Ανανίας Ανανιάδης: Από τη Σπάρτη της Μικράς Ασίας στις καρδιές των παιδιών με τις κούκλες από πεπιεσμένο χαρτί και τα τσίγκινα παιχνίδια του

Όταν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή άρχισαν να παράγονται δειλά-δειλά τα πρώτα ελληνικά εμπορικά παιχνίδια από μικρές οικοτεχνίες και κατασκευαστές που τα πουλούσαν σε προσιτές τιμές στα πανηγύρια, θα ήταν αδύνατο να προβλέψει κανείς ότι κάποτε θα αποτελούσαν σπάνια συλλεκτικά αντικείμενα και πολλά από αυτά θα εκτίθονταν σε μουσεία, όπως το Μουσείο Μπενάκη (Τμήμα Παιχνιδιών και Παιδικής Ηλικίας) και το Μουσείο Παιχνιδιού Λήμνου.

Ένας από τους πρώτους κατασκευαστές εμπορικών ελληνικών παιχνιδιών, τη δεκαετία του 1950, ήταν ο Σπαρταλής Ανανίας Ανανιάδης που ήρθε στην Ελλάδα σε ηλικία 10 ετών, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 άρχισε να κατασκευάζει κούκλες με πρώτο του δημιούργημα τη μικρή κούκλα-κουδουνίστρα από papier-mâché (πολτοποιημένο χαρτί).

Το καλούπι το έφτιαξε ο ίδιος και όπως σημειώνει η Μαρία Αργυριάδη στο βιβλίο της Η κούκλα, το είχε αντιγράψει από ένα γιαπωνέζικο κουκλάκι από celluloid. Παράλληλα έφτιαχνε και κεφάλια κουκλών από papier-mâché και σώμα από ύφασμα, συνήθως τσόχα.

«Μέχρι το 1940 είχε τη δυνατότητα να προμηθεύει με τα παιχνίδια και τις κούκλες του μεγάλα καταστήματα παιχνιδιών. Στον πόλεμο του 1940, ειδικά μέσα στην κατοχή, εγκατέλειψε τις κούκλες και ασχολήθηκε αποκλειστικά με τα σιδερένια παιχνίδια.

Μάζευε από τα σκουπίδια όλα τα άδεια κουτιά από τα γάλατα και τις κονσέρβες τα οποία μετέτρεπε σε παιχνίδια.

Σε όλα τα παιχνίδια του Ανανιάδη, κυρίως αυτά που είχαν κατασκευασθεί στο διάστημα 1940-1950, εκτός από το μονόγραμμά του “Α.Α.” υπάρχει, σχεδόν πάντοτε, στην εσωτερική μεριά η μάρκα κάποιας κονσέρβας.

»Γύρω στο 1960 και για 30 χρόνια, το εργοστάσιο ανέλαβε ο γιος του Παναγιώτης, τα περισσότερα παιχνίδια του οποίου δεν ήταν πια κουρδιστά αλλά δούλευαν με μπαταρία, ενώ κατασκεύασε και πολλά διαστημικά παιχνίδια και ρομπότ», προσθέτει η Μαρία Αργυριάδη.

Ο Ανανίας Ανανιάδης ήταν από τους μεγαλύτερους σε παραγωγή κατασκευαστές της μεταπολεμικής περιόδου.

Η επιχείρησή του λειτούργησε υπό την επωνυμία «Ανανιάδης ΠΑΝ ΑΕΒΕ» (με το χαρακτηριστικό λογότυπο «Α.Α.»), από τη δεκαετία του ’40 έως και τη δεκαετία του ’80, σύμφωνα με άλλες πηγές.

Διέθετε πολλά σχέδια παιχνιδιών στην αγορά. Χαρακτηριστικά ήταν τα τσίγκινα βαγόνια και λεωφορεία λουξ, καθώς και τουριστικά πούλμαν με διάφορες επιγραφές από δρομολόγια όπως το κλασικό Κυψέλη-Παγκράτι, αλλά και το δρομολόγιο Αθήνα-Παρίσι.

Εξάλλου θεωρείται πρωτοπόρος στα λιθογραφημένα τσίγκινα παιχνίδια (tin toys), όπως το διάσημο «Έλκυθρο», «Το Αγόρι του Τσίρκου» και οι ακροβάτες.

Ακολουθώντας τις τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής επεκτάθηκε σε παιχνίδια από σελιλόιντ και πλαστικό.

Σήμερα κάποια από τα παιχνίδια του πανέξυπνου Σπαρταλή επιχειρηματία αποτελούν σπάνια συλλεκτικά αντικείμενα. Εκτίθενται σε μουσεία, βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές ή διατίθενται προς πώληση σε αρκετά υψηλές τιμές.

Η πορεία του Ανανία Ανανιάδη στην Ελλάδα είναι ένα κλασικό παράδειγμα Μικρασιάτη επιχειρηματία που μετέφερε την εργατικότητα και την εφευρετικότητα της Σπάρτης Πισιδίας, καταφέρνοντας να κυριαρχήσει στην εγχώρια αγορά.

Πόπη Παπαγεωργίου

Πηγές

• Μουσείο Μπενάκη, www.benaki.org.
• Μαρία Αργυριάδη, Η κούκλα (1991), Εκδόσεις Λούση Μπρατζιώτη.
• Μουσείο Παιχνιδιού Λήμνου, toy-museum-limnos.gr.
• Volos Greek toys Museum.