Αρχικά το Τουρκικό Εθνικό Κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ αντιμετωπίστηκε με αδιαφορία από τους Τούρκους στα Κοτύωρα. Το χλεύασαν μάλιστα, όταν έμαθαν την εχθρική στάση που πήρε απέναντί του η Νομαρχία της Τραπεζούντας. Ωστόσο ήδη από τις αρχές του 1920, στα Κοτύωρα εγκαταστάθηκε Επίτροπος του Κεμαλικού Κινήματος για προπαγάνδα κάποιος ταγματάρχης ονόματι Μουσταφάμπεης. Η παρουσία του λίγους συγκίνησε. Οι πολλοί αδιαφόρησαν. Εξάλλοι οι περισσότεροι έβλεπαν με δυσπιστία το κίνημα. Μιλούσαν για νέα εμφάνιση των Νεότουρκων, για νέες καταστροφικές απόπειρες, νέα εκμετάλλευση της ευπιστίας του τουρκικού λαού. Όμως σιγά-σιγά το κλίμα μεταστράφηκε. Το κίνημα άρχισε να πείθει.
Οι μήνες πέρασαν και όλα έδειχναν τις ξεκάθαρες προθέσεις των Τούρκων εναντίον των Ελλήνων. Το φθινόπωρο του 1920 προμηνυόταν… σκοτεινό. Τότε άρχισαν οι πρώτες επίσημες διώξεις!
Ο Κεμαλισμός εγκαθιδρύθηκε και επίσημα τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς.
«Τα Κοτύωρα μετατράπηκαν σε σαντζάκι και απέκτησαν τον πρώτο διοικητή τους (Μουτεσαρίφ). Όταν έφθασε στην περιοχή συνοδευόταν –δεν είναι γνωστό εάν ήταν σύμπτωση– από τον σφαγέα Τοπάλ Οσμάν που επέστρεφε από ταξίδι στη Σεβάστεια, τη δεύτερη κοιτίδα του Κεμαλικού Κινήματος. Ο διοικητής ήταν φανατικός Νεότουρκος όμως όχι και τόσο κεμαλικός. Περισσότερο ήταν θεσιθήρας και τυχοδιώκτης. Οι Τούρκοι, σε αυτήν τη φάση, δεν ανέχονται και πολλά» σημειώνει, το 1946, ο Ιωακείμ Σαλτσής στην ιστορική μονογραφία του με τίτλο Χρονικά Κοτυώρων, όπου καταγράφει την οδύσσεια των Κοτυωριτών.
Η μονογραφία δημοσιεύτηκε στα Χρονικά του Πόντου, σε διάστημα περίπου δύο ετών.
≈
Οι πρώτες επίσημες διώξεις – Στην κλούβα!
Τα ταξίδια για την Κωνσταντινούπολη απαγορευμένα ήδη από τον Ιούνιο του 1920, απαγορεύονται πια οριστικά, αυστηρότατα, τον Σεπτέμβριο του 1920. Τιμωρήθηκε με μετάθεση και υποβιβασμό ο τότε υποδιοικητής (καϊμακάμης), ένας από τους λίγους τύπους ανώτερων υπαλλήλων, μειλίχιος κ’ αισθηματικός, διότι το μήνα τούτον έκαμε τα στραβά μάτια και ταξίδεψαν για την Πόλη, για υποθέσεις τους, οι έμποροι Δ. Καρακάσης και Κ. Ευθυμιάδης.
Ο διοικητής μάς ήρθε μετά απ’ αυτόν αμέσως.
Τον Ιούνιο του 1920, προβλέποντας εξέλιξη προς τα χειρότερα, έφυγε για την Κωνσταντινούπολη ο συμπατριώτης γιατρός Χαράλαμπος Σιδηρόπουλος. Η διαφυγή του επιβαλλόταν απόλυτα. Πατριώτης θερμός, με μόρφωση αρτιότατη, φρόνηση και σκέψη δραστηριότατη, πρόσφερε αθόρυβα μα θετικά σοβαρή εθνική εργασία στον τομέα του και σαν περιφερειακό μέλος του Συμβουλίου του Ανεξάρτητου Πόντου, που είχε την έδρα του στην πόλη Βατούμ.
