Η 1η Οκτωβρίου 1960 καθιερώθηκε ως η ημέρα ανακήρυξης της Ανεξαρτησίας της Κύπρου μετά τους αιματηρούς αγώνες ενάντια στους Άγγλους αποικιοκράτες, την περίοδο 1955-1959, και γιορτάζεται στην Κύπρο με μεγάλη παρέλαση.
Γράφουμε «καθιερώθηκε», γιατί η ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν σε ισχύ οι συμφωνίες εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, είναι η 16η Αυγούστου του 1960.
Την ημέρα που ο τελευταίος Βρετανός κυβερνήτης Σερ Χιου Φουτ, αποχώρησε από το νησί, παραδίδοντας την εξουσία και η σημαία της Κυπριακής Δημοκρατίας κυμάτισε για πρώτη φορά ψηλά στον ουρανό, ως σύμβολο ειρήνης και ελευθερίας. Ωστόσο, στις 11 Ιουλίου του 1963 το Υπουργικό Συμβούλιο, το οποίο τότε αποτελείτο από επτά Ελληνοκύπριους και τρεις Τουρκοκύπριους, αποφάσισε να θεσπίσει ως επίσημη Ημέρα της Ανεξαρτησίας της Κύπρου την 1η Οκτωβρίου.
Οι Συνθήκες Ζυρίχης-Λονδίνου
Οι περιβόητες συνθήκες Ζυρίχης-Λονδίνου αποτελούν τη βάση στην οποία τοποθετήθηκε το μέλλον της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αποτελούν το θεμέλιο λίθο της Ανεξαρτησίας της Κύπρου. Οι συνθήκες αυτές απέκλεισαν το ενδεχόμενο ένωσης με την Ελλάδα, αλλά και τη διχοτόμηση του νησιού.
Η χρονική συγκυρία κατά την οποία συνυπογράφηκαν οι συνθήκες αυτές καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό και το περιεχόμενο. Οι συνθήκες ήρθαν ως αποτέλεσμα του απελευθερωτικού αγώνα του 1955-1959, στη διάρκεια του οποίου οι Ελληνοκύπριοι πολεμούσαν για ένωση με την Ελλάδα. Το ίδιο διάστημα φούντωσε η διαμάχη μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, οι οποίοι διαφωνούσαν με ενδεχόμενη ένωση και απειλούσαν με διχοτόμηση.
Πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ και πρώτος αντιπρόεδρος ο δρ Φαζίλ Κιουτσούκ.
Οι συμφωνίες εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας υπογράφηκαν στις 11 και 19 Φεβρουαρίου του 1959 αντίστοιχα, μετά από πενταμερείς διασκέψεις, στις οποίες συμμετείχαν η Μεγάλη Βρετανία, η Ελλάδα, η Τουρκία, η ελληνοκυπριακή και η τουρκοπυπριακή πλευρά. Αυτή ήταν και η πρώτη φορά που η Τουρκία είχε πετύχει την αναβάθμιση της μειονότητας των Τουρκοκυπρίων σε κοινότητα, αλλά και τη στρατιωτική παρουσία της στην Κύπρο.
Εκτός από τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου υπεγράφησαν επίσης οι συνθήκες Εγγυήσεως (Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία), Συμμαχίας και Εγκαθίδρυσης. Με βάση τη συνθήκη Εγκαθίδρυσης, η Βρετανία θα διατηρούσε κυρίαρχες βάσεις στο νησί.
Το κυπριακό Σύνταγμα
Στη βάση των συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου, συντάχθηκε το κυπριακό Σύνταγμα του 1960. Το νέο κράτος ήταν δικοινοτικό, με το ποσοστό των Ελληνοκυπρίων να βρίσκεται στο 82% και των Τουρκοκυπρίων στο 18%. Παρά τον μειωμένο αριθμό των Τουρκοκυπρίων, το κυπριακό Σύνταγμα προέβλεπε ενιαίο σύστημα διακυβέρνησης ολόκληρης της επικράτειας. Επίσης, δεν υπήρχε de jure γεωγραφικός διαχωρισμός των δύο κοινοτήτων, εκτός από την ειδική περίπτωση των χωριστών δήμων.
Βάσει των προνοιών του Συντάγματος, το οποίο όπως διαφάνηκε ήταν δυσλειτουργικό, πολλές αποφάσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς προσέκρουαν σε αυτές της τουρκοκυπριακής. Οι διαμάχες και οι προστριβές δεν άργησαν να διαφανούν, καθώς οι διαφωνίες διαδέχονταν η μια την άλλη, με αποτέλεσμα οι δυο πλευρές να οδηγηθούν σε ρήξη, ιδιαίτερα με τα την αναθεώρηση του Συντάγματος, με τα γνωστά 13 σημεία που ήθελε να τροποποιήσει ο Μακάριος. Το αποτέλεσμα ήταν να μην συμμετέχουν οι Τουρκοκύπριοι στις διεργασίες του κράτους από το 1963 και μετά.
Όλα όσα αναφέρονται πιο πάνω είναι ο βασικός λόγος που μεγάλη μερίδα εμπειρογνωμόνων στο Κυπριακό, καθιστούν το Κεφάλαιο της Διακυβέρνησης, ως κομβικής σημασίας, για τη βιωσιμότητα της λύσης που ενδεχομένως θα προκύψει από τις διαπραγματεύσεις.
Τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο διαδέχθηκαν στην προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας ο Σπύρος Κυπριανού (1977-1988), ο Γιώργος Βασιλείου (1988-1993), ο Γλαύκος Κληρίδης (1993-2003), ο Τάσσος Παπαδόπουλος (2003-2008) και ο Δημήτρης Χριστόφιας (2008-2013). Τον Φεβρουάριο του 2013 εξελέγη στην Προεδρία της Δημοκρατίας ο Νίκος Αναστασιάδης.
