Η Δαμιανή (Νούλα) Σινανίδη, το γένος Απίστολα, ήταν δασκάλα και ζούσε με την οικογένειά της στην Κωνσταντινούπολη τη δεκαετία του ’50. Ήρθαν άρον άρον στην Αθήνα με τους διωγμούς των Ελλήνων και, όπως έλεγε, στην Τουρκία τότε, το να μιλάς ελληνικά ήταν δακτυλοδεικτούμενο και γινόταν με πολλή προσοχή, υπό τον φόβο μήπως τους χαρακτήριζαν γκιαούρ, δηλαδή άπιστους. Παρ’όλα αυτά, για γενιές η ελληνική γλώσσα κατάφερε να επιβιώσει στην αντίπερα όχθη του Αιγαίου, πιθανώς ως πράξη περιφρόνησης προς το τουρκικό και ισλαμικό καθεστώς.
Σήμερα, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας, η κόρη της και συντάκτρια στην ομογενειακή ιστοσελίδα Ελληνικός Κήρυκας (Greek Herald), Μαίρη Σινανίδη, θυμάται ότι, αν και μετανάστες πια στην Αυστραλία, στο σπίτι της οικογένειας, η ελληνική γλώσσα ήταν το παν.
«Το ελληνικό άρωμα της Κωνσταντινούπολης του πατέρα μου ήταν γεμάτο με βυζαντινούς απόηχους αιώνων. Η βαριά προφορά του συγκρουόταν με τις αυστηρές οδηγίες και τις προσπάθειες της μητέρας μου να είναι λακωνικός, επηρεασμένη από τη φοίτησή της στην Αρσάκειο Ακαδημία Καθηγητών τα τρία χρόνια που έζησε στην Αθήνα», αναπολεί η Μ. Σινανίδη. Μάλιστα, προσθέτει ότι αν και οι Αθηναίοι φώναζαν τη μητέρα της τουρκόσπορο, αυτό της έδωσε ακόμη μεγαλύτερη αποφασιστικότητα για να πετύχει, ανεξάρτητα από το αν ήταν «τουρκοσπόρος», «γκιαούρ» ή, αργότερα, στην Αυστραλία, «γουόγκ».
Η μητέρα της έγινε δασκάλα ελληνικών στην Αυστραλία και ήταν θερμή υπέρμαχος του πολυτονικού συστήματος. Η απογοήτευσή της όταν καταργήθηκαν οι ψιλές, οι δασείες και οι περισπωμένες έχει χαραχτεί στη μνήμη της κόρης της, που θυμάται ότι την έβαζε να μαθαίνει όλους τους τόνους, με την ελπίδα ότι η κατάργηση θα ανακαλούταν.
Παράλληλα, η Δαμιανή Σινανίδη μισούσε το «Gringlish», τον συνδυασμό ελληνικών και αγγλικών, καθώς φοβόταν ότι τα παιδιά των μεταναστών θα έχαναν τη μητρική γλώσσα τους αν δεν πρόσεχαν.
Και δυστυχώς, οι φόβοι της, που έμοιαζαν αβάσιμοι εκείνη την εποχή, τελικά επιβεβαιώνονται.
Η καθιέρωση του εορτασμού
Ήταν το 2014 όταν ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων και Αδελφοτήτων της Ιταλίας Γιάννης Κορινθίου διαισθάνθηκε πρώτος την ανάγκη καθιέρωσης μιας ημέρας αφιερωμένης στην ελληνική γλώσσα, καθώς έκρινε επιτακτική την ανάγκη διάσωσής της. Στην κινητοποίηση πρωτοστάτησαν τα κλασικά λύκεια και η ελληνική κοινότητα της Νάπολης και Καμπανίας και πέτυχαν την ψήφιση ενός νομοσχεδίου με τίτλο «Καθιέρωση Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνοφωνίας και Ελληνικού Πολιτισμού» με προτεινόμενη μέρα τη 20η Μαΐου, ημέρα γέννησης του Σωκράτη. Τελικά, επελέγη η 9η Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης του Διονυσίου Σολωμού με Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ της 24ης Απριλίου 2017, αρ. 1384) και με τίτλο «Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας».
Στο ίδιο μήκος κύματος, το 2017 στην Αυστραλία, ο Σύλλογος Δασκάλων Νέων Ελληνικών της Βικτόρια (MGTAV) ανέθεσε στον καθηγητή Ιταλικής Γλώσσας Τζόζεφ Λο Μπιάνκο να διερευνήσει το ενδεχόμενο διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας στη Βικτόρια, ως το πρώτο βήμα προς τη διάσωσή της. Άποψή τους είναι ότι η παρακμή των κληρονομικών γλωσσών, όπως η ελληνική, στις νέες γενιές μεταναστών, μπορεί να αντιστραφεί, παρά την ενσωμάτωση της διασποράς στην κυρίαρχη κοινωνία.
