Το παρόν και το μέλλον της ποντιακής στο διεθνές συνέδριο της Φλώρινας, με τη συμμετοχή διακεκριμένων ομιλητών

Ολοκληρώθηκαν χθες στη Φλώρινα οι εργασίες του τριήμερου διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου «Ποντι-α-κή: Όψεις του σήμερα, προοπτικές του αύριο. Σκιαγραφώντας δρόμους και διαδρομές», που διοργάνωσε η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων, με τη συνδρομή της Ευξείνου Λέσχης Φλώρινας.

Στο συνέδριο συμμετείχαν διακεκριμένοι επιστήμονες της ελληνικής αλλά και διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας.

Η Svetlana Berikashvili, ερευνήτρια Αγγλικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Georg – August, του Γκέτινγκεν και στο Πανεπιστήμιο Ilia State της Τιφλίδας, μίλησε για την «Οριστικότητα της ομιλούμενης ποντιακής στη Γεωργία». Η ερευνήτρια παρουσίασε μία εμπειρική μελέτη στην επιρροή, λόγω επαφής, της γεωργιανής και της ρωσικής, αναφορικά με την οριστικότητα της ποντιακής όπως ομιλείται στη Γεωργία. Η ανακοίνωση περιορίστηκε σε ένα γραμματικό φαινόμενο σχετικό με την οριστικότητα, κυρίως αναφορικά με τη χρήση των οριστικών άρθρων.

Ο Θεόδωρος Καλ (Thede Kahl), καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ιένας, στη Γερμανία, και  διευθυντής του Vanishing Languages and Cultural Heritage Commission, στη Βιέννη, ανέπτυξε το θέμα «Το “παρακάθ’” ή “μουχαπέτ’” και η σημασία του για την ποντιακή ταυτότητα στην Ελλάδα και την Τουρκία». Ο εισηγητής έχει ασχοληθεί με τη γλώσσα και την μουσική των Ποντίων σε επιτόπιες έρευνες στην Τουρκία και την Ελλάδα, έχει παρακολουθήσει πολλά μουχαπέτια και προσπαθεί να δείξει τις κύριες διαφορές στις δύο χώρες.

Η Μαρία Καραλή, επίκουρη καθηγήτρια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, μίλησε για «Το ποντιακό αλφάβητο και τα διακριτικά του χαρακτηριστικά», εστιάζοντας στο ότι τα συστήματα γραφής και τα συστατικά τους δεν αποτελούν μιαν αφηρημένη μεταφυσική δημιουργία· τα χαρακτηριστικά τους είναι συνειδητά δημιουργήματα των ομιλητών και των απόψεων τους για τη γλώσσα που μιλούν. Τα αθώα τυπογραφικά σύμβολα, όπως τα διακριτικά του ποντιακού αλφαβήτου, γίνονται δείκτες μιας περήφανης εθνικής γλωσσικής ταυτότητας και αναδεικνύουν εμβληματικά φωνολογικά χαρακτηριστικά της ποντιακής διαλέκτου.

Ο Πέτρος Καρατσαρέας, επίκουρος καθηγητής Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Westminster (Λονδίνο) είχε ως θέμα τις «Ποντιακές ποικιλίες ως κλειδί για τη μελέτη της διαχρονίας των μικρασιατικών διαλέκτων», και ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν οι γεωγραφικές ποικιλίες της ποντιακής διαλέκτου στις προσπάθειες των ιστορικών γλωσσολόγων να ανασυνθέσουν την διαχρονική εξέλιξη των διαλέκτων της μικρασιατικής ενδοχώρας (Καππαδοκικής, Φαρασιώτικης, Σιλλιώτικης), για τις οποίες διαθέτουμε ελάχιστες γραπτές μαρτυρίες πριν από τις πρώτες καταγραφές τους τον 19ο αιώνα.

Θέμα της Μαριλένας Καρυολαίμου, καθηγήτριας Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, ήταν: «Ποντιακή, ελληνικές ποικιλίες της περιφέρειας και γλώσσες απειλούμενες με εξαφάνιση». Στην ανακοίνωση συζητήθηκε η ταξινόμηση της ποντιακής στις ελληνικές ποικιλίες της περιφέρειας, στις οποίες συγκαταλέγονται επίσης η κυπριακή και η γκρίκο ή γκρεκάνικο της νότιας Ιταλίας, και εξετάστηκαν τα γλωσσικά και κοινωνιογλωσσικά κριτήρια κατάταξης στην κατηγορία αυτή.

Ο Maxim Kisilier, αναπληρωτής καθηγητής Νέας Ελληνικής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης, ανέπτυξε το θέμα «Ποντιακή διάλεκτος και ψηφιακές τεχνολογίες». Το 2019 ο καθηγητής ξεκίνησε ένα project που στόχευε στη δημιουργία ενός συνόλου υψηλής τεχνολογίας ψηφιακών γλωσσολογικών εργαλείων για τις ποντιακές σπουδές, σχεδιασμένο όχι μόνο για γλωσσολόγους, αλλά και για απλούς χρήστες που ενδιαφέρονται για τα ποντιακά ώστε να καλύπτονται σκοποί ευρυμάθειας.

