Ο Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης δεν ήταν απλώς ένας αρχαιολόγος· ήταν ένας άνθρωπος που δούλεψε με την καρδιά στραμμένη στο παρελθόν και το βλέμμα καθηλωμένο στο θαύμα της ανθρώπινης δημιουργίας. Παιδί Ποντίων της Τασκένδης, κουβάλησε μέσα του μια βαθιά αίσθηση ταυτότητας που δεν ξεθώριασε. Άλλωστε, μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον που κρατούσε έντονα τα στοιχεία της ελληνικής παράδοσης, κάτι που τον συνόδευσε σε όλη του τη ζωή.
Οι συνάδελφοί του μιλούσαν πάντα για εκείνο το σπάνιο κράμα απλότητας και οξυδέρκειας. Για έναν άνθρωπο που, παρότι αποκάλυπτε πολιτισμούς χαμένους για χιλιάδες χρόνια, παρέμενε γήινος, ζεστός, ουσιαστικός.
Ο Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της παγκόσμιας Αρχαιολογίας, με έργο που ξεπερνά τα σύνορα χωρών και εποχών.
Σπούδασε Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο της Τασκένδης και, ήδη από τα φοιτητικά του χρόνια, συμμετείχε σε ανασκαφές στο Ουζμπεκιστάν και στο Τουρκμενιστάν. Η πορεία του τον οδήγησε στη Μόσχα, όπου συνέχισε τις σπουδές του και συνδέθηκε με τη Σοβιετική Ακαδημία Επιστημών, στην οποία εργάστηκε επί δεκαετίες.
Ειδικεύτηκε στην Αρχαιολογία της Μέσης και Κεντρικής Ασίας, περιοχές ελάχιστα μελετημένες εκείνη την εποχή, και σύντομα αναδείχθηκε σε κορυφαία μορφή του χώρου.
Κατά τη διάρκεια της καριέρας του πραγματοποίησε πολυάριθμες ανασκαφές σε Ουζμπεκιστάν, Τουρκμενιστάν, Αφγανιστάν και Ιράν.
Από τα πιο σημαντικά του επιτεύγματα ήταν η αναγνώριση και η συστηματική έρευνα του αρχαίου πολιτισμού της Μαργιανής, στο Τουρκμενιστάν, ενός σύνθετου και ανεπτυγμένου πολιτισμού της Εποχής του Χαλκού, που μέχρι τότε ήταν ουσιαστικά άγνωστος. Η συμβολή του στη χαρτογράφηση αυτού του πολιτισμού θεωρείται θεμελιώδης για την κατανόηση των διαδρομών και των επαφών στην Κεντρική Ασία.
Το 1978-79 προχώρησε στην ανασκαφή που τον καθιέρωσε διεθνώς: την ανακάλυψη στο Τίλια Τεπέ στο βόρειο Αφγανιστάν.
Εκεί εντόπισε επτά βασιλικούς τάφους που περιείχαν περίπου 20.000 χρυσά αντικείμενα· μία από τις εντυπωσιακότερες συλλογές ευρημάτων που βρέθηκαν ποτέ στην περιοχή. Ο «Χρυσός της Βακτριανής», όπως έγινε γνωστή η ανακάλυψη, αποκάλυψε μια μοναδική συνύπαρξη καλλιτεχνικών επιρροών –ελληνιστικών, ινδικών, περσικών και νομαδικών– και ανέδειξε τη σημασία της Βακτριανής ως πολιτισμικού σταυροδρομιού.
«Η σχεδόν ποιητική, πολλές φορές, αλλά πάντοτε επιστημονική γραφή του Σαρηγιαννίδη ήταν ένας από τους λόγους που τον αποκαλούσαν “ποιητή” της Αρχαιολογίας. Ο άλλος λόγος ήταν η εξαιρετική ευαισθησία του να ξεχωρίζει και να εκτιμά αμέσως τη μοναδικότητα και την ιδιαιτερότητα των υλικών ευρημάτων, και να προσπαθεί να φτάσει από τη ύλη στις ιδέες και τις ιδεολογίες» είχε τονίσει η αναπληρώτρια καθηγήτρια Αρχαιολογίας Ευριδίκη Κεφαλίδου, σε εκδήλωση που διοργανώθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2014 από την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών.
