Μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση διαχειρίζεται τις επιστροφές μεταναστών επιχειρείται με τη δημιουργία των λεγόμενων Return Hubs, δηλαδή κόμβων επιστροφής σε τρίτες χώρες, εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
Η βασική διαφορά είναι ότι όσοι δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και έχουν λάβει απόφαση επιστροφής θα μπορούν να μεταφέρονται όχι μόνο στη χώρα καταγωγής τους, αλλά και σε άλλη χώρα που έχει συμφωνήσει να τους δεχτεί.
Ο πρώτος τέτοιος προορισμός αναμένεται να ανακοινωθεί τη Δευτέρα στη Βιέννη, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας πέντε ευρωπαϊκών χωρών: Ελλάδας, Γερμανίας, Ολλανδίας, Δανίας και Αυστρίας.
Πώς θα λειτουργούν τα Return Hubs
Σύμφωνα με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο, οι κόμβοι επιστροφής θα μπορούν να λειτουργούν είτε ως τελικός προορισμός είτε ως ενδιάμεσος σταθμός, από τον οποίο θα οργανώνεται η περαιτέρω επιστροφή των μεταναστών στη χώρα καταγωγής τους ή σε άλλη τρίτη χώρα.
Το μέτρο αφορά πρόσωπα που δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής, μεταξύ των οποίων και αιτούντες άσυλο των οποίων οι αιτήσεις έχουν απορριφθεί και για τους οποίους υπάρχει εκτελεστή απόφαση επιστροφής.
Δεν προβλέπεται αυτόματη μεταφορά όλων των μεταναστών, ούτε κατάργηση των διαδικασιών ασύλου.
Για τη λειτουργία κάθε κόμβου απαιτείται συμφωνία με τη χώρα υποδοχής, στην οποία θα καθορίζονται οι συνθήκες παραμονής, οι ευθύνες των εμπλεκόμενων κρατών και οι διαδικασίες εποπτείας.
Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται, ενώ πρέπει να διασφαλίζεται ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η απαγόρευση επιστροφής προσώπων σε χώρες όπου κινδυνεύουν να υποστούν διώξεις ή σοβαρή βλάβη.
Πού θα δημιουργηθεί ο πρώτος κόμβος
Μεταξύ των χωρών που έχουν εξεταστεί βρίσκονται η Ρουάντα, η Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν, με τη Ρουάντα να εμφανίζεται ως επικρατέστερη επιλογή, σύμφωνα με πληροφορίες του Γαλλικού Πρακτορείου.
Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν έχει προαναγγείλει ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται κοντά στην ολοκλήρωσή τους.
Η δυνατότητα δημιουργίας Return Hubs προβλέπεται ήδη από τον νέο ευρωπαϊκό κανονισμό για τις επιστροφές, με τις σχετικές διατάξεις να εφαρμόζονται από τις 16 Οκτωβρίου 2026. Ωστόσο, η δημιουργία και λειτουργία των κέντρων εξαρτάται από τις επιμέρους συμφωνίες.
Παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα: αν οι δομές θα είναι κλειστές ή ανοιχτές, πόσο θα διαρκεί η παραμονή των μεταφερόμενων και τι θα συμβαίνει όταν η επιστροφή στη χώρα καταγωγής τους δεν είναι εφικτή.
Οι υποστηρικτές του σχεδίου εκτιμούν ότι θα επιταχύνει τις επιστροφές, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν για τον κίνδυνο παρατεταμένου εγκλωβισμού μεταναστών εκτός ΕΕ, χωρίς επαρκείς εγγυήσεις προστασίας.