Η Αρχόντισσα Κωνσταντινίδου, φιλόλογος, MΕd «Διδακτική της γλώσσας και της λογοτεχνίας», πιστοποιημένη εκπαιδεύτρια ποντιακής διαλέκτου, ασχολήθηκε με τη «Διδασκαλία του λεξιλογίου στην ποντιακή διάλεκτο: Διδακτικές στρατηγικές κι ενδεικτικές προτάσεις», εστιάζοντας στη χρήση του λεξιλογίου στην ποντιακή διάλεκτο και στις συχνότερα χρησιμοποιούμενες στρατηγικές διδασκαλίας κι εκμάθησής του.

Ο Τριαντάφυλλος Κωτόπουλος, καθηγητής Δημιουργικής Γραφής και Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, και η Σοφία Ιακωβίδου, διπλωματούχος αγρονόμος & τοπογράφος μηχανικός του ΑΠΘ και μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΚΔΜΠΣ «Δημιουργική Γραφή» (ΠΔΜ-ΑΠΘ), μίλησαν για την «Ποντιακή λογοτεχνική παραγωγή ως ζωοποιό ποντιακή γλώσσα». Στην εισήγησή τους επικέντρωσαν στη μοναδική ικανότητα της ποντιακής γλώσσας να μην «μιλιέται» προφορικά αλλά να χαρίζει σπουδαία γραπτά λογοτεχνικά κείμενα, μέσα από τη συγκριτική συνεξέταση τριών έργων που έχουν γραφτεί στην ποντιακή διάλεκτο και εντάσσονται σε διαφορετικά λογοτεχνικά είδη.

Η Αναστασία Μαχαιρίδου, φιλόλογος, ΜΑ γλωσσολόγος και διαπιστευμένη εκπαιδεύτρια ποντιακής διαλέκτου, είχε ως θέμα της εισήγησής της: «Η Ποντιακή Κοινωνιο-ιδωμένη: από τους κληροδότες στους κληρονόμους και από την κατάκτηση στην εκμάθηση». Κύριος άξονας της εισήγησης ήταν η κοινωνιογλωσσολογική θεώρηση της ποντιακής.

Ο Φοίβος Παναγιωτίδης, καθηγητής Θεωρητικής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, έθεσε το ερώτημα «Γλώσσα, διάλεκτος, ιδίωμα: Τι είναι τα ποντιακά;». Αναλύοντας τη χρήση και τις συνυποδηλώσεις των όρων αυτών, τεκμηρίωσε γιατί και οι τρεις τους, ειδικά για τα ποντιακά, εκτός από φορτισμένοι και χρωματισμένοι από προκαταλήψεις, είναι και αναλυτικά προβληματικοί.

Ο Δημήτρης Παπαζαχαρίου, αναπληρωτής καθηγητής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, ανέπτυξε το θέμα «Γλωσσική επαφή και δημιουργία μίας νέας Ποντιακής Κοινής: Άγιος Βαρθολομαίος Φλώρινας», παρουσιάζοντας τις φωνητικές και φωνολογικές αλλαγές που έχουν συμβεί στην ποντιακή, όπως αυτή μιλιέται από μεσήλικες και ηλικιωμένες ομιλήτριες της ποντιακής στη συγκεκριμένη περιοχή

Η Andreea Pascaru, ανθρωπογλωσσολόγος στο Vanishing Languages and Cultural Heritage Commission της Βιέννη, έθιξε τις «Προκλήσεις στη διατήρηση των γλωσσών πολιτισμικής κληρονομιάς: Η ποντιακή στη βόρεια Ελλάδα. Μια μελέτη περίπτωσης». Στην τοποθέτησή της ανέλυσε τη διαδικασία σχηματισμού γλωσσικής ταυτότητας στις ποντιακές κοινότητες της βόρειας Ελλάδας, δίνοντας έμφαση στη γλωσσική ανάπτυξη και στη σύνδεσή της με την κοινωνική ζωή.

Θέμα της Μαρίνας Τζακώστα, καθηγήτριας Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, ήταν «Ο χώρος των τοπικών γλωσσών στο γλωσσικό τοπίο: στάσεις ομιλητών, διαλεκτικές ταυτότητες και πρακτικές διδασκαλίας». Εξετάστηκαν συσχετιστικά παραδείγματα από την κρητική και την ποντιακή, δύο τοπικές γλώσσες ευρέως ομιλούμενες στην ελληνική επικράτεια.

Τις εργασίες έκλεισε με σύντομο απολογισμό ο πρόεδρος της ΠΟΕ Γιώργος Βαρυθυμιάδης, ο οποίος, αφού ευχαρίστησε όσους βοήθησαν στη διοργάνωση του συνεδρίου, τόνισε την έμφαση που δίνει η Ομοσπονδία στη στήριξη των προσπαθειών διάσωσης της ποντιακής διαλέκτου.