Γιατί στην περίπτωση των Αρμενίων μιλάμε για Γενοκτονία

Το αν η περίπτωση των Αρμενίων αποτελεί περίπτωση γενοκτονίας ή όχι αποτελούσε για καιρό μεγάλο θέμα συζήτησης μεταξύ των ιστορικών. Πλέον είναι κατά την πλειοψηφία αποδεκτό ότι μιλάμε ξεκάθαρα για Γενοκτονία.

Όμως τι προβάλλουν ως επιχείρημα εκείνοι που θεωρούν ότι δεν πρόκειται περί γενοκτονίας;

Γιατί πρόκειται για γενοκτονία;

Οι μετακινήσεις πληθυσμών και η δολοφονία μεγάλου μέρους του αρμενικού πληθυσμού δεν αμφισβητείται, αλλά μία γενοκτονία απαιτεί πρόθεση ή προσχεδιασμό. Η πρόθεση πρέπει να αφορά την εξόντωση της ομάδας, επειδή είναι αυτή η ομάδα και να μην προέρχεται από άλλες αιτίες. Σίγουρα δεν υπάρχει συγκεκριμένη απάντηση στην επιστημονική κοινότητα. Αν και όλοι καταδικάζουν τα γεγονότα, ο όρος γενοκτονία δεν δίνεται πάντα σύμφωνα με τον Γκάντερ.

Ο ιστορικός Ντόναλντ Μπλόξχαμ, αν και δεν κρίνει τα γεγονότα ως προσχεδιασμένα, θεωρεί ότι η ριζοσπαστικοποίηση των Αρμενίων μπορεί να κριθεί ως πρόθεση που οδήγησε σε γενοκτονία, αλλά ακόμα και αυτός χρησιμοποιεί τον όρο κυρίως λόγω του μεγέθους της καταστροφής. Σύμφωνα με τον Γκάντερ ο όρος αμφισβητείται κυρίως επειδή ότι η επίθεση δεν αφορούσε τους Αρμένιους όλων των περιοχών και αυτό θεωρούν μερικοί ιστορικοί ότι υποδεικνύει και άλλους, εκτός της εθνικότητας, λόγους. Το ότι πολλά από τα έγγραφα των Οθωμανών Τούρκων της εποχής εκείνης έχουν καταστραφεί δυσκολεύει την κατάσταση. Παρόλα αυτά, η καταστροφή των εγγράφων δεν συνεπάγεται και ενοχή, αφού σε εποχή πολέμου είναι λογική η ανάγκη προστασίας των μυστικών της Αυτοκρατορίας από τους ίδιους. Ταυτόχρονα τα Ανδονιανά (Andonian) έγγραφα που εμφανίζουν πρόθεση, θεωρούνται μετέπειτα κατασκευή.

Σύμφωνα με τους Σμιθ, Μαρκούσεν & Λίφτον μπορεί να εντοπιστεί πρόθεση στον τρόπο με τον οποίο έγιναν οι πράξεις. Το γεγονός ότι η μετακίνηση έγινε από πολλά μέρη της Αυτοκρατορίας και επανειλημμένα, δείχνει ότι είχαν στοχοποιηθεί εξαιτίας της εθνοτικής ή εθνικής τους ταυτότητας.

O Χοβανισιάν υποστηρίζει την ύπαρξη γενοκτονίας, αναφέροντας τη σχεδιασμένη πράξη του αφοπλισμού των Αρμενίων από το Φεβρουάριο του 1915, η οποία, μαζί με την εντολή μετακίνησης, υπάρχει σε διατάγματα της εποχής. Επιπλέον από τον Μάιο του 1915, η Τριπλή Συμμαχία είχε κατηγορήσει την Αυτοκρατορία με τις δολοφονίες Αρμενίων.

Συνοψίζοντας, η χρήση του όρου γενοκτονία δεν γίνεται ευρέως αποδεκτή, καθώς η πρόθεση των Οθωμανών δεν είναι ευκόλως επαληθεύσιμη και τα στοιχεία δεν είναι κοινώς αποδεκτά και δεν γίνονται αντιληπτά με τον ίδιο τρόπο. Παρόλα αυτά, η πλειοψηφία των ιστορικών φαίνεται να συμφωνεί με τη χρήση του όρου γενοκτονία στη συγκεκριμένη περίπτωση. Επιπλέον, καθώς ο ορισμός του ΟΗΕ αναφέρει ότι μπορεί να υπάρξει γενοκτονία ακόμα και εάν τα θύματα είναι κομμάτι της ομάδας και όχι όλη η ομάδα, το γεγονός ότι οι Αρμένιοι μερικών περιοχών δεν εξαναγκάστηκαν σε υποχρεωτική μετακίνηση, δεν ακυρώνει τον ορισμό της γενοκτονίας στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Πηγές:

• Gunter, M. (χ.χ.). Turkey, Past and Future: What Is Genocide? The Armenian Case.
• Hovannisian, R.G. (2009). The Armenian Genocide in Perspective. New York: Routledge.

Απόσπασμα από πτυχιακή εργασία με τίτλο «Το φαινόμενο της γενοκτονίας στον 20ο αιώνα: Μία συγκριτική ανάλυση» που έγινε από την Ερμιόνη Βλαχίδου, στο τμήμα Δημοσιογραφίας & ΜΜΕ του ΑΠΘ, τον Ιούνιο του 2019, υπό την επίβλεψη του Επίκουρου Καθηγητή Δημήτρη Λυβάνιου.