Ο Ι.Ν. Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού στο Ροδοχώρι, στα περίχωρα της Σμύρνης

Το Ροδοχώρι άλλως Ναρλίκιοϊ (σημερινό Doganlar) απείχε μόλις τρία χλμ από τον Μπουρνόβα, το φημισμένο ΒΑ προάστιο της Σμύρνης, και ο Μπουρνόβας με την σειρά του απείχε 6 χλμ από τη Σμύρνη. Ήταν κατάφυτο από ροδιές (ναρ στα τουρκικά σημαίνει ρόδι). Εκεί συνήθιζαν να έχουν τα εξοχικά τους με τους όμορφους κήπους οι εύποροι Σμυρνιοί που ασχολούνταν με το εμπόριο και να περνούν ξέγνοιαστα τα καλοκαίρια τους.

Υπάρχουν ενδείξεις πως ο οικισμός του Ροδοχωρίου υπήρχε από πολύ παλιά, πριν ακόμα από την βυζαντινή περίοδο. Είχε δύο εκκλησίες την Καθολική της Αγίας Τριάδας και την Ελληνορθόδοξη του Τιμίου Σταυρού.

Το 1864 με ενέργειες του τότε Μητροπολίτη Σμύρνης Χρύσανθου, τέθηκαν τα θεμέλια για την ανέγερση του ναού ο οποίος εγκαινιάστηκε δύο χρόνια αργότερα το 1866 σε κλίμα πανηγυρικό. Το 1911 χτίστηκε στο προαύλιο χώρο της εκκλησίας μικτό σχολείο, στοιχείο που μαρτυρεί την ευμάρεια της ελληνικής κοινότητας κατά την περίοδο εκείνη. Σύμφωνα με έναν ταξιδιωτικό οδηγό της Σμύρνης που είχε εκδοθεί το 1890, ο πληθυσμός του Ροδοχωρίου ανέρχονταν στα 450 άτομα εκ των οποίων οι 300 ήταν Έλληνες και οι υπόλοιποι, Λεβαντίνοι, Τούρκοι και λίγοι Αρμένηδες. Ανάμεσα στις ελληνικές οικογένειες ήταν και αυτές των Γεωργίου Χατζημάρχου, του Κωνσταντίνου Σουβατζόγλου, του Αποστόλη Νάνου, του Σταμάτη Κοντούδη, και άλλων.

Μεταξύ των πολυτελών εξοχικών κατοικιών, ξεχώριζε αυτή του Παντελή Σεβαστόπουλου πάνω στον μεγάλο δημόσιο δρόμο που διέσχιζε το χωριό, η οποία διέθετε και τον μεγαλύτερο κήπο με πολλά οπωροφόρα δέντρα. Μάλιστα περιβαλλόταν από ψηλό τείχος ώστε οι ένοικοί της να περιφρουρούν την ιδιωτικότητά τους. Ο Σεβαστόπουλος υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους ευεργέτες της ελληνικής παροικίας και ιδρυτής της Ευαγγελικής Σχολής.

Στις 14 Σεπτεμβρίου ημέρα της πανηγύρεως του Ι.Ν. Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού του Ροδοχωρίου, γινόταν μεγάλο πανηγύρι.

Όλα τα χωριά του Μπουρνόβα και των άλλων προαστίων της Σμύρνης συνέρρεαν εκείνη την ημέρα στο Ροδοχώρι μετατρέποντάς το σε πολύβουο κέντρο. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως την ημέρα του Τιμίου Σταυρού το Ροδοχώρι έμοιαζε πολύ με την γείτονά του κοσμοπολίτισσα Σμύρνη.

Μετά τη Θεία Λειτουργία ακολουθούσε εμπορικό πανηγύρι με μεγάλη ποικιλία ρούχων, τροφίμων και αγαθών από Ευρώπη και Ασία. Διάσημο κέρασμα ήταν οι περίφημοι λουκουμάδες του Μπουρνόβα, που ήταν ιδιαίτερα αγαπητοί και γινόντουσαν ανάρπαστοι. Εκείνη την εποχή (στα μέσα του Σεπτέμβρη) έκανε την εμφάνισή της και η πρώτη σοδειά από τα περίφημα ρόδια της περιοχής. Από αυτά παρασκευάζονταν γλυκά και ροφήματα τα οποία συνήθιζε να απολαμβάνει η νεολαία.

Όλα αυτά όμως πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή…

Οι κάτοικοι του Ροδοχωρίου είχαν την ίδια τύχη με όλους τους Έλληνες της Μ. Ασίας. Σύμφωνα με τη Μαριάνα Μαστροσταμάτη με καταγωγή από τα Αλάτσατα, η οποία επικαλείται μαρτυρίες επιζησάντων, Τούρκοι με προτεταμένα τα όπλα οδηγούσαν πεζή προς τη Μαγνησία τους Έλληνες αιχμαλώτους. Ανάμεσά τους κι ο θείος της (αδελφός της γιαγιάς της). Εξαντλημένοι αυτοί από την πεζοπορία, αναζητούσαν να ξεδιψάσουν από το χυμό των ροδιών. Τη στιγμή που έσπαγαν το ρόδι και το σήκωναν στο στόμα τους, την ίδια στιγμή τους σκότωνε το βόλι από τα όπλα των διωκτών τους.

Πολλοί συνειδητοποιούσαν πως διένυαν τις τελευταίες ώρες της ζωής τους και περνώντας μπροστά από τον Ι.Ν. του Τιμίου Σταυρού έκαναν τον σταυρό τους για να ενδυναμωθούν και να ομολογήσουν την πίστη τους ζητώντας το έλεός Του. Κι αυτοί έβρισκαν ακαριαίο θάνατο, δολοφονούνταν αμέσως υπό τις προσβολές και τις ύβρεις των Τούρκων εκτελεστών τους.

Μετά το 1922 ο Ναός του Τιμίου Σταυρού μετατρέπεται σε ξυλουργείο. Οποία ειρωνεία… Το Τίμιο ξύλο πάνω στο οποίο σταυρώθηκε ο Χριστός, «συνδέθηκε» με ξυλουργικές εργασίες! Έπειτα ο Ναός γίνεται έδρα ενός τοπικού αθλητικού συλλόγου, και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε παραδομένος στην φθορά.

Το 2014 ο Ι.Ν. Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού Ροδοχωρίου – Ναρλίκιοϊ ανακαινίζεται μαζί με τον Ι.Ν. Αγίων Βουκόλου και Πολυκάρπου Σμύρνης, το Αγίασμα της Παναγίας Γαλακτοτροφούσης Σμύρνης, και τον Ι.Ν. των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Μενεμένη, και έκτοτε λειτουργεί ως πολιτιστικό κέντρο.

Τα τελευταία χρόνια, την ημέρα του Τιμίου Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου, τελείται Θεία Λειτουργία.

Αλεξία Π. Ιωαννίδου
MSc Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων

Βιβλιογραφία & Δικτυογραφία

— Νίκος Καραράς, Τα χωριά του Μπουρνόβα, Χατζηλάρι – Ναρληκόι – Μπουνάρμπασι – Κουκλουτζάς – Ναλντουκένι, εκδόσεις Αναξαγόρα, Αθήνα 1958.
— Χρήστος Σολομωνίδης, Η Εκκλησία της Σμύρνης, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 1960
— Levantine Heritage Foundation: http://www.levantineheritage.com/
— Πηγή φωτογραφιών: https://www.erolsasmaz.com/?oku=728