Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 αποτελεί ένα χρόνιο αυτοάνοσο νόσημα που πλήττει συχνά παιδιά και εφήβους, καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στα β-κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη. Όπως ξεκαθαρίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Θανάσης Τζιαμούρτας, η συγκεκριμένη μορφή διαβήτη δεν σχετίζεται με την παχυσαρκία, την κακή διατροφή ή την έλλειψη άσκησης, ενώ η χορήγηση ινσουλίνης (μέσω ενέσεων ή αντλίας) είναι απαραίτητη για την επιβίωση.
Τι συμβαίνει σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο
Σύμφωνα με τις νεότερες διεθνείς εκτιμήσεις, περίπου 9,5 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με διαβήτη τύπου 1, εκ των οποίων τα 1,85 εκατομμύρια είναι παιδιά και νέοι κάτω των 20 ετών. Στην Ελλάδα, με βάση στοιχεία του 2025:
- Διαβήτης τύπου 2: Αφορά περίπου 1,23 εκατομμύρια ανθρώπους (ποσοστό 11,75%).
- Διαβήτης τύπου 1: Καταγράφεται σε περίπου 49.000 άτομα (ποσοστό 0,47%).
Η άσκηση όχι μόνο επιτρέπεται, αλλά κρίνεται απαραίτητη, με τις διεθνείς οδηγίες να συνιστούν 60 λεπτά μέτριας έως έντονης φυσικής δραστηριότητας καθημερινά. Η συστηματική άθληση βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική ικανότητα, τη μυϊκή δύναμη, την ευαισθησία στην ινσουλίνη και προσφέρει σημαντικά ψυχολογικά οφέλη. Ωστόσο, η διακύμανση της γλυκόζης εξαρτάται από το είδος της δραστηριότητας.
Κατά την παρατεταμένη αερόβια άσκηση (τρέξιμο, κολύμβηση, ποδήλατο), επειδή η εξωτερικά χορηγούμενη ινσουλίνη δεν μπορεί να «αποσυρθεί» αυτόματα από την κυκλοφορία, υπάρχει κίνδυνος υπογλυκαιμίας καθώς οι μύες καταναλώνουν γλυκόζη.
Εάν γίνεται έντονη άσκηση (σπριντ, αγώνες υψηλής έντασης), μπορεί να προκληθεί παροδική αύξηση της γλυκόζης, λόγω της έκκρισης ορμονών όπως η αδρεναλίνη.
Οδηγίες προστασίας για παιδιά και γονείς
Για την ασφαλή άθληση, ο Θανάσης Τζιαμούρτας υπογραμμίζει ότι απαιτείται προετοιμασία και όχι φόβος:
- Έλεγχος γλυκόζης: Πρέπει να γίνεται πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την άσκηση. Τα συστήματα συνεχούς καταγραφής (CGM) διευκολύνουν σημαντικά τη διαδικασία, δείχνοντας και την τάση μεταβολής.
- Αντιμετώπιση υπογλυκαιμίας: Ο αθλητής πρέπει να έχει πάντα μαζί του υδατάνθρακες ταχείας απορρόφησης (δισκία γλυκόζης ή ρόφημα με ζάχαρη).
- Προσοχή μετά την προπόνηση: Ιδιαίτερα στις απογευματινές ή βραδινές προπονήσεις, υπάρχει κίνδυνος νυχτερινής υπογλυκαιμίας. Αντίθετα, αν η γλυκόζη είναι πολύ υψηλή και υπάρχουν κετόνες, η άσκηση πρέπει να αποφεύγεται.
- Εξατομίκευση: Οι προσαρμογές ινσουλίνης και διατροφής πρέπει να γίνονται σε συνεργασία με τη θεραπευτική ομάδα.
Από τη διάγνωση μέχρι τα ολυμπιακά μετάλλια
Ο διαβήτης τύπου 1 δεν εμποδίζει την επίτευξη υψηλών αθλητικών στόχων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Γερμανός πρωταθλητής του τένις Alexander Zverev, ο οποίος διαγνώστηκε σε ηλικία τεσσάρων ετών.
Διακεκριμένοι αθλητές όπως ο Αμερικανός κολυμβητής Gary Hall Jr (10 ολυμπιακά μετάλλια) και ο Ολλανδός χρυσός ολυμπιονίκης του βόλεϊ Bas van de Goor αποδεικνύουν ότι τα όρια δεν τίθενται από τη νόσο, αλλά από τη σωστή διαχείρισή της.