Τον Οχτώβρη του 1920 διώχθηκε οικογενειακώς ο Ανδρέας Μουτάφης, ως Έλληνας υπήκοος, ο γνωστός μας στιχουργός της Τραγωδίας της Ορδούς αλλά και παράγοντας απ’ τους καλύτερους της Κοινοτικής ζωής και καλλιτεχνικής-πνευματικής κίνησης του τόπου.
Τον Νοέμβρη του 1920 κατηγορείται ο διευθυντής της Οθωμανικής Τράπεζας εκεί, ο Επαμεινώνδας Σεκεριάδης, σοβαρός κοινωνικός παράγοντας και ένας από τους ιδρυτές και στυλοβάτες του Ορφανοτροφείου, ως συνδρομητής του Ελλ. Ερ. Σταυρού Σαμψούντας. Δραπετεύει για την Πόλη και σώζεται από βέβαιο θάνατο.
Αντίθετα, από τα μέσα, ακόμα του 1920, είχα δεχτεί ένα πληθος νεαρούς ομοεθνείς από τη γειτονική Πουλαντζάκη και την Κερασούντα, που έφευγαν από το από απαίσιο φάσγανο του βδελυρού όσο και άξεστου κτήνους και δήμιου Τοπάλοσμαν.
Ένας ολάκερος λαός κατεξευτελιζόταν και κυνηγιότανε σαν αγρίμι. Γιατί; Δολοφονήθηκε, εξοντώθηκε κυριολεκτικά στο διάστημα του Πολέμου του 1914-18, θύμα μιας πρωτόγονης, απάνθρωπης, αδικαιολόγητης τελείως κακοδιοίκησης και μιας στρατιωτικής και φεουδαρχικής ολιγαρχίας, με το ανείπωτο φυλετικό τους μίσος και πρώτ’ απ’ όλα, με την ανοικονόμητη, την άπατη βουλημία για λαφυραγώγηση. Και ευχήθηκε την Εθνική του Απολύτρωση, με το τέλος του Πολέμου. Ευχήθηκε. Και ήταν καιρός, τώρα, να πληρώσει, για την Ευχή, στην ίδια πατριδοκάπηλη ολιγαρχία. Με τη ζωή!
Όταν οι Κυβερνήτες κ’ οι μεγιστάνες ενός λαού –όπου, όποιου– οργιάζουν και κορυβαντιούν…
Τα μετανοεμβριανά
Τ’ αποτελέσματα των εκλογών της 1 Νοέμβρη 1920 στην Ελλάδα πέσανε σαν βόμβα. Ξάφνιασμα κι’ αποκαρδίωση και αποθάρρυνση και σκέψεις πικρότατες κυρίεψαν την ψυχή του ελληνικού στοιχείου!
Ούτε για μυρωδιά δεν έβρισκες στον τόπο κανένα αντιβενιζελικό. Είχαμε μόνο ένα ή δύο… Βενιζελο-Κωνσταντινικούς. Με την έμμονη ιδέα στο κεφάλι, ότι οι δύο άντρες Βενιζέλος και Κωνσταντίνος, παίζαν το διπλό το παιγνίδι, για να ξεγελάσουν τους… Κουτόφραγκους.
Αντίθετα μ’ εμάς, αναφτερώθηκε το φρόνημα κι’ ο φανατισμός των Τούρκων συμπολιτών.
Ήδη πριν από τες εκλογές συζητούσανε με πεποίθηση για τη μελλούμενη εκλογική αποτυχία του Βενιζέλου και την επαναφορά του φίλου τους Κωνσταντίνου!
Ιωακείμ Σαλτσής
•Πηγή: Ιωακείμ Σαλτσής, «Χρονικά Κοτυώρων – Από το 1914 έως το 1922» στα Χρονικά του Πόντου, Έτος Β’, τεύχος 21-22 (Μάιος-Ιούνιος 1946), σ. 500-501, εκδόθηκε από τον Σύλλογο Ποντίων «Αργοναύται-Κομνηνοί».
• Σημ.: Έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του πρωτότυπου.
Διαβάστε επίσης Κοτύωρα:
Ήταν Νοέμβρης του 1922 όταν η Τουρκία διέταξε οι Έλληνες να εγκαταλείψουν την περιοχή
