Υπάρχει ένα κενοτάφιο στο Κοιμητήριο της Καλλιθέας που δεν θυμίζει απλώς ανθρώπους που χάθηκαν. Θυμίζει μια ολόκληρη πατρίδα που ξεριζώθηκε. Εκατόν δέκα χρόνια μετά τον Νοέμβριο του 1916, όταν άρχισε η μεγάλη εξορία των Ελλήνων της Τρίπολης του Πόντου, οι απόγονοί τους εξακολουθούν να επιστρέφουν εκεί για να τιμήσουν τη μνήμη τους.
Σήμερα, Κυριακή 15 Νοεμβρίου, η μνήμη των θυμάτων τιμήθηκε και πάλι στην πόλη όπου ρίζωσαν Πόντιοι, στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την επέτειο του εκτοπισμού τους.
Η Αδελφότητα Τριπολιτών του Πόντου και Περιχώρων «Ο Αρχιστράτηγος Μιχαήλ» διατηρεί ζωντανή αυτή την παράδοση μνήμης, τιμώντας τους χιλιάδες Έλληνες της Τρίπολης, των γύρω χωριών και της Ελεβής που σφαγιάστηκαν ή πέθαναν στην εξορία κατά την περίοδο της Γενοκτονίας.
Το κενοτάφιο ανεγέρθηκε τον Νοέμβριο του 1968, στη μνήμη περίπου 10.000 θυμάτων, σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή της Αδελφότητας. Από τότε αποτελεί σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές των Τριπολιτών, έναν τόπο όπου η προσφυγική μνήμη συναντά την ιστορία.
Ο Νοέμβριος του 1916 που άλλαξε τα πάντα
Τον Νοέμβριο του 1916, οι οθωμανικές Αρχές διέταξαν τη μαζική εκτόπιση του ελληνικού πληθυσμού της Τρίπολης του Πόντου, της σημερινής Τίρεμπολου (Tirebolu), και της ευρύτερης περιοχής.
Άνδρες, γυναίκες, ηλικιωμένοι και παιδιά υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να ακολουθήσουν εξαντλητικές πορείες προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Οι άνθρωποι αυτοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με την πείνα, το κρύο, τις ασθένειες και τις κακουχίες, σε μια δοκιμασία που κόστισε τη ζωή σε χιλιάδες.
Οι γενικευμένοι εκτοπισμοί άρχισαν στις 3/16 Νοεμβρίου 1916, σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή του Κωνσταντίνου Φωτιάδη.
Ο Γεώργιος Η. Σακκάς, στο βιβλίο του Η ιστορία των Ελλήνων της Τριπόλεως του Πόντου, αναφέρει ότι από τους περίπου 13.000 εκτοπισμένους επέζησαν μόλις 800.
Όσοι κατάφεραν να γλιτώσουν διασκορπίστηκαν σε διάφορες περιοχές, από την Τραπεζούντα μέχρι τον Καύκασο και την Κριμαία. Για πολλούς, η επιστροφή στην πατρίδα δεν έγινε ποτέ πραγματικότητα.
Μια έκκληση που διασώθηκε στα αρχεία
Η αγωνία των Τριπολιτών είχε αποτυπωθεί και σε μια χειρόγραφη επιστολή της 22ας Σεπτεμβρίου 1916, η οποία διασώζεται στο Πολιτικό Αρχείο του Πόντου.
Σε αυτήν, Έλληνες της Τρίπολης που είχαν ήδη βρεθεί εξόριστοι στην Κερασούντα απευθύνονταν στον μητροπολίτη Χαλδίας, ζητώντας τη μεσολάβησή του για να μην υποχρεωθούν να εγκαταλείψουν ξανά τον τόπο όπου είχαν καταφύγει.
«Γονατιστοί και μετά δακρύων», όπως έγραφαν, ζητούσαν να μην οδηγηθούν σε ακόμη έναν ξεριζωμό.
Σήμερα, 110 χρόνια αργότερα, το κενοτάφιο της Καλλιθέας εξακολουθεί να υπενθυμίζει ότι πίσω από τους αριθμούς της Γενοκτονίας βρίσκονται άνθρωποι, οικογένειες και πατρίδες που χάθηκαν, αλλά δεν λησμονήθηκαν.
~Διαβάστε ακόμα~
«Γονατιστοί και μετά δακρύων»: Η έκκληση των εξόριστων της Τρίπολης του Πόντου
