Γεώργιος Γεμιστός-Πλήθων, ο πιο σοφός άνδρας του 15ου αιώνα

Μπορεί η ακριβής ημερομηνία γέννησής του να μην είναι γνωστή, ωστόσο είναι γνωστό το έργο του και η λατρεία του για τον Πλάτωνα. Ο λόγος για τον Έλληνα φιλόσοφο Γεώργιο Γεμιστό που γεννήθηκε εκεί γύρω στο 1355 ή το 1360 στην Κωνσταντινούπολη, πέθανε στις 26 Ιουνίου του 1452 στη Σπάρτη και διάλεξε το παρώνυμο Πλήθων γιατί ήθελε να θυμίζει το όνομα Πλάτων.

Θεωρείται μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του υστεροβυζαντινού πνευματικού βίου και είναι ίσως ο πιο σοφός άνδρας του 15ου αιώνα.

Στην Κωνσταντινούπολη απέκτησε κλασσική παιδεία και μυήθηκε στο έργο του Πλάτωνα. Περίπου το 1380 πήγε να ζήσει στην Ανδριανούπολη όπου ο Μουράτ Α’ παραμερίζοντας τα της θρησκείας είχε μετατρέψει την πόλη σε κέντρο συνάντησης προσωπικοτήτων και ρευμάτων. Εκεί διδάχθηκε τον ζωροαστρισμό και την πολυθεΐα από τον Ελισαίο. Όταν κάποια στιγμή οι ιδέες του άρχισαν να ενοχλούν πήγε στο Δεσποτάτο του Μυστρά, φιλοξενούμενος του φίλου του αυτοκράτορα Μανουήλ του Β’ Παλαιολόγου. Πριν όμως φύγει από την Πόλη είχε φροντίσει να πει σε όλους ότι το κράτος του Βυζαντίου είχε κλονιστεί και πως σε συνδυασμό με την κακή εκκλησιαστική διοίκηση θα ήταν αδύνατο να αναγεννηθεί.

(Σκίτσο του Πλήθωνα (φωτ.: ΙΝΕ/ΕΙΕ)

Το 1400 ιδρύει φιλοσοφική σχολή στον Μυστρά και γίνεται δικαστής. Κατά την πορεία του υπήρξε δάσκαλος των Βησσαρίωνα Τραπεζούντιου, Γεννάδιου Σχολάριου, Ιωάννη Αργυρόπουλου, Δημήτριου Χαλκοκονδύλη, Γεώργιου Ερμητιανού και άλλων. Το διάστημα 1416-1423, συνέταξε υπομνήματα προς τον αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγο («Περί των εν Πελοποννήσω Πραγμάτων») και τον Δεσπότη του Μυστρά Θεόδωρο Β’ Παλαιολόγο («Συμβουλευτικός περί της Πελοποννήσου») όπου περιέχονται διορατικές προτάσεις για την άμυνα της Πελοποννήσου, την οποία θεωρούσε λίκνο των ευγενέστερων ελληνικών φύλων και πίστευε ότι από αυτή θα μπορούσε να ξεκινήσει η σωτηρία της Αυτοκρατορίας. 

Ένα από τα χειρόγραφα του Πλήθωνα, στην ελληνική γλώσσα, που γράφτηκε στις αρχές του 15ου αιώνα (φωτ.: el.wikipedia.org)

Διατύπωσε ακόμα μια σειρά από πρωτοποριακές προτάσεις (αναδασμός της γης, τόνωση της χειρωνακτικής εργασίας, εθνική παραγωγή και εμπόριο, διοικητική αναδιοργάνωση, φορολογία, κρατικές δαπάνες, εθνικοποίηση του στρατού, ποινές κ.ά.). 

Ο Πλήθων ξεχώριζε όμως για την ελληνική αυτοσυνειδησία του. Γράφει χαρακτηριστικά απευθυνόμενος στον αυτοκράτορα Μανουήλ: «Έλληνες εσμέν το γένος, ως η τε φωνή και η πάτριος παιδεία μαρτυρεί.»

