Στις μέρες μας ψάχνουμε με το κιάλι να βρούμε ανθρώπους με κοινωνικές ευαισθησίες που θα μεριμνήσουν για τις ανάγκες του ελληνικού λαού και κυρίως των ευπαθών κοινωνικών ομάδων. Οι επιχειρηματίες και οι τραπεζίτες αντί να ιδρύουν off shore εταιρείες ας ενισχύσουν τα ορφανοτροφεία της Ελλάδας (ακόμη και με καθηγητές που θα διδάσκουν φροντιστηριακά μαθήματα στα παιδιά στον χώρο τους) κι ας δημιουργήσουν ταμεία αρωγής απόρων.
Οι Μακεδόνες και οι Ηπειρώτες πρωτοστάτησαν σε έργα ευποιίας κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.
Μάλιστα η Ήπειρος ονομάστηκε εύανδρος χώρα γιατί ανέδειξε πολλούς και σημαντικούς εθνικούς ευεργέτες. Πολλοί από αυτούς κατάγονταν από περιοχές της οροσειράς της Πίνδου και ήταν Βλάχοι, δηλαδή δίγλωσσοι Έλληνες. Πρόκειται για ντόπιους πληθυσμούς της Ηπείρου, της Μακεδονίας, της Θεσσαλίας, της Αιτωλοακαρνανίας κ.ά. που υπηρετούσαν στις ρωμαϊκές λεγεώνες και φρουρές. Φύλασσαν τις κλεισούρες και τις ορεινές βασιλικές οδούς και ονομάστηκαν Βλάχοι Οδίται.
Βλάχοι υπάρχουν σε όλα τα Βαλκάνια. Βλάχοι υπάρχουν στον Μοριά και στα Ιόνια Νησιά, όπως η οικογένεια του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη από την Βαλαώρα της Ηπείρου, εξάδελφος του ποιητή Γ. Ζαλοκώστα από το Συρράκο Ιωαννίνων. Από το Συρράκο καταγόταν ο επίσης βλαχόφωνος αγαπημένος ποιητής Κώστας Κρυστάλλης, καθώς και ο πολιτικός Ιωάννης Κωλέττης.
Μεγάλοι ευεργέτες για το Μοναστήρι Πελαγονίας (σημ. FYROM) υπήρξαν οι αδελφοί Ιωάννης και Θεοχάρης Δημητρίου, εγκατεστημένοι στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.
Το 1880 πρόσφεραν 3.500 λίρες για να κτιστεί το «Κεντρικό Παρθεναγωγείο» του Μοναστηρίου. Με άλλες δωρεές τους κτίστηκε το Νηπιαγωγείο και το μεγαλοπρεπέστατο Ελληνικό Δημοτικό Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός». Ελληνοβλάχος ευεργέτης υπήρξε και ο Αδάμ Νικαρούσης. Ο εγκατεστημένος στο Βουκουρέστι Δημήτρης Μουσίκος, Μπλατσιώτης στην καταγωγή, ίδρυσε στο Μοναστήρι την Μουσίκειο Αστική Σχολή. Ο βαρόνος Νικόλαος Δούμπας, από τη Βιέννη, έγινε ο μεγάλος δωρητής του Γυμνασίου Μοναστηρίου. Ο μακρύς κατάλογος των Μοναστηριωτών δωρητών και ευεργετών φτάνει τους 126, όπως απαριθμήθηκαν στην ετήσια γιορτή των ελληνικών σχολείων του Μοναστηρίου το 1883.
Στο πάνθεο των Ηπειρωτών ευεργετών σημαντικό τμήμα κατέχει το Μέτσοβο με τους δεκάδες Ελληνοβλάχους εθνικούς ευεργέτες και τοπικούς δωρητές, όπως οι Γεώργιος Αβέρωφ, Νικόλαος Στουρνάρας, Μιχαήλ Τοσίτσας, Θεόδωρος Τοσίτσας, Μιχαήλ Τοσίτσας (εγγονός), Τριαντάφυλλος Τσιομάγκας, Κ. Τσαπέκος, αδελφοί Τούληδες, Στέργιος Μπότσιαρης, Ελένη Φαρδή, Κ. Σταμέρωφ και πολλοί άλλοι.
Ο Γεώργιος Αβέρωφ (1818-1899) υπήρξε ο πρύτανης των ευεργετών και ταυτίστηκε με τα εθνικά ιδανικά της νεότερης Ελλάδας. Σε ηλικία 22 ετών μετέβη στο Κάιρο για να εργασθεί κοντά στον αδελφό του, με κύρια ασχολία το εμπόριο βάμβακος.
Ανεδείχθη ταχύτατα ως ένας από τους πλουσιότερους Έλληνες της διασποράς, με περιουσία που ξεπερνούσε τα 100.000.000 δραχμές, όταν η περιουσία του πιο πλούσιου Ελλαδίτη δεν ξεπερνούσε το 1.000.000 δραχμές. Οι πρώτες του δωρεές έγιναν προς την ελληνική κοινότητα της Αλεξάνδρειας με την ίδρυση γυμνασίου, παρθεναγωγείου και νοσοκομείου. Ακολούθως μερίμνησε για την ιδιαίτερη πατρίδα του, το Μέτσοβο, όπου διέθεσε 1.500.000 δραχμές για κοινωφελή έργα. Με χρήματα του Γεωργίου Αβέρωφ αποπερατώθηκε το Πολυτεχνείο της Αθήνας. Το αρχικό κεφάλαιο για την ανέγερσή του είχαν διαθέσει οι επίσης Μετσοβίτες μεγαλέμποροι της Αιγύπτου Στουρνάρας και Τοσίτσας, εξού και η ονομασία του Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ).
Ο Αβέρωφ έκτισε τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων και το Ωδείο Αθηνών. Συγκρότησε το σωφρονιστήριο ανηλίκων και τις «Φυλακές Αβέρωφ» στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας. Επίσης έδωσε χρήματα για την ανέγερση των ανδριάντων του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ και του Ρήγα Φεραίου στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αναμαρμάρωσε το αρχαίο Παναθηναϊκό Στάδιο ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 1896 – ένα τεχνικό επίτευγμα για την εποχή του, που συνολικά κόστισε 2.000.000 χρυσά φράγκα. Επίσης κληροδότησε με τη διαθήκη του μεγάλα ποσά υπέρ του Πολεμικού Ναυτικού και με τα 2.500.000 χρυσά φράγκα αγόρασε η ελληνική πολιτεία το Θωρηκτό «Αβέρωφ» που κυριάρχησε στους Βαλκανικούς Πολέμους. Χάρη στις δικές του δωρεές κτίστηκε και η Γεωργική Σχολή της Λάρισας.
