Γιώργος Βελισσαρίδης (1909-1994): Ο γνωστός-άγνωστος Τραπεζούντιος με το πολυδιάστατο έργο

Δεν υπάρχει Πόντιος (παλαιάς κοπής) ή γενικότερα Έλληνας άνω των 25 που δεν έχει γνωρίσει έστω και μία πτυχή του πλούσιου έργου του. Η υπογραφή του, αν και αθέατη, βρισκόταν στα εξώφυλλα και τα διακοσμητικά της λογοτεχνικής επιθεώρησης Ποντιακά Φύλλα, αλλά και σε χαρτονομίσματα που μπήκαν σε κάθε ελληνικό σπίτι, από το 1946 μέχρι την αλλαγή από δραχμή σε ευρώ, και γραμματόσημα που έκαναν το γύρο του κόσμου.

Το έργο του χαράκτη Γιώργου Βελισσαρίδη (1909-1994) είναι γνωστό σε πολλούς –αν όχι σε όλους–, το όνομά του όμως δεν έχει βρει ακόμα την αναγνώριση που του αξίζει στην ποντιακή κοινότητα.

Ακόμα και στην Εγκυκλοπαίδεια του ποντιακού ελληνισμού υπάρχει μόνο μία σύντομη αναφορά στο όνομά του, στο λήμμα «Ποντιακά Φύλλα»: «Τα Ποντιακά Φύλλα είναι, επίσης, το ποντιακό έντυπο που καθιέρωσε την καταχώριση πολλών βινιετών-κοσμημάτων σε μόνιμες σελίδες ή στήλες. Τις βινιέτες σχεδίαζε ο Γιώργος Βελισσαρίδης, που είχε την καλλιτεχνική επιμέλεια του περιοδικού».

Πράγματι, το 1936 ο Βελισσαρίδης –σε ηλικία 27 ετών– εμφανίζεται πρώτη φορά στην ταυτότητα του τεύχους 7-8 των ΠΦ ως καλλιτεχνικός διευθυντής. Εκείνο το διπλό τεύχος ήταν το πρώτο που φιλοξένησε στο εξώφυλλό του τα τείχη της Τραπεζούντας, που έμελλε να είναι το «σήμα κατατεθέν» του περιοδικού το οποίο εκδιδόταν από τον Μάρτιο του 1936 έως το 1939 «υπό ομάδος Ποντίων νέων». Ήταν το ίδιο τεύχος στο οποίο εμφανίστηκε ως διευθυντής ο Νίκος Καπνάς.

Γεννημένος στην Τραπεζούντα το 1909, ο Βελισσαρίδης ήρθε στην Ελλάδα το 1922, με την Ανταλλαγή. Σπούδασε στην ΑΣΚΤ (1930-1935), ζωγραφική με τον Κωνσταντίνο Παρθένη και χαρακτική με τον Γιάννη Κεφαλληνό. Όπως διαβάζουμε σε σχετικές ψηφιακές πλατφόρμες, διεύρυνε τις σπουδές του με ταξίδια στο εξωτερικό, μέσω των οποίων ήρθε σε επαφή με τα νέα ρεύματα ζωγραφικής και χαρακτικής.

Από το 1936 αρχίζει να συμμετέχει σε ομαδικές εκθέσεις και να τραβάει το βλέμμα και το ενδιαφέρον των τεχνοκριτικών.

Γράφουν τα Ποντιακά Φύλλα:

Το 1939 σηματοδοτεί μια σημαντική καμπή στη ζωή και το έργο του καλλιτέχνη, καθώς τότε ξεκινά η συνεργασία του με την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ), στο τμήμα σχεδιασμού χαρτονομισμάτων. Η συνεργασία αυτή διακόπηκε τα χρόνια της Κατοχής, συνεχίστηκε όμως από το 1946 έως το 1969.

Οι καρποί αυτής της δουλειάς είναι που έβαλαν τον Γιώργο Βελισσαρίδη σε κάθε ελληνικό σπίτι.

