Χριστός γεννέθεν, χαρά ‘ς σον κόσμον

Τα πιο χαρακτηριστικά και ιδιωματικά χριστουγεννιάτικα κάλαντα του Πόντου είναι τα ακόλουθα:

Χριστός γεννέθεν,
χαρά ’ς σον κόσμον,
χα καλή ώρα, καλή σ’ ημέρα.

Χα καλόν παιδίν οψέ γεννέθεν,
οψέ γεννέθεν, ουρανοστάθεν.

Τον εγέννεσεν η Παναγία,
Τον ενέστεσεν Αϊα-Παρθένος.

Εκαβάλκεψεν χρυσόν πουλάριν
κι εκατήβεν ’ς σο σταυροδρόμι.

Έρπαξαν Ατον οι χιλ’ Εβραίοι,
χιλ’ Εβραίοι και μύρι’ Εβραίοι.

Α σ’ ακροντικά κι α’ σην καρδίαν
αίμαν έσταξεν, χολή ’κ’ εφάνθεν.

Ούμπαν έσταξεν και μύρος έτον,
μύρος έτον και μυρωδία.

Εμυρίστεν ατο ο κόσμος όλον,
για μυρίστ’ ατο κι εσύ Αφέντα.

Έρθαν τη Χριστού τα παλικάρα
και θημίζνε τον νοικοκύρην,
νοικοκύρην και βασιλέαν.

Δάβα ’ς σο ταρέζ’, κι έλα ’ς σην πόρταν,
δος μας ούβας και λεφτοκάρα.
Κι αν ανοιείς μας, χαράν ’ς σην πόρτα σ’.

Τα επόμενα χριστουγεννιάτικα κάλαντα, γνωστά στην περιοχή του Ατάπαζαρ, του νομού Νικομήδειας (όχι άγνωστα και σε περιοχές του Δυτικού Πόντου), ανήκουν μάλλον στη «λόγια» παράδοση:

Άναρχος Θεός καταβέβηκεν
και εν τη Παρθένω κατώκησεν.

Βασιλεύς των όλων και κύριος
ήλθε τον Αδάμ αναπλάσασθαι.

Γηγενείς σκιρτάτε και χαίρεσθε,
τάξεις των αγγέλων, ευφραίνεσθε.

Δεύτε εν σπηλαίω θεάσασθαι,
κείμενον εν φάτνη τον Κύριον.

Εξ Ανατολών Μάγοι έρχονται,
δώρα προσκομίζουσιν άξιον.

Ζήτω, προσκυνήσατε Κύριον,
Τον εν τω σπηλαίω τικτόμενον.

Ήνεγκεν Αστήρ Μάγους οδηγών,
άνω τω σπηλαίω προσέφερεν.

Θεός Βασιλεύς επουράνιος,
τίκτεται εν φάτνη Θεότικτος.

Ίδεν ο Ηρώδης ως έμαθεν,
όλως εξεπλάγη ο δόλιος.

Κράζει και βοά προς τους λειτουργούς,
τους δοξολογούντας τον Κύριον.

Λέγετε σοφοί και διδάσκαλοι,
άρα, πού γεννάται ο Κύριος;

Μέγα και φρικτόν το τεράστιον,
των ανθρωπίνων εξεθύμισεν.

Νύκτα Ιωσήφ χρήμα ήκουσεν,
Άγγελος Κυρίου ελάλησεν.

Ξένον και παράδοξον άκουσμα
και εις συγκατάβασιν θέαμα.

Όμμα αραθύμησε Δέσποινα,
τους εγκαταβαίνοντας έσωσε.

Πύλαι οραταί και ανέκραζεν,
δούλος τον Δεσπότην εβάπτιζεν.

Ρεύμα Ιορδάνου εστρέφετο,
κατερχόμενον προς τον Κύριον.

Σήμερον χαρά η ευφρόσυνος,
Άγγελος Κυρίου ελάλησεν.

Τάγματα Αγγέλων θαυμάζουσι,
Πνεύμα κατελθόν εκ του ουρανού.

Ύμνος Σοι προσφέρουσιν ευλαβώς
τα του Ιορδάνου ορώμενα.

Φόβω Ιωάννης Σου άπτεται,
φωνή εξελθούσα εξ ουρανών.

Χαρά αγιάσαι τα ύδατα,
Πνεύμα κατελθόν εις τον ποταμόν.

Ψηλαφών Θωμάς προς την Σην πλευράν,
πιστεύσας βοών προς τον Κύριον.

Ο ον του Πατρός προαιώνιος,
φώτισον τους πάντας πιστεύσαντας.

Σημειώνεται ακόμη ότι στον Πόντο δεν ήταν άγνωστα και τα πανελλήνια χριστουγεννιάτικα κάλαντα, «Χριστούγεννα Πρωτούγεννα» κτλ.

Στάθης Ι. Ευσταθιάδης

• Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια του ποντιακού ελληνισμού, εκδ. Μαλλιάρης-Παιδεία.