Μια ιστορία προσωπικής αναζήτησης, προσφυγικής μνήμης και ανθρώπινων συναντήσεων ξεδιπλώνεται μέσα από τις φωτογραφίες του Παύλου Κοζαλίδη στη Δράμα. Η έκθεση «Αναζητώντας τη χαμένη πατρίδα», που φιλοξενείται στο Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών, στο ιστορικό αρχοντικό Αναστασιάδη, γνωστό ως «Μαρμάρινο Σπίτι», ταξιδεύει τον επισκέπτη στις ελληνικές κοινότητες της Μαύρης Θάλασσας και στις ιστορίες ανθρώπων που συνδέονται με έναν τόπο τον οποίο η ιστορία τούς ανάγκασε να εγκαταλείψουν.
Στο επίκεντρο του φωτογραφικού έργου βρίσκεται η προσωπική διαδρομή του δημιουργού, ο οποίος αναζήτησε τις ρίζες της οικογένειάς του στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου.
Στα εγκαίνια της έκθεσης, οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να συναντήσουν τον φωτογράφο και να ακούσουν από τον ίδιο τις ιστορίες πίσω από τις εικόνες, αλλά και τις εμπειρίες που συγκέντρωσε κατά τη διάρκεια των πολυετών ταξιδιών του.
Η έκθεση παρουσιάζεται στο χώρο που στεγάζει τη συλλογή φωτογραφικών μηχανών του εφοπλιστή και ευεργέτη της Δράμας Άρη Θεοδωρίδη. Η φιλοξενία της αποτελεί μία ακόμη πολιτιστική πρωτοβουλία της ΑμΚΕ «ΚΥΚΛΩΨ», η οποία αξιοποιεί το «Μαρμάρινο Σπίτι» για την παρουσίαση σημαντικών δημιουργών και έργων τέχνης.
Από τον Πειραιά στα Κοτύωρα και τις ελληνικές κοινότητες του Εύξεινου Πόντου
Γεννημένος στον Πειραιά το 1961, ο Παύλος Κοζαλίδης ασχολείται συστηματικά με τη φωτογραφία από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Για περισσότερα από σαράντα χρόνια ταξιδεύει σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου, από την Ασία και την Αφρική μέχρι τη νότια και την κεντρική Αμερική, καταγράφοντας τοπία, πρόσωπα και καθημερινές στιγμές.
Η συγκεκριμένη φωτογραφική ενότητα, ωστόσο, ξεκίνησε από μια πολύ προσωπική αφορμή.
Οι πρόγονοί του κατάγονταν από τα Κοτύωρα (Ορντού), στα παράλια του Εύξεινου Πόντου, και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους, εγκαθιστάμενοι στην Ελλάδα μετά την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923.
Οι οικογενειακές αφηγήσεις που άκουγε από παιδί δημιούργησαν μέσα του την εικόνα ενός τόπου που δεν είχε γνωρίσει ποτέ. Μεγαλώνοντας, θέλησε να αναζητήσει όσα του είχαν μεταφέρει οι συγγενείς του και να ανακαλύψει τι είχε απομείνει από τις κοινότητες που συνδέονταν με την ιστορία της οικογένειάς του.
Από το 1995 έως το 2003 πραγματοποίησε ταξίδια στην Τουρκία, τη Γεωργία, την Ουκρανία και τη Ρωσία, ακολουθώντας τα ίχνη των προγόνων του και αναζητώντας τους Έλληνες που εξακολουθούσαν να ζουν στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.
Συναντήθηκε με ανθρώπους, επισκέφθηκε ελληνόφωνα χωριά και γνώρισε από κοντά τις συνθήκες ζωής των κοινοτήτων αυτών. Οι φωτογραφίες του καταγράφουν πρόσωπα, βλέμματα, σπίτια και τοπία χωρίς εξιδανικεύσεις και υπερβολές. Κάθε εικόνα αποτελεί ένα μικρό κομμάτι μιας ιστορίας που συνεχίζεται, ακόμη και όταν οι άνθρωποι έχουν απομακρυνθεί από τις αρχικές τους πατρίδες.