Το σχέδιό τους περιλαμβάνει τη δημιουργία «ευκαιριών ενασχόλησης» με τα ελληνικά στη Μελβούρνη, σε τακτική βάση, συμπεριλαμβανομένων γλωσσικών προγραμμάτων, πολιτιστικών εκδηλώσεων και συνεργασιών με επιχειρήσεις και μέσα ενημέρωσης, καθώς και υποτροφίες στο εξωτερικό, αλλά και τη δημιουργία μη-αγγλικών ζωνών στα σπίτια των οικογενειών.
Χαρακτηριστική είναι η παρατήρηση του πρώην γενικού προξένου της Ελλάδας στη Μελβούρνη Εμμανουήλ Κακαβελάκη, ο οποίος έλεγε χαρακτηριστικά ότι η πόλη έχει χιλιάδες ελληνικά εστιατόρια, αλλά κανένα δεν έχει μενού γραμμένο στα ελληνικά».
Από την πλευρά της, η πρόεδρος της Ελληνικής Αυστραλιανής Πολιτιστικής Ένωσης (GACL) Κάθι Αλεξόπουλος έχει διαπιστώσει πτώση στην ποιότητα και την ποσότητα των κειμένων που υποβάλλονται στο περιοδικό του GACL στην ελληνική γλώσσα.
Μια λύση, όπως εκτιμά, θα ήταν η δημιουργία μιας επιτροπής συγκέντρωσης κεφαλαίων για επενδύσεις στην ελληνική γλώσσα. «Θα πρέπει να δημιουργήσουμε περισσότερα παιχνίδια που θα παίζονται στα ελληνικά, με βασικές λέξεις, να διαβάζουμε στα παιδιά στα ελληνικά, να δημιουργήσουμε λέσχες βιβλίων με απλά ελληνικά βιβλία, περισσότερα τραγούδια που θα μάθουν στα ελληνικά κ.λπ.», είπε στον Ελληνικό Κήρυκα.
«Αλλά η πιο σημαντική πτυχή είναι ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε να μιλάμε τα ελληνικά δημόσια», υπογράμμισε.
Ο ρόλος της οικογένειας
Στο σημείο αυτό, ο καθηγητής Τζόζεφ Λο Μπιάνκο υπερτόνισε τη σημασία της ενθάρρυνσης της χρήσης της ελληνικής γλώσσας μέσα στον πυρήνα της οικογένειας, ιδιαίτερα σε μικτές οικογένειες, ακόμη και όταν οι γονείς δεν αισθάνονται αυτοπεποίθηση να μιλήσουν ελληνικά. Ειδικότερα, τόνισε την ισχυρή σύνδεση μεταξύ γλώσσας και οικειότητας, υπογραμμίζοντας τον καίριο ρόλο των γονέων και των παππούδων στην καλλιέργεια της αγάπης για τη μητρική γλώσσα.
Η πρόεδρος του Γυναικείου Δικτύου «Τροφή για Σκέψη» Βαρβάρα Ιωάννου, τόνισε την επιρροή των μητέρων και των γιαγιάδων στη διατήρηση της γλώσσας και του πολιτισμού και ενθάρρυνε τους νέους γονείς να δουν τη διγλωσσία ως πλεονέκτημα, δίνοντας προτεραιότητα στην εκμάθηση γλωσσών για τα παιδιά τους.
Κλείνουν τμήματα ελληνικών στην Αυστραλία
«Use it or lose it», δηλαδή «χρησιμοποιήστε την, αλλιώς θα τη χάσετε», προειδοποίησε για την ελληνική γλώσσα ο δρ Άλφρεντ Βίνσεντ, ο οποίος δίδαξε Νέα Ελληνικά για 25 χρόνια στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ.
«Παρ’ όλα τα ωραία λόγια που ακούμε για πολυπολιτισμό κλπ στην Αυστραλία, θα έλεγα πως σε όλα τα πεδία της κοινωνίας, από την ομοσπονδιακή βουλή μέχρι τον κοινό πολίτη, η κυρίαρχη αντίληψη είναι ότι δεν χρειάζεται να μάθουμε άλλες γλώσσες εκτός από τα αγγλικά» μας ανέφερε χαρακτηριστικά.
