Από τα καράβια της προσφυγιάς έως τα χιονισμένα βουνά της Πίνδου, οι Μικρασιάτες πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, το 1922, σε παιδική, εφηβική ή ακόμη και βρεφική ηλικία, βρέθηκαν λίγα χρόνια αργότερα να πολεμούν για την πατρίδα στο μέτωπο του ’40.
Εκατοντάδες από αυτούς έπεσαν ηρωικά στα πεδία των μαχών, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα ιδιαίτερα σε περιοχές που δέχθηκαν μαζικά προσφυγικά κύματα, όπως η Αττική, η κεντρική και η ανατολική Μακεδονία.
Τα στοιχεία για τη συμμετοχή των Μικρασιατών στο Έπος του 1940 παρουσιάστηκαν στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, στο πλαίσιο εκδήλωσης αφιερωμένης στις επετείους της 28ης Οκτωβρίου, της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης στις 26 Οκτωβρίου 1912, και της εορτής του πολιούχου Αγίου Δημητρίου. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τη νεοσύστατη Επώνυμη Έδρα Διδασκαλίας και Έρευνας στις Μικρασιατικές Σπουδές του ΠΑΜΑΚ.
Ο επισκέπτης επίκουρος καθηγητής Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος, που εκφώνησε τον πανηγυρικό λόγο, ανέδειξε τη διπλή δοκιμασία που βίωσαν οι Μικρασιάτες: «Έχοντας ήδη αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους λόγω της κατάρρευσης του ελληνικού μικρασιατικού μετώπου το 1922, Μικρασιάτες από τα παράλια, την Καππαδοκία και τον Πόντο βρίσκονται ξανά το 1940 αναγκασμένοι να αφήσουν και τις νέες εστίες τους. […] Πολλές μικρασιατικές οικογένειες βίωσαν για δεύτερη φορά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το δράμα της απώλειας συγγενικών τους προσώπων», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τα αρχεία της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού, η συμβολή των Μικρασιατών στον πόλεμο του ’40 είναι αποδεδειγμένη. Μετά τη Συνθήκη της Λοζάνης (30 Ιανουαρίου 1923), οι πρόσφυγες των παραλίων, της Καππαδοκίας και του Πόντου απέκτησαν ελληνική υπηκοότητα και ως Έλληνες πολίτες κλήθηκαν να υπηρετήσουν στο μέτωπο σύμφωνα με τους νόμους επιστράτευσης.
Αν και δεν υπάρχουν συγκεντρωτικοί κατάλογοι στρατευσίμων, η ανάλυση των επωνύμων και των δηλωμένων τόπων κατοικίας επιβεβαιώνει την ευρεία συμμετοχή τους.
Ενδεικτικά, στο νομό Κιλκίς οι Μικρασιάτες πεσόντες υπερτερούν αριθμητικά έναντι των ντόπιων, ενώ πλήθος ονομάτων ηρώων εντοπίζονται και σε νομούς Αττικής, Θεσσαλονίκης, Πέλλας, Σερρών, Πιερίας, Δράμας και Καβάλας.
Στην Αττική, οι ήρωες Μικρασιάτες προέρχονταν από περιοχές όπως ο Πειραιάς, η Νέα Ιωνία, η Νέα Φιλαδέλφεια, η Καισαριανή, ο Ταύρος, η Νίκαια και η Καλλιθέα. Στη Θεσσαλονίκη, Μικρασιάτες καταγράφονται από Τούμπα, Καλαμαριά, Λαγκαδά, Αμπελόκηπους, Νέα Μηχανιώνα, Νεάπολη και Πανόραμα. Αντίστοιχα, στο Κιλκίς θυσιάστηκαν άνδρες από τη Μεταμόρφωση, τη Μάνδρα, τον Φανό, τη Νέα Σάντα και τον Τέρπυλλο, ενώ στην Πέλλα ήρωες προήλθαν από Γιαννιτσά, Άψαλο, Αριδαία και Έδεσσα.
Στις Σέρρες, Μικρασιάτες οπλίτες εντοπίζονται από το Σιδηρόκαστρο, τη Νέα Ζίχνη, τη Χείμαρρο και το Ακριτοχώρι, ενώ στην Πιερία από την Κατερίνη, την Αγαθούπολη και τη Νέα Έφεσο.
Στη Δράμα, πρόσφυγες από τον Πόντο και την Καππαδοκία εγκαταστάθηκαν σε περιοχές όπως το Καλαμπάκι, ο Άγιος Αθανάσιος και το Παρανέστι. Τέλος, στην Καβάλα και τη Νέα Καρβάλη, πολλοί απόγονοι Μικρασιατών πρόσφεραν τη ζωή τους για την πατρίδα.
Ο Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος υπογράμμισε ότι αποτελεί καθήκον της Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών «να φωτίσει τις ψηφίδες της ιστορίας και να φέρει στο φως τα ονόματα των ανθρώπων που βρίσκονται πίσω από αυτές». Αναφέρθηκε, επίσης, στη συνδρομή των γυναικών και αμάχων μικρασιατικής καταγωγής που εγκαταστάθηκαν μετά το 1922 στην Κόνιτσα και συνέδραμαν τον ελληνικό στρατό στην Πίνδο.
«Οι Μικρασιάτες εξετέλεσαν αναμφίβολα το καθήκον τους προς την πατρίδα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και είναι χρέος της σύγχρονης ιστοριογραφίας να μη λησμονήσει τη θυσία εκείνων που από τα καράβια της προσφυγιάς βρέθηκαν στα βουνά της Πίνδου», κατέληξε.
Ο πρύτανης του ΠΑΜΑΚ, καθηγητής Στέλιος Κατρανίδης, στάθηκε ιδιαίτερα στο μήνυμα ενότητας του Έπους του ’40: «Η 28η Οκτωβρίου ήλθε να δείξει ότι ο ελληνισμός μπορεί να ξεπερνά διαχωρισμούς και διχόνοιες. Παλαιοελλαδίτες και Μικρασιάτες, αριστεροί και δεξιοί, κωνσταντινικοί και βενιζελικοί πολέμησαν πλάι-πλάι. […] Ενότητα των Ελλήνων όσο λίγες φορές την έχουμε δει στην ιστορία μας».
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με βράβευση των παιδιών μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας που εισήχθησαν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση για το έτος 2025-2026, καθώς και με ένα μουσικό πρόγραμμα αφιερωμένο στο Έπος του ’40.
Παρόντες ήταν εκπρόσωποι τοπικών Αρχών, της Εκκλησίας, του Στρατού, και ο συντονιστής του Πρωθυπουργικού Γραφείου στη Μακεδονία, Γιάννης Παπαγεωργίου.