«Μου άρεσε να βρίσκω τα πιο όμορφα πράγματα, στα πιο άσχημα μέρη»
Στα εγκαίνια της έκθεσης, ο Παύλος Κοζαλίδης μοιράστηκε με τους επισκέπτες σκέψεις και εμπειρίες από τη μακρά φωτογραφική του πορεία. Όπως εξήγησε, η φωτογραφία ξεκίνησε ως προσωπική ανάγκη και παρέμεινε μια βαθιά προσωπική υπόθεση. «Εγώ φωτογράφιζα για μένα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Μίλησε επίσης για τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τα θέματα που φωτογραφίζει, επισημαίνοντας ότι η εικόνα δεν πρέπει να προκαλεί φόβο ή να δημιουργεί αρνητικά συναισθήματα στον θεατή.
«Η φωτογραφία πρέπει να χαλαρώνει την σκέψη, να δημιουργεί μια ισορροπία, όχι να τον τρομάζει, να μην είναι αποκρουστική, να μην δημιουργεί αρνητικά συναισθήματα», σημείωσε. Περιγράφοντας τη δική του ματιά απέναντι στους τόπους που επισκέφθηκε, χρησιμοποίησε μια φράση που συνοψίζει τη φιλοσοφία του: «Μου άρεσε να βρίσκω τα πιο όμορφα πράγματα, στα πιο άσχημα μέρη». Ιδιαίτερη σημασία έδωσε και στην ανθρώπινη επαφή, καθώς θεωρεί πως η φωτογραφία δεν είναι απλώς η αποτύπωση μιας στιγμής, αλλά και μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον δημιουργό και τον άνθρωπο που στέκεται μπροστά στον φακό. «Θέλω να προσεγγίζω με αγάπη τους ανθρώπους που φωτογραφίζω», ανέφερε, αναδεικνύοντας την ευαισθησία με την οποία αντιμετωπίζει τα πρόσωπα και τις ιστορίες τους.
Δεν παρέλειψε, τέλος, να αναφερθεί στις δυσκολίες και στους κινδύνους που συνάντησε στα ταξίδια του, αλλά και στα απρόοπτα που συνόδευσαν την προσπάθειά του. Οι εμπειρίες αυτές, όπως περιέγραψε, είχαν συχνά έντονα και αντιφατικά συναισθήματα, χωρίς ωστόσο να τον απομακρύνουν από τη φωτογραφία.
Η πατρίδα που συνεχίζει να υπάρχει μέσα από τις μνήμες
Την προσωπική αφετηρία του έργου και τη βαθύτερη σημασία της έκθεσης ανέδειξε στον χαιρετισμό του ο Δραμινός φωτογράφος Κώστας Βιδάκης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΑμΚΕ «ΚΥΚΛΩΨ», ο οποίος προλόγισε τον δημιουργό.
Όπως επισήμανε, η αναζήτηση των οικογενειακών ριζών οδήγησε τον Παύλο Κοζαλίδη σε μια ευρύτερη γνωριμία με ανθρώπους που βίωσαν τον ξεριζωμό και αναγκάστηκαν να δημιουργήσουν μια νέα ζωή μακριά από τον τόπο τους.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Κώστας Βιδάκης έδωσε μια ιδιαίτερη διάσταση στην έννοια της χαμένης πατρίδας, σημειώνοντας: «Η χαμένη πατρίδα που αναζητά ο Παύλος Κοζαλίδης, ίσως να μην βρίσκεται μόνο στους τόπους από όπου ξεκίνησαν οι πρόγονοί του, αλλά και στην ανθρώπινη ανάγκη να αισθανόμαστε ότι κάπου ανήκουμε».
Η φωτογραφική έκθεση «Αναζητώντας τη χαμένη πατρίδα» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2008, με την υποστήριξη του Μουσείου Μπενάκη. Την ίδια περίοδο κυκλοφόρησε και ο ομότιτλος δίγλωσσος κατάλογος, με κείμενα των Θανάση Αυγερινού, Γεωργίας Ιμσιρίδου και Αλεξάνδρας Μόσχοβη.
Στη Δράμα, μέσα από τη νέα παρουσίασή της, οι φωτογραφίες αποκτούν ξανά την ευκαιρία να συναντήσουν ένα διαφορετικό κοινό και να αφηγηθούν ιστορίες που ξεπερνούν τα γεωγραφικά σύνορα.
