Ας μεταφερθούμε στο πολύ μακρινό 1920. Τότε που εκδόθηκε το φεμινιστικό περιοδικό του Συνδέσμου Γυναικών Ο Αγώνας της Γυναίκας, κάποια άρθρα του οποίου έφεραν την υπογραφή Άλκης Θρύλος. Σε πρώτο άκουσμα και ανάγνωση, θυμίζει αντρικό όνομα.
Όμως πίσω από αυτό το ψευδώνυμο ήταν η Ελένη Κορύλλου, η διευθύντρια του περιοδικού, που δεν ήταν άλλη από την Ελένη Νεγρεπόντη, που στην πορεία έγινε Ελένη Ουράνη και έτσι πέρασε στην ιστορία.
Ο …θρύλος θέλει την εν λόγω γυναίκα να διαλέγει αντρικό όνομα προκειμένου να δείξει ότι είναι ελεύθερη και ασυμβίβαστη, χαρακτηριστικά τα οποία εκείνη την εποχή είχαν μόνο οι άνδρες. Παράλληλα βέβαια γνώριζε πως θα ακουγόταν περισσότερο σαν άντρας παρά ως γυναίκα. Η εποχή ήταν αντιδραστική προς τις γυναίκες. Με το δικό της όνομα θα δημιουργούσε προκατάληψη εκ των προτέρων.
Από σπίτι
Είχε γεννηθεί το 1896, τη χρονιά της αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα. Πατέρας της ήταν ο Μιλτιάδης Νεγρεπόντης, οικονομολόγος, πρωτοπόρος του προσκοπισμού στην Ελλάδα και υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση του Ελευθέριου Βενιζέλου, και μητέρα της η Μαρία Lüders-Νεγρεπόντη, αθλλήτρια, φεμινίστρια (πρώτη πρόεδρος του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας), και δημιουργός της Σχολής Αδελφών και του Σώματος Εθελοντριών Αδελφών Νοσοκόμων.
Από νεαρή ηλικία ασχολήθηκε με τη λογοτεχνία και την κριτική καλλιεργώντας έτσι την κλίση της στα γράμματα και στην κριτική σκέψη. Εμφανίστηκε το 1915 στα περιοδικά Νουμάς, Βωμός και Πυρσός και στην εφημερίδα Ακρόπολις, δείχνοντας άμεσα τις κατοπινές τάσεις της στην κριτική, την ποίηση και τον θεατρικό λόγο. Παράλληλα δημοσιεύει τα μονόπρακτα Ο χορός του βοριά και Η ομορφιά που σκοτώνει, ποιήματα, καθώς και τα πρώτα κριτικά κείμενα.
Το 1916 παίχτηκε το μονόπρακτο έργο της Φλοίσβος, αποσπώντας αρνητικές κριτικές.
Το 1920 γίνεται μέλος του Συνδέσμου Ελληνίδων υπέρ των Δικαιωμάτων της Γυναικός, ενώ παράλληλα επιδίδεται στην αρθρογραφία με θέμα τον φεμινισμό. Λίγο νωρίτερα παντρεύτηκε τον Πολύβιο Κορύλλο, καθηγητή Χειρουργικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, εξού και το όνομα Ελένη Κορύλλου στη διεύθυνση του εντύπου.
Ο φόβος και ο τρόμος
Ως άτομο βαθύτατης κουλτούρας και αισθητικής ασχολήθηκε και με την κριτική τόσο τη λογοτεχνική όσο και τη θεατρική. Το 1924 δημοσιεύει δύο κριτικές προσεγγίσεις για τον Διονύσιο Σολωμό και τον Κωστή Παλαμά. Από το 1927 και μετά, συνεργάζεται με πολλά περιοδικά και εφημερίδες, ανάμεσα σε αυτά τη Νέα Εστία όπου είχε τη στήλη της θεατρικής κριτικής, τον Νουμά και την Ακρόπολη.
Φυσικά η πραγματική της ταυτότητα έγινε γνωστή σχεδόν αμέσως στους κύκλους της λογοτεχνίας και του θεάτρου. Και βρέθηκε, ως γυναίκα, να δέχεται περισσότερα πυρά από συναδέλφους της!
«Η Άλκης Θρύλος είναι το αίσχος της ελληνικής διανόησης», «Η παρουσία του Άλκη Θρύλου στα νεοελληνικά γράμματα είναι ολέθρια», έγραφαν γι’ αυτήν. Η ίδια δεν ενοχλήθηκε διόλου από όλα αυτά. Ίσως να ήταν και υπέρμαχος της φράσης-θέσης «Ας γράψουν ό,τι θέλουν για μένα, αρκεί να γράφουν σωστά το όνομά μου». Πολλά χρόνια αργότερα έλεγε: «Έχουν γραφτεί για εμένα επικρίσεις βαρύτατες που παρόμοιες δεν νομίζω να έγραψα για κανέναν».
Η αλήθεια ήταν ότι οι περισσότεροι του χώρου, έτρεμαν την κριτική της. Μπορούσε να απαξιώσει ακόμα και μεγάλα ονόματα, αν μια δημιουργία τους δεν της άρεσε. Με λόγο αιχμηρό μεν, αλλά ποτέ προσβλητικό.
