Ο αιχμάλωτον

Οι Τούρκ’ όνταν εκούρσευαν την Πόλ’, τη Ρωμανίαν,
επάτνανε τα εγκλησιάς κι επαίρναν τα εικόνας,
επαίρναν τα χρυσά σταυρούς, αργύρα μαστραπάδες
επήραν και τη μάνα μου, σ’ εμέν έμποδος έτον.
Επήγεν και ν-εποίκε με σ’ Εμίρ Αλή τα σκάλας.
Εμέν ατός πεσλέευεν με το μέλ’, με το γάλαν,
με το μέλιν, με το γάλαν και με τη αρνί’ το κρέας.
Στα φανερά ταντάνιζεν, στα κρύφα διαρμηνεύει:
«Υιέ μ’, αν ζεις και γίνεσαι, στη Ρωμανίαν φύγον.
Εκεί ‘χες κύρ’ Ανδρόνικον και αδελφόν Ξαντίνον».
Εγέντον ο αιχμάλωτον, εγέντον κι ερματώθεν.
Επαίρεν τ’ ελαφρόν σπαθίν κι ελλενικόν κοντάριν.
‘Τοιμάσκεται ο αιχμάλωτον και ση Δενής την στράταν.
«Αστρίτσια μ’ χαμηλώσετεν, φεγγάρι μ’ κάθα έλα,
για δείξετέ με τη στρατήν ντο πάει ση Ρωμανίαν».
Οι άστροι εχαμέλεναν, οι φέγγοι κάθα έρθαν,
εδείξαν ατόν τη στρατήν ντο πάει ση Ρωμανίαν.
Ασό επαρακούρσεψεν, τα γαίματα λουσμένος,
κύρην κι υιόν επέντεσεν απάν’ σο σταυροδρόμιν.
Ο κύρης εκοιμήθηκεν, ο γιόκας έν σα ξύπνα.
Διδαβαίν’ καλημερίζει ατόν καλήμεραν ‘κί επαίρεν.
Έσυραν τα σπαθία τουν, ‘κί κρούγνε τ’ έναν τ’ άλλο·
τσακώθαν τα σπαθία τουν, να κρούγνε τ’ έναν τ’ άλλο.
Έρχουνται κι ανταμούντανε και κρούγνε μουστουνίας
Ασή μουστί’ το χτύπεμαν εγνέφιξεν ο κύρ’ς ατ’.
«Υιέ μ’, κανείς ‘κί εντώκε σε, εσέν κανείς ‘κί κρούγει,
κατά π’ ελέπν τ’ ομμάτια μου, ατός έει σε και πάγει.
Για στά κι ας ορωτούμ’ ατόν τα γονικά τ’ απόθεν».
– Σον θιο σ’, σον θιο σ’, αιχμάλωτε, τα γονικά σ’ απόθεν;
– Κι εξέρς, όνταν εκούρσευαν την Πόλ’, τη Ρωμανίαν,
επάτνανε τα εγκλησιάς κι έπαιρναν τα εικόνας,
παίρνανε χρυσά σταυρά κι αργύρα μαστραπάδες,
κούρσεψαν τον Αντρόνικον κι επαίρνανε τη μάνα μ’,
επαίραν ατεν κι έφυγαν σ’ Εμίρ Αλή τα σκάλας.
«Παιδίν έμνε κι εγέρασα, ζευγάρ’ γεράκια ‘κί είχα
κι ατώρα ας τ’ εγέρασα, ζευγάρ’ γεράκια χτέθα»
Ασή χαράν ατ’ το πολλά κατήβανε τα δάκρα τ’,
κατήβανε τα δάκρα του Καλομηνάν χαλάτσια.
Κλώσκεται σην Ανατολήν, κάμνει τρία μετάνοιας.
«Χριστέ μ’, αν εκατέβαινεν το πάρεγκα φουσάτον,
μουδέ πολλά, μουδέ λίγον, εννέα χιλιάδες,
να παίρνα τα γεράκια μου, εγώ εκείνα ντούνα».

Το λόγον ατ’ ‘κί επλέρωσεν, το λόγον ατ’ ‘κί εξείπεν,
όνταν τερεί το πάρεγκα, φουσάτον κατιβαίνει,
μουδέ πολλά, μουδέ λίγον, εννέα χιλιάδες.
Επήρεν τα γεράκια του, εκείντς εκεί εντώκεν.
Εκεί που κρούει ο Ξάντινον, το γαίμαν να πλαντάζει,
εκεί που κρούει ο αιχμάλωτον, το γαίμαν ως τη γούλαν.
«Οπίσ’, οπίσ’ Εμίρ Αλή, οπίσ’ κι εσέν μη κρούγω.
Τ’ ομμάτια μ’ εθαμπούρωσαν και το σπαθί μ’ έχ’ άφναν.
Αν κρούγω και σκοτώνω σε, θα λέγετ’ έν φονέας·
‘κί κρούγω, ‘κί σκοτώνω σε, θα λέγνε εφοβέθεν.
Καλλίον ‘κί σκοτώσω σε, κι ας λέγνε εφοβέθεν».

[επάτνανε: πατούσαν Ι έμποδος: έγκυος Ι πεσλέευεν: έτρεφε Ι ταντανίζω: κάνω το μωρό να χοροπηδά στα γόνατά μου Ι γίνεσαι: μεγαλώσεις Ι Δενής (λ. τούρκ.): θάλασσα Ι κάθα: κάτω Ι ντο: τι (ντο λες: τι λες)· εδώ: που Ι επέντεσεν: συνάντησε Ι έν: είναι Ι ’κί (ουκί): δεν Ι μουστουνίας: γροθιές Ι εγνέφιξεν: ξύπνησε Ι έει σε και πάγει: σε έχει και πάει («σε πήρε από κάτω») Ι στά: στάσου, σταμάτα Ι χτέθα: απόκτησα Ι πάρεγκα: αντίκρυ Ι ντούνα: χτυπούσα, νικούσα (εντώκεν: εχτύπησε) Ι γούλα: λαιμός Ι εθαμπούρωσαν: θόλωσαν Ι άφνα: άχνα, ατμός Ι καλλίον: καλύτερα· Καλομηνάς (από το επίθ. καλός και το ουσ. μήνας): ο μήνας Μάιος]