Το 1437-39 συνόδευσε τον αυτοκράτορα Ιωάννη Η’ στη Σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας. Επίσης μέλος της αποστολής ήταν και ο μαθητής του Πλήθωνα, Βησσαρίων. Στη διάρκεια της παραμονής του στη Φλωρεντία η προσωπικότητα, η μόρφωση και η ευγλωττία του Πλήθωνα εντυπωσίασε ιδιαιτέρως τους Ιταλούς ανθρωπιστές και μεταξύ αυτών τον ηγεμόνα της Φλωρεντίας Κοσμά των Μεδίκων.

Ο τάφος του Πλήθωνα στο Ναό των Μαλατέστα στο Ρίμινι (φωτ.: Giovanni Dall’Orto)

Ο Πλήθων πέθανε υπέργηρος από φυσικά αίτια στον Μυστρά το 1452 και λόγω της καθόδου των Οθωμανών που ακολούθησε μετά από λίγα χρόνια, οι περισσότεροι μαθητές του, ανάμεσα στους οποίους και ο μετέπειτα καρδινάλιος Βησσαρίων, έφυγαν στην Ιταλία, όπου συνέβαλαν σημαντικά στην λεγόμενη Αναγέννηση. Το 1466 Ιταλοί θαυμαστές του με επικεφαλής τον Σιγισμούνδο Μαλατέστα εισέβαλαν στην Λακεδαίμονα, πήραν τα οστά του και τα μετέφεραν στο Ναό των Μαλατέστα (Tempio Malatestiano) στο Ρίμινι όπου βρίσκονται μέχρι σήμερα, «για να βρίσκεται ο μεγάλος διδάσκαλος μεταξύ ελευθέρων ανθρώπων».

Προς τιμήν του, ο αείμνηστος ακαδημαϊκός Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος έδωσε στην Ελεύθερη Φιλοσοφική Σχολή του, που είχε ιδρύσει στη Μαγούλα Λακωνίας, το όνομα «Ο Πλήθων.»

Ένθερμος υπερασπιστής της φυσικής και πολιτισμικής συνέχειας του Ελληνισμού («εσμέν Έλληνες το γένος, ως η τε φωνή και η πάτριος παιδεία μαρτυρεί»), βαθύς γνώστης του πλατωνισμού, συνέθεσε πολλούς ύμνους προς τους αρχαιοελληνικούς θεούς, συγκρότησε τον φιλοσοφικο-λατρευτικό «κύκλο» του Μυστρά, και συνέγραψε τα «Περί ων Αριστοτέλης προς Πλάτωνα διαφέρεται» και «Περί νόμων». Επί του τελευταίου έργου άνοιξε διάλογο με τον πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο, ο οποίος υποστήριξε αριστοτελικές απόψεις. Ο Πλήθων αντίθετα συνέρραψε πλατωνικές απόψεις μαζί με άλλες των Στωικών, του Ζωροάστρη και δικές του, καταλήγοντας σε μια πολιτική και κοινωνική αναδιοργάνωση, από την οποία θα προέκυπτε μια πολιτεία βασισμένη σε μεταρρυθμισμένη εκδοχή του αρχαιοελληνικού πολυθεϊσμού, και στην οποία οι άνθρωποι «κάλλιστα τε και άριστα βιώεν, και εις όσον οίον τε ευδαιμονέστατα».

Μετά το θάνατό του οι Δεσπότες της Πελοποννήσου παρέδωσαν το χειρόγραφο στο Γεννάδιο Σχολάριο, ο οποίος, αφού το διάβασε, δεν το αντέκρουσε, όπως είχε αρχικά πει, αλλά το έκαψε δημόσια, καθώς θεωρήθηκε «ειδωλολατρικό» και «σατανικό», που περιείχε υποτίθεται στις σελίδες του «τα σαπρά των Ελλήνων ληρήματα». Κάλεσε μάλιστα όσους κατέχουν αντίγραφα, να τα καταστρέψουν και αυτά. Παρά ταύτα, έχουν σωθεί και δημοσιευτεί αρκετά αποσπάσματα του έργου αυτού.

• Πηγή: el.wikipedia.org