Τεκμηριώνοντας την άποψή του, αναφέρθηκε στο Πανεπιστήμιο Macquarie όπου τα νεοελληνικά μαζί με τέσσερις άλλες γλώσσες βρίσκονται υπό κατάργηση, καθώς και στο Πανεπιστήμιο του Wollongong, το οποίο σκοπεύει να κλείσει τα τέσσερα τμήματα γλωσσών που διαθέτει.
«Προκύπτει λοιπόν το ερώτημα, στο μέλλον, αν πρόκειται να συνεχιστεί η διδασκαλία γλωσσών στα σχολεία, πού θα βρεθούν καθηγητές και καθηγήτριες, δάσκαλοι και δασκάλες, με τα απαραίτητα προσόντα;», σημείωσε.
Ωστόσο, δεν είναι απόλυτα αρνητικός, καθώς εκτιμά ότι διαφαίνονται θετικά σημεία στον ορίζοντα.
«Στο συνέδριο νεοελληνικών σπουδών που έγινε στο Σίδνεϊ το Δεκέμβριο, ακούσαμε ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις, ιδίως από νέους ερευνητές, που δείχνουν πως υπάρχει ακόμη ενδιαφέρον για μελέτες σε νεοελληνικά και παροικιακά θέματα σε επιστημονικό επίπεδο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Άγγλος καθηγητής Τσαρλς Φόρσντικ μίλησε για τις προσπάθειες που γίνονται για την αναζωογόνηση της διδασκαλίας των γλωσσών και για μια νέα αντίληψη για το ρόλο τους στην κοινωνία, μεταξύ των οποίων η Διακομματική Κοινοβουλευτική Επιτροπή για τις Σύγχρονες Γλώσσες», ανέφερε.
Παιδιά της διασποράς μιλούν για τα ελληνικά
Μια ειδική σειρά από podcasts με φωνές παιδιών από την ομογένεια και τίτλο: «Η ελληνική γλώσσα είναι…», φιλοξενεί η «Φωνή της Ελλάδας», το ραδιόφωνο της ΕΡΤ για τον Ελληνισμό της Διασποράς.
Στη σειρά φιλοξενούνται παιδιά ηλικίας 8 – 14 ετών από ελληνικά σχολεία και τμήματα Ελληνικής Γλώσσας του εξωτερικού, όπως το αρχαιότερο ελληνικό σχολείο της Διασποράς, η Ελληνική Εθνική Σχολή της Βιέννης, το ιστορικό Ζωγράφειο από την Κωνσταντινούπολη, τα επίσης ελληνικά ιστορικά σχολεία της Αιγύπτου, το περίφημο Σαχέτι από το Γιοχάνεσμπουργκ, αλλά και από τα ελληνικά σχολεία της Γερμανίας, της Μελβούρνης, της Μαδαγασκάρης, του Κονγκό, κ.ά.
Τα podcast με τα παιδιά θα μεταδίδονται έως τις 16 Φεβρουαρίου και θα αναρτώνται εδώ.
ΑΠΘ: Πάνω από 37.000 ξένοι σπουδαστές έχουν μάθει ελληνικά
Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, το Σχολείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας του ΑΠΘ εξέδωσε ανακοίνωση, στην οποία αναφέρει ότι, στο πλαίσιο της λειτουργίας του από το 1999, έχουν φοιτήσει σε αυτό πάνω από 37.000 σπουδαστές από όλο τον κόσμο.
Επίσης, από το 2015, διοργανώνει και διαδικτυακά μαθήματα, με 500 μαθητές ως τώρα, ενώ στο πλαίσιο των προγραμμάτων Erasmus+ και Epicur έχουν παρακολουθήσει μαθήματα πάνω από 1.200 φοιτητές.
Το ΣΝΕΓ του ΑΠΘ τιμά την ελληνική γλώσσα μέσα από τα λόγια των ίδιων των σπουδαστών του:
«Τα μαθήματα των ελληνικών ήταν εξαιρετικά, πάρα πολύ ενδιαφέροντα και γεμάτα έμπνευση… Κανείς δεν μου έμαθε μια γλώσσα με τόσο πολύ ενθουσιασμό… Μου άρεσε που έμαθα μια εντελώς νέα γλώσσα μέσα σε ένα χρόνο στο επίπεδο Β2… Ελληνικά είναι η γλώσσα των προγόνων μου. Είναι η γλώσσα που ακούγεται πιο γλυκιά από κάθε πουλί. Η γλώσσα της αγάπης. Η ελληνική γλώσσα, εντελώς διαφορετική από τις άλλες, αναδεικνύει την ομορφιά της διαφορετικότητας και του οικουμενισμού…» έχουν πει κατά καιρούς οι ίδιοι οι σπουδαστές.