Το έργο του Πόντιου αρχαιολόγου δεν περιορίστηκε στις ανασκαφές. Αγωνίστηκε για την προστασία και τη μεταφορά των θησαυρών του Αφγανιστάν, ιδιαιτέρως κατά τη διάρκεια περιόδων πολέμου και αστάθειας. Παρέμεινε ενεργός στην έρευνα σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής του και τιμήθηκε με πολλά βραβεία και διακρίσεις, ανάμεσά τους το Παράσημο του Φοίνικος από την Ελληνική Δημοκρατία και η ύψιστη τιμητική διάκριση του Τουρκμενιστάν.
Μια πολύτιμη φιλία
Το 1995, σε μια εκδήλωση της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ποντίων Νοτίου Ελλάδας για την ενίσχυση του έργου του Βίκτωρα Σαρηγιαννίδη, ο αρχαιολόγος γνωρίστηκε με τον σημερινό πρόεδρο της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών Χρήστο Γαλανίδη. Από τότε, η αμοιβαία εκτίμηση και η κοινή καταγωγή οδήγησαν σε μια βαθιά φιλία.
Ο Χρήστος Γαλανίδης, εντυπωσιασμένος από την προσωπικότητα και το έργο του «συμπατριώτη» του, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη δύσκολη επιστροφή στη γενέτειρά του.
Στην Ελλάδα και στις κοινότητες των Ποντίων του εξωτερικού οργανώθηκαν εκδηλώσεις και δράσεις για την υποδοχή του, ενώ χάρη σε αυτές έγινε δυνατή και η μεταφορά του μεγαλύτερου μέρους των ευρημάτων του στην Ελλάδα.
Σημαντικός σταθμός υπήρξε η ανακάλυψη της αλληλογραφίας του με διεθνείς φορείς για την κατοχύρωση της Μαργιανής, καθώς και η διάσωση και ψηφιοποίηση του αρχείου του.
Η εκδήλωση προς τιμήν του
Η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών διοργανώνει την Κυριακή 30 Νοεμβρίου, στις 11:00, ακόμα μία εκδήλωση αφιερωμένη στον σπουδαίο αρχαιολόγο, με στόχο την ανάδειξη του πολυσχιδούς έργου του.
Θα παρουσιαστούν:
• Έκθεση με υλικό από τη ζωή και την έρευνά του.
• Το βιβλίο του Χρήστου Γαλανίδη Βίκτορας Ι. Σαρηγιαννίδης – Ο ποιητής της αρχαιολογίας, το οποίο επιχειρεί μια συνολική παρουσίαση της διαδρομής και της προσωπικότητάς του.
Ο Χρήστος Γαλανίδης έχει περιγράψει: «Ο Β. Σαρηγιαννίδης με προσκάλεσε να πάω εκεί λέγοντας μου “Ας’ αυτά π’ εφτάς κι έλα με τ’ εμέν, να πάμε σ’ την έρημον κι σ’ ανασκαφάς, εκέσ’ με τον Θεόν θα καλατσεύομεν“, δηλ. άσε αυτά που κάνεις, και έλα μαζί μου να πάμε στην έρημο και στις ανασκαφές, εκεί θα συνομιλούμε με τον Θεό. Ανταποκρίθηκα στη πρόσκληση του, πήγα στο συνέδριο, πήγα στην έρημο στο χώρο των ανασκαφών με τον Βίκτωρα Σαρηγιαννίδη, εκείνος αναζητούσε και αναζητεί τον Θεό στη γη και στον ουρανό».
Η εκδήλωση επιχειρεί να φωτίσει συνολικά την πορεία του: τον επιστήμονα που άνοιξε νέους δρόμους στην αρχαιολογική έρευνα, αλλά και τον Πόντιο που δεν ξέχασε ποτέ την καταγωγή του. Έναν άνθρωπο που κατέγραψε με επιμονή την ιστορία πολιτισμών και, μέσα από αυτήν, συνέβαλε καθοριστικά στη δική μας.
Οι φωτογραφίες που περιλαμβάνονται στο υλικό της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών προέρχονται από δυόμισι δεκαετίες κοινής πορείας και αποτυπώνουν την ανθρώπινη και επιστημονική του διαδρομή.