Προκειμένου να δώσουμε όσο το δυνατόν πιο σφαιρική εικόνα του έργου του σπουδαίου Τραπεζούντιου δημιουργού, απευθυνθήκαμε στην ΤτΕ (και συγκεκριμένα στο Τμήμα Μουσείου και Συλλογών)¹ και μας παραχωρήθηκε η άδεια δημοσίευσης ορισμένων χαρακτηριστικών δειγμάτων από διάφορες χρονικές περιόδους, αλλά και μακέτες:

Σειρά, μετά την Τράπεζα της Ελλάδος και τα τραπεζογραμμάτια, είχαν τα γραμματόσημα και τα ΕΛΤΑ, όπου εργάστηκε έως το 1973 αφήνοντας επίσης σπουδαίο έργο.

Παράλληλα, ο Βελισσαρίδης συνέχιζε το καλλιτεχνικό έργο του. Και παρά το γεγονός ότι έγινε γνωστός κυρίως ως χαράκτης, εξίσου αξιόλογοι ήταν και οι πίνακές του (λάδια, τέμπερες, ακουαρέλες) στους οποίους απεικόνιζε τοπία, νεκρές φύσεις και ηθογραφικές σκηνές.

Διαβάζουμε στο βιογραφικό του που φιλοξενείται στην πλατφόρμα του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης:

«Στη ζωγραφική του προσεγγίζει το ελληνικό τοπίο με ποιητική διάθεση και με έμφαση στο χρώμα, ενώ στα χαρακτικά του τονίζει τα στοιχεία που δομούν τη φόρμα και το ατμοσφαιρικό παιχνίδι της σκιάς με το φως. Σε μεγάλο μέρος του έργου του κυριαρχούν οι κλασικές αναπαραστατικές μέθοδοι. Ωστόσο είναι εμφανείς οι επιρροές που έχει δεχθεί από τον ιμπρεσιονισμό, τον κυβισμό και την αφαίρεση. Μάλιστα, στην εξέλιξη της δουλειάς του οι σχηματοποιήσεις γίνονται πιο τολμηρές και οι συνθέσεις αποκτούν μια αφαιρετική λιτότητα».²

Ξεχωριστή θέση στη θεματογραφία του κατέχει το ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων, και πλήθος χαρακτικών του φιλοξενούνται στο σχετικό μουσείο.

Άλλη μια σημαντική ομάδα έργων του είναι εμπνευσμένη από τα ελληνικά νησιά. Τοπία, αλλά και σκηνές από τη ζωή των ψαράδων, το Καστέλι Πύργου της Σαντορίνης και η Επάνω Σκάλα της Μυτιλήνης δίνουν μια «γεύση» από την υπέροχη τέχνη του Γιώργου Βελισσαρίδη.

Τέλος, ιδιαίτερο αποτύπωμα άφησαν και οι εικονογραφήσεις του σε βιβλία διαφόρων εκδοτικών οίκων:

Άλλωστε, αυτό ακριβώς το πολυσχιδές έργο «διαφήμιζαν» και τα Ποντιακά Φύλλα:

Χριστίνα Κωνσταντάκη

____
1. Ευχαριστούμε το Τμήμα Μουσείου και Συλλογών του Κέντρου Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος, και ιδιαίτερα την κ. Χ. Κανελλοπούλου, επιστημονική υπεύθυνη και επιμελήτρια της Συλλογής Έργων Τέχνης της Τράπεζας της Ελλάδος, που ανταποκρίθηκε στο αίτημά μας σε εξαιρετικά σύντομο χρόνο.
2. Ψηφιακή Πλατφόρμα ΙΣΕΤ (dp.iset.gr).

ΠΗΓΕΣ
• Ποντιακά Φύλλα στο αρχείο της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών (epm.gr).
• searchculture.gr.
• Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Δήμου Ρόδου (mgamuseum.gr).
• Μουσείο Τράπεζας της Ελλάδος (museum.bankofgreece.gr).