«Να τη διαφυλάξουμε ως κόρη οφθαλμού»
«Η ελληνική γλώσσα είναι κάτι περισσότερο από ένα μέσο επικοινωνίας. Είναι η φωνή της ιστορίας μας, η έκφραση του πολιτισμού μας και η γέφυρα που μας συνδέει με το μέλλον» τονίζει, με αφορμή τη σημερινή, Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, ο υπουργός Παιδείας, Κυριάκος Πιερρακάκης, σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο υπουργός τονίζει ότι η 9η Φεβρουαρίου είναι μία «ευκαιρία να αναλογιστούμε τη δύναμη της γλώσσας μας, της γλώσσας που αποτέλεσε το θεμέλιο της φιλοσοφίας, των επιστημών, της δημοκρατίας και του παγκόσμιου πολιτισμού».
Στον εορτασμό αναφέρθηκε με ανάρτησή του και ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας.
«Η ελληνική γλώσα. Ο αρμός που συνδέει την αρχαία Ελλάδα με το σήμερα. Από τον Όμηρο και τον Θουκιδίδη μέχρι τον Διονύσιο Σολωμό και τον Ελύτη». Στις λέξεις της ελληνικής γλώσσας αποτυπώνεται η ιστορία μας και το εθνικό μας αφήγημα. Μόνο στην ελληνική γλώσσα το “Όχι” της 28ης Οκτωβρίου 1940 και το “Αέρα!” έχουν αυτή την ειδική σημασία, όπως έχει επίσης, εδώ και 2.500 χρόνια, η ρήση “Μολών Λαβέ””.
Η ελληνική γλώσσα. Ο αρμός που συνδέει την αρχαία Ελλάδα με το σήμερα. Από τον Όμηρο και τον Θουκυδίδη μέχρι τον Διονύσιο Σολωμό και τον Οδυσσέα Ελύτη.
Στις λέξεις της ελληνικής γλώσσας αποτυπώνεται η ιστορία μας και το εθνικό μας αφήγημα.
Μόνο στην ελληνική γλώσσα το «Όχι»… pic.twitter.com/ZqgkiDwjay
— Nikos Dendias (@NikosDendias) February 9, 2025
Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Κώτσηρας, σε μήνυμά του εκτιμά ότι «ο εορτασμός για την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία να αναλογιστούμε τη σημασία της οικουμενικότητας και της διαχρονικότητας της».
«Μιας γλώσσας», συνεχίζει ο υφυπουργός Εξωτερικών, «αδιάκοπα ομιλούμενης επί αιώνες, η οποία είναι η κιβωτός της ελληνικής ταυτότητας στον χρόνο. Μιας γλώσσας με μοναδική συμβολή στον παγκόσμιο πολιτισμό, στις επιστήμες και τις τέχνες, μιας γλώσσας που ενώνει, ερμηνεύει και νοηματοδοτεί».
Υπενθυμίζει, δε, μια σειρά από δράσεις και πρωτοβουλίες του ΥΠΕΞ για την ενίσχυση της ελληνομάθειας. «Με στόχο την ενίσχυση της ελληνικής γλώσσας, της ιστορίας και του πολιτισμού μας υπογράψαμε Πρωτόκολλο Συνεργασίας και με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Αναβαθμίσαμε την εφαρμογή “staellinika.com“, τη σύγχρονη, εκπαιδευτική πλατφόρμα εκμάθησης της ελληνικής και ενισχύσαμε στρατηγικά έδρες και προγράμματα ελληνικών σπουδών ανά τον κόσμο. Παράλληλα, υπογράψαμε Μνημόνιο Συνεργασίας με το φορέα “Study in Greece” για τη σύνδεση του ακαδημαϊκού κόσμου της Ελλάδας με την Ομογένεια και τη διεθνοποίηση της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης» αναφέρει χαρακτηριστικά υφυπουργός Εξωτερικών.
«Μία γλώσσα που σφυρηλατήθηκε μέσα από την μακραίωνη κοινή ιστορική μας διαδρομή, κυοφορώντας τον ελληνικό πολιτισμό και πανανθρώπινες έννοιες και οικουμενικές αξίες. Αυτή την περήφανη σφραγίδα μας στην οικουμένη οφείλουμε να τη διαφυλάξουμε ως κόρη οφθαλμού» καταλήγει ο Γ. Κώτσηρας.
