέση ζωής
Μέσα στον καλλιτεχνικό κόσμο, του οποίου η Νόρα Βαλσάμη έγινε κομμάτι πρωταγωνιστώντας σε 20 ταινίες της Φίνος Φιλμ, γεννήθηκε και μια από τις πιο δυνατές φιλίες. Η Νόρα Βαλσάμη και η Αλίκη Βουγιουκλάκη υπήρξαν αχώριστες. Η σχέση τους δεν έμοιαζε με κοσμική συναναστροφή, αλλά με οικογενειακό δεσμό.
Η Νόρα έμεινε δίπλα στην Αλίκη μέχρι το τέλος της ζωής της, το 1996. Η απώλεια αυτή την σημάδεψε ανεξίτηλα: «Ήμασταν σαν αδερφές με τη Βουγιουκλάκη, συνέχεια μαζί. Αναπολώ τα όμορφα καλοκαίρια στον Θεολόγο και συνειδητοποιώ πόσο μου λείπει. Ήμουν εκεί όταν έφυγε, εκεί μπροστά στα μάτια μου, και είναι κάτι που δεν μπορώ να ξεπεράσω. Η απώλειά της με συγκλόνισε γιατί η Αλίκη ήταν η οικογένειά μου» είχε παραδεχτεί για την καλή της φίλη.
Η τηλεόραση και ο στυλοβάτης της, ο Ερρίκος Ανδρέου
Παράλληλα με το θέατρο και τον κινηματογράφο, η Νόρα Βαλσάμη γίνεται ιδανική ερμηνεύτρια των έργων του Ξενόπουλου που μεταφέρονται στην τηλεόραση από τον μετέπειτα σύζυγό της, Ερρίκο Ανδρέου. Οι σειρές αυτές γνωρίζουν τεράστια επιτυχία και την καθιερώνουν και στη μικρή οθόνη. Ακολουθούν ρόλοι σε τηλεοπτικές σειρές όπως Μια γυναίκα από το παρελθόν, Έλλη και Άννα και άλλες, όπου η ερμηνευτική της ωριμότητα συγκινεί.
Η γνωριμία της με τον Ανδρέου το 1969, στα γυρίσματα της ταινίας Τα δύο πόδια σε ένα παπούτσι, που σκηνοθετούσε εκείνος, εξελίχθηκε σε έρωτα ζωής. Παντρεύτηκαν και απέκτησαν έναν γιο, τον Κωνσταντίνο-Ερρίκο. Ο δεσμός τους υπήρξε βαθύς, ήσυχος αλλά και απόλυτος.
Τρία χρόνια μετά το θάνατό του, ο πόνος παραμένει: «Μου λείπει πάρα πολύ… Τον λάτρευα, ήταν ο άνθρωπός μου. Ο Ερρίκος ήταν ο πιο γλυκός και ευγενικός άνθρωπος που γνώρισα στη ζωή μου» είπε σε πρόσφατη συνέντευξή της, και συνέχισε τονίζοντας: «Δεν τον ξεπερνάς ποτέ. Μαθαίνεις απλώς να ζεις με τον πόνο».
Η μοναξιά και η οικονομική δοκιμασία
Μετά το θάνατο του άντρα που σημάδεψε για πάντα τη ζωή της, σαν να μην έφτανε ο πόνος της απώλειας, ήρθαν και οι οικονομικές δυσκολίες. Η Νόρα Βαλσάμη είχε μιλήσει ανοιχτά για τα προβλήματα που αντιμετώπιζε:
«Δεν έχω λεφτά, παίρνω 500 ευρώ. Δεν φτάνουν ούτε να πάρω νερά και καφέδες. Ντροπή».
Η οικονομική της κατάσταση, λίγο μετά την απώλεια του Ερρίκου Ανδρέου, ήταν τέτοια που είδε ακόμα και το σπίτι της στη Ραφήνα να βγαίνει σε πλειστηριασμό. Κινδύνευε να χαθεί λόγω οφειλής ύψους 18.000 ευρώ.
Ευτυχώς, όμως, η εξέλιξη ήταν θετική. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της εκπομπής «Το Πρωινό», γνωστή εταιρεία παραγωγής ελληνικών ταινιών είχε παρέμβει διακριτικά, οδηγώντας την όλη υπόθεση σε διακανονισμό και βάζοντας τέλος στην αγωνία της ηθοποιού.
Η ίδια, εμφανώς ανακουφισμένη, είχε μιλήσει στην εκπομπή αποκαλύπτοντας: «Το σώσαμε το σπίτι, δόξα τω Θεώ. Είναι μια μεγάλη εταιρεία κινηματογραφική, μου το έσωσε, μου το πήρε το σπίτι, δόξα τω Θεώ. Με παρακάλεσαν να μην το πω πουθενά. Το σπίτι είναι δικό μου, τελείωσε. Απλά θέλει φτιάξιμο μέσα…».
Έτσι, ένα σπίτι γεμάτο μνήμες παρέμεινε στα χέρια της, χαρίζοντάς της μια ελπίδα αισιοδοξίας για τη συνέχεια. Όμως, η καθημερινότητα παραμένει δύσκολη και μοναχική.
Στα 78 της η Νόρα Βαλσάμη δεν διεκδικεί τίτλους, ούτε επιστροφές. Την τελευταία φορά που επικοινώνησε κάποιος μαζί της, είχε εγκατασταθεί στη Σύρο, μακριά από τα φώτα, με τις αναμνήσεις ως συντροφιά. Έζησε μια ζωή γεμάτη τέχνη, αγάπη και απώλειες. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το μεγαλύτερό της έργο: Το ότι έζησε χωρίς εκπτώσεις αλλά με πολύ πάθος.
Κάλλια Λαμπροπούλου
