Σαν σήμερα πάρθηκε η Πόλη απ᾿ τον σουλτάν Μεμέτη στο 1453, μέρα Τρίτη, βγαίνοντας ο ήλιος.
[…]
Σαν ένα μπουρίνι, που με μιας μελανιάζει ο ουρανός και γίνεται η μέρα σα νύχτα κι’ ακούγονται από μακρυά βροντές κι’ αστροπελέκια, και σε λίγο ξεσπά ο δρόλαπας, κι’ ο φόβος σφίγγει κάθε καρδιά, από του πουλιού που κελαϊδούσε πριν από λίγο, ίσαμε του λιονταριού, πούνε καμωμένη απ᾿ ατσάλι, έτσι ξέσπασε απάνω στη γερασμένη την Πόλη ο σίφουνας κα την έκανε στάχτη. Μέσα σε 55 μέρες χάθηκε ό,τι γίνηκε σε χίλια χρόνια.
[…]Οι Τούρκοι μπαίνανε σαν ποτάμι αφρισμένο από τα κάστρα κι’ από την πόρτα. Οι Χριστιανοί απελπισμένοι πέφτανε με σφαλιχτά μάτια απάνω τους, κ’ έγινε τέτοιος σκοτωμός, που το αίμα έτρεχε να κολυμπήση δαμάλι. Ο βασιλέας, παραμιλώντας απ᾿ την απελπισιά του, χύμηξε στην πόρτα με τα παλληκάρια του κ’ έπεσε μέσα στο πειό πηχτό τουρκομάνι, βαρώντας με το σπαθί του. […] Ο βασιλιάς βλέποντας πως απόμεινε μονάχος ζωντανός, φώναξε: «Δεν υπάρχει Χριστιανός να κόψη το κεφάλι μου!» Την ίδια την στιγμή τον βαρέσανε δυο Τούρκοι, ο ένας στο πρόσωπο κι’ ο άλλος στον ώμο. Το κορμί του κύλησε κι ανακατεύτηκε μέσα στο σωρό πώφραξε την πόρτα.
[…]
Το μαχαίρι κι η φωτιά βάσταξε τρία μερόνυχτα […]
Όλη τη μέρα σφάζανε. Τόσο μουσκεμένη ήτανε η γης, πώλεγες πως έβρεξε αίμα, κι’ όπου έβρισκε χαντάκι το αίμα έτρεχε σα νάτανε βροχονέρι. Τα κουφάρια τα ρίχνανε στο μπουγάζι του Βοσπόρου, και το ρέμα τα κατρακυλούσε σα νάτανε πεπόνια […].
Με αυτήν τη συγκλονιστική γραφή ο Φώτης Κόντογλου περιγράφει την Άλωση της Βασιλεύουσας στο θαυμαστό αφήγημά του Το πάρσιμο της Πόλης.
Η Άλωση της Πόλης αποτελεί το συγκλονιστικότερο γεγονός στην μαρτυρική πορεία του Γένους μας. Εκείνη την αποφράδα ημέρα η Πόλη κατελήφθη.
Την ίδια αυτή μέρα, το Πνεύμα της Πόλης ανελήφθη στο στερέωμα και αδιάλειπτα καταυγάζει με το φως του ολόκληρη την οικουμένη.
Η Πόλη πλέον δεν είναι ιδιοκτησία κανενός. Είναι κτήμα των ουρανών.
Η Πόλη, τι κι αν αλώθηκε εδαφικά, συνεχίζει την πνευματική της δημιουργία μέχρι σήμερα. Κανείς κατακτητής δεν κατάφερε να εξουδετερώσει τον πολιτισμό της.
Αυτό μαρτυρείται από το τιτάνιο έργο αλλά και παράδειγμα βίου χιλιάδων σκαπανέων των Γραμμάτων, της Τέχνης και του Πολιτισμού όλους αυτούς τους αιώνες που ακολούθησαν την Άλωση.
Η Πόλη δεν είναι όπως μια οποιαδήποτε περιοχή της νεότερης Ελλάδας. Σπουδαία και τιμημένη η συνεισφορά του Μεσολογγιού, της Ύδρας, της Μάνης και όσων άλλων πόλεων, κωμοπόλεων και νησιών στον Αγώνα της Παλιγγενεσίας. Αλλά η Κωνσταντινούπολη έχει ένα άλλο ειδικό βάρος. Είναι η συμπυκνωμένη ουσία του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας για 1.600 και πλέον χρόνια.
Εμείς δεν έχουμε το δικαίωμα να αποποιηθούμε τον πολιτισμό μας, τον πολιτισμό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Όσο κι αν αυτό ακούγεται βαρύγδουπο, είναι η αλήθεια. Είμαστε οι κληρονόμοι. Όποιος το αρνείται, απλώς δεν ξέρει ιστορία ή έχει απέραντη αναισθησία.
Γι’ αυτό θα πρέπει να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στο πνευματικό παρελθόν. Να αναπολούμε και να τιμούμε φυσιογνωμίες και χρονολογίες που στάθηκαν σημαδιακές στην ιστορική μας πορεία. Όχι για λόγους μουσειακούς. Αλλά διότι η ιστορική μνήμη βοηθάει στο να μην ξεχνάμε ποιοι είμαστε, ποιες περγαμηνές διαθέτουμε, και πώς αυτές μπορούν να μας χρησιμεύσουν στους σημερινούς ζοφερούς καιρούς.
Ας μη γελιόμαστε.
Για τον Ελληνισμό, μια Άλωση είναι πάντα προ των τειχών.
Σήμερα δεν απειλούνται τα σύνορα αυτής της πατρίδας, αλλά απειλείται η ταυτότητά μας, η Παράδοσή μας, το ήθος και η γλώσσα μας. Υπέρτατο χρέος μας να αντισταθούμε.
Έχουμε τα κείμενα, την εκκλησιαστική μουσική και θρησκευτική παράδοση της Ορθοδοξίας, τους βυζαντινούς απόηχους που διατηρούνται ακόμη ζωντανοί μέσα μας. Ας το νιώσουμε ότι εκείνος ο μακρινός πρόγονός μας, ο κεκοιμημένος αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος Παλαιολόγος μάς άφησε μια ανεκτίμητη κληρονομιά.
Ας αποφασίσουμε λοιπόν, η 29η Μαΐου να μην είναι μόνον ημέρα πένθους για τον Ελληνισμό, για τη Ρωμιοσύνη, αλλά και ημέρα αφύπνισής μας για έναν νέο δημιουργικό, ιστορικό ρόλο.
Προ ημερών ήμουν στην Πόλη. Σφάλισα τα μάτια και αντίκρισα την Βασιλεύουσα, ακίνητη και σιωπηλή.
Η Πόλη δεν ενοχλείται. Δεν ενοχλεί. Μόνο φωτίζει, παρηγορεί, ανέχεται και περιμένει σιωπηλή εκείνη την ώρα…
Ας ακούσουμε τη μυστηριακή σιωπή της Πόλης και της Αγια-Σοφιάς. Έχουμε πολλά να διδαχθούμε.