Για να καταλάβετε για τι μιλάμε, είχε γράψει π.χ. για τη συνεργασία Μαρίκας Κοτοπούλη και Καρόλου Κουν: «Στη γυναίκα χωρίς σημασία, η Κοτοπούλη δεν πειθάρχησε στη διδασκαλία του Κουν. Έμεινε ξένη στην αρμονία του συνόλου και στο ουσιαστικό πνεύμα και νόημα του έργου».
Ο Κώστας Ουράνης και οι μεγάλες αλλαγές
Ήταν υπέρμαχος του δημοτικισμού, της ψήφου των γυναικών και της ισότητας. Όλα αυτά σε χρόνια που ήταν κόκκινο πανί για την κοινωνία, ακόμα και τις ομόφυλές της. Έγραφε, για παράδειγμα: «Γυναίκες, θα είστε άξιες να ελευθερωθείτε, όταν αγωνισθείτε για την ελευθερία σας. Γυναίκες που σας λατρεύουν πλανερά, γυναίκες που σας δέρνουν, όμοια, είστε όλες σκλάβες. Τίποτα δεν μπορούμε να περιμένουμε από την καλή θέληση των ανδρών. Τα δεσμά μας θα προσπαθούν να μας τα κρατούν πάντα. Τη χειραφέτησή μας μόνο με την δικές μας δυνάμεις θα την κατακτήσουμε».
Η δεκαετία του 1920 ήταν η δεκαετία των μεγάλων αλλαγών στην ζωή της.
Η εμφάνιση του ποιητή και λογοτέχνη Κώστα Ουράνη υπήρξε καταλυτική. Ερωτεύονται και γίνεται ο δεύτερος σύζυγός της. Εκείνη παραμένει μεν Άλκης Θρύλος στις κριτικές της, αλλά σε όλα τα άλλα είναι πλέον η Ελένη Ουράνη.
Ο Πάνος Καραβίας, συγγραφέας και δημοσιογράφος της εποχής, μοιράζεται την εμπειρία της γνωριμίας του με την Ελένη Ουράνη: «Την γνώρισα από τον Ουράνη στην αρχή του ερωτικού τους δεσμού στο Παρίσι. Είχα ήδη ακούσει και μάθει για την μοντέρνα της εμφάνιση και τα κοντά της μαλλιά, αλλά ήταν έκπληξη για εμένα βλέποντάς την με τον αέρα μεγάλης κυρίας με πολλή θηλυκότητα κάτω από την επίδραση του ανδρός που αγαπούσε. Θα ήταν γύρω στα 35 της χρόνια, τώρα».
Όσον αφορά τον Σύνδεσμο των Γυναικών, αποχώρησε το 1926, μετά από ένα διεθνές φεμινιστικό συνέδριο.
Εκεί, πολλές από τις ηγέτιδες, τις οποίες θαύμαζε για το πνεύμα τους, παρατήρησε πως είχαν παραμελημένη εμφάνιση. Διαφώνησε σφοδρά, καθώς πίστευε ότι η γυναίκα που βρίσκεται στην αγορά εργασίας, δεν χρειάζεται να χάνει το θέλγητρο της.
Τα μετά
Το 1971, λίγους μήνες πριν από το θάνατό της, έγινε η πρώτη Ελληνίδα που εκλέχτηκε ακαδημαϊκός. Πολλά χρόνια νωρίτερα, και συγκεκριμένα το 1950, συμμετείχε ως ιδρυτικό μέλος της Ομάδας των Δώδεκα (1950-1967), η οποία αποσκοπούσε στη θέσπιση έγκριτων λογοτεχνικών βραβείων, καταρχάς για την πεζογραφία και ακολούθως για άλλα λογοτεχνικά είδη, καθώς και της Ένωσης Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών και μέλος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του Εθνικού Θεάτρου και των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας.
Στις 12 Ιουλίου 1953 βίωσε την απώλεια του Κώστα Ουράνη. Το 1963, στο πλαίσιο της «Ομάδας των Δώδεκα», θεσμοθετεί το Βραβείο «Μαρία Νεγρεπόντη» εις μνήμην της μητέρας της. Την ίδια χρονιά υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη της Ταινιοθήκης της Ελλάδος.
Το 1969 της απονεμήθηκε το λογοτεχνικό κρατικό βραβείο ταξιδιωτικών εντυπώσεων για τον τρίτο τόμο του έργου της Εκδρομές και ταξίδια.
Η Ελένη Ουράνη, προς τιμήν της ίδιας, αλλά και του συζύγου της, κληροδότησε τη μεγάλη περιουσία της στην Ακαδημία Αθηνών για τη δημιουργία ιδρύματος, με στόχο την ευρύτερη καλλιέργεια της πνευματικής ζωής του ελληνισμού. Το Ίδρυμα Ουράνη αναλαμβάνει χορηγίες στο χώρο του πολιτισμού, βραβεύσεις συγγραφέων, υποτροφίες σπουδαστών αλλά και έδρες νεοελληνικών σπουδών στο εξωτερικό.
Έφυγε σαν σήμερα το 1971. Και αν αναρωτιέστε τι άνθρωπος ήταν η Ελένη Ουράνη, την απάντηση την είχε δώσει η ίδια, σαν μοτο της ζωής της: «Να δημιουργείς κάποιους σκοπούς και να αγωνίζεσαι γι’ αυτούς για να δίνεις στον εαυτό σου στην ψευδαίσθηση ότι όλα δεν είναι κενά και περιττά».
Σπύρος Δευτεραίος
