Η τρίτη μέρα από το θάνατο ανθρώπου, κατά την οποία, όπως και στην Αρχαιότητα, τελούσαν μνημόσυνο οι συγγενείς –τα τριήμερα της νεοελληνικής–, στον Πόντο λεγόταν (τα) τρίτα.
Από νωρίς συγγενείς και φίλοι συγκεντρώνονταν στο σπίτι του νεκρού.
Εκεί ετοίμαζαν τα κόλλυβα μέσα σε δίσκο. Αφού πασπάλιζαν την επιφάνειά τους με ψιλή ζάχαρη, τη στόλιζαν με φαραχλαεμένα καντζία (= ψίχα φουντουκιού ή καρυδιού τυλιγμένη σε χρυσόχαρτο). Για το στολισμό χρησιμοποιούσαν και κόκκους από ρόδι, καθώς και μαύρη σταφίδα ψιλή (= μαύρα τσεμίτσα). Στη μέση της επιφάνειας σχημάτιζαν το σταυρό και στη βάση του τα αρχικά του νεκρού.
Όση ώρα κρατούσε η ετοιμασία, κερνούσαν στους παρευρισκόμενους ρακί και παξιμάδια. Εκείνοι με τη σειρά τους εύχονταν: «Ο Θεός σ’χωρέσ’ τον», «’λαφρόν η νύχτα τ’», «αιωνία η μνήμην ατ’» κ.ά.
Την άλλη μέρα τα κόλλυβα μεταφέρονταν στην εκκλησία για «διάβασμα». Μετά μοιράζονταν στο εκκλησίασμα, αφού πρώτα χωρίζονταν το μερίδιο του παπά και του προσωπικού της εκκλησίας. Ο παπάς, ο επίτροπος, ο ψάλτης και οι παρόντες στην εκκλησία πήγαιναν στο σπίτι του νεκρού, όπου τους προσφέρονταν ποτό και κόλλυβα και μερικές φορές και φαγητό.
Σχετική κατάρα: «Τα τρίτα σ’ να εφτάω!».
- Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια του ποντιακού ελληνισμού, εκδ. Μαλλιάρης-Παιδεία.
